Sunday, 25 November 2012

છોડી ના દેશો


હું બસ ક્યાંક તો પહોચવી જોઈએ,” એલીસે સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું. “ઓહ, તું ચોક્કસ ત્યાં પહોચીશ”, બિલાડી બોલી, “જો તું પુરતું ચાલીસ તો”
બુદ્ધે કહ્યું છે: “આત્મ-સાક્ષાત્કારનાં માર્ગે ચાલનારથી બે ભૂલો થઇ શકવાની શક્યતા છે. એક: એ માર્ગે બિલકુલ ચાલવું જ નહિ અને બીજું: છેક સુધી ન જવું.”

ઘણી વાર, મને ઉત્સાહી વાંચકો તરફથી ધ્યાન, આત્મ-સાક્ષાત્કાર, વ્યાવહારિક અધ્યાત્મ અને એવા બીજા ઘણાં વિષયો ઉપર સવાલો પૂછતાં હોય છે. હું એમને વળતો જવાબ પણ વિગતવાર આપતો હોવ છું, પરંતું મોટાભાગના લોકો, સામાન્ય પણે, અડધા રસ્તે જ પોતાનો ઉત્સાહ ગુમાવી દેતાં હોય છે.

ધ્યાન સારું લાગે છે, આત્મ-સાક્ષાત્કાર આકર્ષક લાગે છે, યોગ સમાધિ દિલચસ્પ લાગે છે, પરંતું તમે તેનાં વિષે ખરેખર જો ગંભીર હોવ તો આ વસ્તુ એક અવિશ્વસનીય અને સતત પ્રયત્ન માંગી લે છે. આત્મ-ખોજ જ શા માટે, કોઈ પણ માર્ગે ધ્યેયની પ્રાપ્તિ માટે, તમારે ત્રણ તત્વોની જરૂર પડે

દ્રઢતા 
નિષ્ફળતા અને સફળતા વચ્ચેનો તફાવત દ્રઢતામાં રહેલો છે. જયારે તમે પૂરી શિસ્ત સાથે તમારું સાતત્ય ટકાવી રાખવાનું પસંદ કરો છો, તમારો ઉત્સાહ જે શરૂઆતમાં હતો તે જ છેક
ધ્યેય પ્રાપ્તિ સુધી ટકાવી રાખો છો, તો તમારી સફળ થવાની શક્યતાઓ ખુબ વધી જાય છે.

ધીરજ
ધીરજ વગર દ્રઢતા લાવવી શક્ય જ નથી. ધીરજ એ સાતત્યને પોષે છે, અને સાતત્ય તમારા દ્રઢ સંકલ્પનું સમર્થન કરે છે. ધીરજ તમને યાદ અપાવે છે કે તમારે કોઈ પણ જાતની ફરિયાદ કર્યા વગર જ્યાં સુધી સંતોષકારક પરિણામ ન મળી જાય ત્યાં સુધી તમારો પ્રયત્ન ચાલુ રાખવાનો છે.

ચિંતન
એ થોડું વિચિત્ર લાગશે પરંતુ મારા પોતાના સ્વ-અનુભવથી હું કહીશ કે, ફક્ત આંધળું સાતત્યપણું ટકાવવું કે અનંત ધીરજ રાખવી એ પુરતું નથી. તમારા પોતાના કાર્યોને, તમારા આયોજનને, તમારા રસ્તાને, અને તમારા વર્તમાન વલણને ચકાસવા પણ એટલાં જ જરૂરી છે. સ્વ-ચિંતન એ જાતનું વિશ્લેષણ કરવાની કળા છે, એ તમારા ધ્યેય અને પ્રયત્નને સરળ બનાવે છે.

હું તમારી સાથે પ્રખ્યાત એલીસ ઇન વન્ડરલેન્ડની વાર્તામાંનો એક અંશ રજુ કરીશ. અને તે આજના વિષયનો સાર પણ છે. આ રહ્યું તે:

“તું મને જરા કહીશ, મારે અહિયાં થી આગળ કયા રસ્તે જવું જોઈએ?”
“એ તારે કયા રસ્તે જવું છે તેના પર આધાર રાખે છે”, બિલાડી બોલી.
“મને કયા જવું એની બહુ ચિંતા નથી” એલીસ બોલી.
“તો પછી તારે કયા રસ્તેજવું જોઈએ એની બહુ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી,” બિલાડી બોલી..
હું બસ ક્યાંક તો પહોચવી જોઈએ,” એલીસે સ્પષ્ટ કરતા કહ્યું.
“ઓહ, તું ચોક્કસ ત્યાં પહોચીશ”, બિલાડી બોલી, “જો તું પુરતું ચાલીસ તો”

જયારે પણ તમને છોડી દેવાની ઈચ્છા થઇ જાય, તમારી જાતને પૂછો શું તમે ખરેખર અધવચ્ચે છોડી દેવા ઈચ્છો છો? જો તમે તમને એમ કહો “હું કરી શકું તેમ નથી,” એ એની જાતે જ બંધ થઇ જાય છે. જયારે તમે તમને એમ પૂછો “હું આ કેવી રીતે કરી શકું?” એ તરત જ તમને કાર્યાન્વિત કરી દે છે અને તમને એનો ઉકેલ શોધી શકવા માટે સમર્થ બનાવે દે છે.

 જ્યાં સુધી તમે સુરંગને પૂરેપૂરી ખોદી નથી નાંખતા ત્યાં સુધી એમાં રસ્તો પણ નથી હોતો કે પ્રકાશ પણ નથી હોતો. હું હંમેશા મોટા ધ્યેયની પ્રાપ્તિ માટે નાના ધ્યેય રાખવાની બાબત ઉપર ભાર આપું છું. તમારા મનને તાલીમ આપવા માટે નાની પ્રતિજ્ઞા વડે કઈક નાનું થોડા સમય માટે કરવાની ટેવ પાડો, અને આ રીતે તમે જીવનપર્યંત કટિબદ્ધ રહી શકશો. દાખલા તરીકે, તમે આખી જિંદગી સ્મોક નહિ કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરતાં એક દિવસ માટે સ્મોક નહિ કરવાની પ્રતિજ્ઞા સહેલાઈથી પાળી શકશો. દરેક વખતે જયારે તમે તમારા શબ્દને વળગી રહો છો ત્યારે તમને એક આંતરિક શક્તિની પ્રાપ્તિ થાય છે, અને તમે તમારા મનને કાબુ કરવામાં એક પગલું આગળ વધો છો. બાદમાં, મોટા પ્લાનને મોટા ધ્યેયની પ્રાપ્તિ માટે કાર્યાન્વિત કરવાનું સહેલું થઇ જશે.
 
આનંદને અનુભવવા માટે, સાચા રસ્તે છેક સુધી જાવ. તમે જે કઈ પણ કરતાં હોય, જ્યાં સુધી તમને સંતોષ ના થાય ત્યાં સુધી છોડી ના દેશો. એક સમયે એક પગલું ભરો, એક

વખતે એક સમસ્યાને પાર કરો. જેમ કે રાતના અંધારામાં ચાલવું. તમે હેડલાઈટના અજવાળામાં ખાલી બે મીટર અંતર જ જોઈ શકો છો, પરંતું તે હજારો માઈલની મુસાફરી કરવા માટે કાફી હોય છે. એ જ રીતે, એક એક પગલું તમને આગળ લઇ જાય છે, તમારા મુકામની થોડી વધુ નજીક.

એક શ્રીમંત વેપારીએ મુલ્લા નસરુદ્દીનને તેના કેશિઅર તરીકે નોકરીએ રાખ્યા. તેને મુલ્લાને એક રૂપિયાની નોટનું એક પેકેટ આપતાં કહ્યું, “આ ગણો અને જુઓ કે પુરા સો થવા જોઈએ.”

પોતાના શેઠનો હુકમ માનતા, મુલ્લાએ તો ગણવાનું ચાલુ કર્યું. એ સિત્તેરની લાઈન સુધી પહોચ્યા, “૭૪”, “૭૫”, “૭૬”, મુલ્લા પેકેટ પાછુ આપતા ધીમે રહીને બોલ્યા.

“જો અહી સુધી એ સાચું હોય તો આપણે છેક સો સુધી ગણવાની ચિંતા કરવાની જરૂર નથી,” મુલ્લા બોલ્યા, “તે છેક સુધી સાચું જ હશે”.

સત્ય એ છે કે, તમને છેક સુધી ગયા વગર નહિ ખબર પડે.
(Image credit: favim.com)
શાંતિ.
સ્વામી

Sunday, 18 November 2012

દેવો અને દૈત્યો


જો બે બળદો, એક ગુસ્સાવાળો અને એક શાંત, લડાઈ કરતા હોય, તો કોણ જીતે? વાંચો વાર્તા.
પુરાણો– હિંદુ સનાતન ધર્મના ધાર્મિક પુસ્તકો – દેવ-અસુર સંગ્રામોની દંતકથાઓથી ભર્યા છે. અસંદિગ્ધપણે આ કથાવાર્તાઓ શરીર, મન, આત્મા અને બ્રહ્માંડ માટેના રહસ્યો ઉપર પણ પ્રકાશ ફેંકે છે. તેમાં ભક્તિ અને સંકલ્પ, જોશ અને શ્રદ્ધા, સારું અને ખરાબ જેવા અનેક વિષયો ઉપર વાર્તાઓ છે.

મોટાભાગના ધર્મોમાં દેવો અને દૈત્યોનો વિચાર છે. બૌદ્ધ ધર્મમાં પણ, કે જે વિશેષ રૂપે ધ્યાનનો માર્ગ છે, જેમાં બુદ્ધે દરેક વસ્તુને મનના આવિર્ભાવ તરીકે રજુ કરી છે, તેમાં પણ મારા નામનાં – દૈત્યનો વિચાર છે. ઘણી બૌદ્ધ વિચારધારામાં ગુસ્સાવાળો દેવ યીદમ અને રક્ષા કરવા વાળો દેવ તારા નો વિચાર છે.

દૈત્યને ઇસ્લામમાં શયતાન અને બીજા ઈબ્રાહીમ ધર્મોમાં પણ સેતાન, અને હિંદુ ધર્મમાં દૈત્ય અથવા રાક્ષસ તરીકે કે કોઈ બીજે અલગ નામથી ઓળખવામાં આવે છે, એક ડહાપણ ભર્યો સવાલ એ ગણાશે કે શું તેઓ ખરેખર અસ્તિત્વ ધરાવતા હોય છે ખરા? શા માટે

તેઓ રાત્રીમાં વધારે શક્તિમાન બની જાય છે, શા માટે તેઓ સારાપણાની વિરુદ્ધમાં હોય છે? તમે કોઈ દિવસ ધાર્મિક પુસ્તકમાં વર્ણવેલો રાક્ષસ જોયો છે ખરો? દિવસના અજવાળામાં? ચાલો હું તેના પર થોડો પ્રકાશ પાડું.
 
દેવો અને દૈત્યો તમારા આંતરિક જગતના તત્વો સૂચવે છે, દેવો હકારાત્મક લાગણીઓ અને દૈત્યો નકારાત્મક લાગણીઓનાં સૂચક છે. દેવ સત્યનાં પ્રતિનિધિ છે જયારે દૈત્ય અસત્યનાં પ્રતિનિધિ છે. દેવ છે તે દયા અને સારાપણાને સૂચવે છે, જયારે દૈત્ય છે તે બધું તેની વિરુદ્ધનું સૂચવે છે. દૈત્ય કોઈ લડાઈ જીતી પણ જાય. થોડા સમય માટે. પરંતુ અંતે તો લડાઈ હંમેશા દેવ દ્વારા જ જીતાતી હોય છે.

એ જ રીતે, દરેક લોકોના આંતરિક જગતમાં, હકારાત્મકતા અને નકારાત્મકતા, સાચા અને ખોટા, સારા અને ખરાબ વચ્ચે કાયમી યુદ્ધ ચાલતું હોય છે. કોઈ વખત તેમની સારી બાજુ ખરાબ બાજુથી ચડી જતી હોય છે, તો ક્યારેક એનાથી ઊંધું પણ થતું હોય છે. કોઈ વખત તેઓ પોતાના ગુસ્સાને તેમજ તેના જેવી નકારાત્મક લાગણીઓને કાબુ કરી શકતા હોય છે તો કોઈ વખત આવી લાગણીનો તેમને પછાડી દેતી હોય છે.

પુરાણો તરફ પાછા વળીએ તો ઇન્દ્ર એ દેવોનો રાજા છે, અને સંસ્કૃતમાં ઇન્દ્રિયનો અર્થ થાય છે અવયવ. તેનો અર્થ કાં તો જ્ઞાનેન્દ્રિય – આંખ, નાક, કાન, જીભ, ત્વચા – કાં તો કર્મેન્દ્રિયો – હાથ, પગ, મોં, જનનાંગ, ગુદાદ્વાર –  થાય છે. ઇન્દ્ર કઈ ઉપર સ્વર્ગમાં બેઠા નથી. તમારું મન એ તમારા શરીરનો રાજા છે. તે એકલું જ દરેક કર્મને સમજે છે અને તમને તે કરવા માટે પ્રેરે છે. જયારે પણ તમારું આંતરિક જગત ખળભળી ઉઠે અને તમારી હકારાત્મકતા તમારી નકારાત્મકતાને હરાવી દે છે ત્યારે તમારા દેવ જીતી જાય છે, અને એનાંથી જો ઉલટું થાય તો દૈત્ય જીતી જાય છે.

તમારી અંદરનો દૈત્ય તમને ખરાબ કરવા માટે પ્રેરે છે અને તમારી અંદરનો ભગવાન તમને સારું કરવા માટે પ્રેરે છે. તે બંને જુદા તત્વો નથી. તે ફક્ત એક જ મનના બે ગુણ છે, જેમ કે એક સિક્કાની બે બાજુ. હવે પછી ફરી જયારે તમને લાગે કે તમે ગુસ્સે થઇ રહ્યા છો કે તમારું મન કઈ ખોટું કરવા માટે લલચાઈ રહ્યું છે, તમારી જાતને યાદ અપાવો કે તમારી અંદરનો દેવ એ દૈત્યની સામે લડાઈ ગુમાવી રહ્યો છે. તે યાદ, તે જાગૃતતા, તરત જ તે દૈત્યને નબળો બનાવી દેશે.

ચિંતનપૂર્વક કહેવું હોય તો, દેવો અને દૈત્યોને શક્તિ એક જ સ્રોતમાંથી મળે છે – તમારા મનમાંથી, મન એ દેવ અને દૈત્ય બન્ને માટે સહિયારો શક્તિનો સ્રોત છે. તો જયારે તમે તમારી હકારાત્મક બાજુને મજબુત કરો છો ત્યારે નકારાત્મક બાજુનો આપોઆપ હ્રાસ થાય છે.
 
એક ગુરુએ પોતાના શિષ્યોને પૂછ્યું, “મારા મનમાં બે બળદ છે. એક સાશ્વતપણે શાંત અને ખુશ. અને બીજો હંમેશા અશાંત અને અસ્વસ્થ. જો બન્ને લડાઈ કરે તો કોણ જીતે?”

કેટલાંક શિષ્યોનો મત શાંત બળદ માટે હતો તો કેટલાંકનો મત અશાંત માટે હતો.

ગુરુએ કહ્યું “એનો આધાર હું કોને વધારે ખવડાવીને મોટો કરું છું એના પર છે! તેમની જીત તેમની શક્તિ ઉપર આધારિત છે. જરૂરી નથી કે હંમેશા કોઈ એક છે તે બીજાને હરાવશે. છતાંપણ જો તમે સતત શાંત બળદને ખવડાવી પીવડાવી પોષણ કરશો તો, એ વધુ શક્તિમાન બનશે અને એના જીતવાની શક્યતા હંમેશા સમય સાથે વધતી જશે.”


હું કહીશ કે આ આટલું સહેલું છે. જો તમે રાક્ષસને પોષણ આપશો, તો એ વધુ શક્તિમાન બનશે અને એ વિજયી બનશે. જયારે તમે તમારી નકારાત્મકતાને પોષો છો ત્યારે તે તમારી હકારત્મકતાને હરાવી દે છે. જેનું તમે પોષણ કરશો તેને શક્તિ મળશે, અને જે વધુ શક્તિમાન હશે તે જીતશે.
 
તમારી અંદરની હકારાત્મકતાને પોષવા માટેની તમારી રીત કદાચ ધ્યાન (meditation)ની ના પણ હોય, એ કદાચ ડાન્સિંગ, કૂકિંગ, દાન, મંત્રજાપ, પ્રાર્થના, રમત કે બીજું કંઈપણ જે તમને કરવું ગમતું હોય તે હોઈ શકે છે. જો તમે થોડો સમય તમારી જાતનું વિશ્લેષણ કરવામાં થોડો સમય કાઢશો તો તમને તમારી પોતાની રીત જડી જશે. અને કોઈ પણ સંજોગોમાં હંમેશા દયા અને કૃતજ્ઞતાની પ્રેક્ટીસ રાખો, તે હંમેશા શાંત બળદને પોષણ આપે છે. તમે શાંતિ અને શક્તિનો અનુભવ કરશો.

શાંતિ
સ્વામી

 

 

 

Monday, 12 November 2012

ખુશ કેવી રીતે રહેવું?

મુશ્કેલીઓનો વરસાદ થાય કે પ્રશ્નોનો બરફ પડે,  ખુશીનું વાહન ત્રણ પૈડા ઉપર ચાલતું હોય છે.

મારું ઈનબોક્સ દુનિયાભરનાં વાંચકોના ઈ-મેઈલથી ભરેલું હોય છે, તેમાંના મોટાભાગનાં લોકોને તેમની મુશ્કેલીઓ વિષે પ્રશ્ન હોય છે, કેટલાંક ને તો વળી એક થી વધુ હોય છે. પ્રશ્ન એ નથી કે તેમને મુશ્કેલીઓ હોય છે, પ્રશ્ન એ હોય છે કે મુશ્કેલીઓની વચ્ચે તેઓ ખુશ નથી રહી શકતા. એટલાં માટે જ એક સામાન્ય સમજણ એવી હોય છે કે જો મારી મુશ્કેલી દુર થઇ જાય, તો મારું દુઃખ પણ અદ્રશ્ય થઇ જાય, અને હું ખુશી પણ અનુભવું. જો કે તેવું ભાગ્યે જ હોય છે
 
બધું નહિ તો મોટાભાગની તલાશ પાછળ એક ખુશી મેળવવાની, આનંદ અનુભવવાની, એક તૃપ્તિ મેળવવાની ઈચ્છા હોય છે. ખુશી, જો કે ફક્ત એક લક્ષ્ય નથી, એ અંતિમ મંઝીલ પણ નથી. એ એક પરિણામ સ્વરૂપ હોઈ શકે છે, પરંતુ એ બધાની પરે, તે એક માનસિક અવસ્થા છે, એક ભાવ-અવસ્થા.
 
ભૌતિક વૈભવ, બૌદ્ધિક સાહસ, સામાજિક મોભો એ એક આનંદ કે ખુશીના અનુભવમાં ઉમેરો કરી શકે, પરંતુ ખુબ જ મર્યાદિત અને અસ્થાયી સ્વરૂપે. તમારા આનંદની અવસ્થા તમારી પાસે કઈ હોવા ન હોવા પર આધારિત નથી. ચાલો હું તમારી ઓળખ એક ત્રણ પૈડા વાળા ખુશીના વાહન સાથે ત્રણ સોનેરી સવાલો સહીત કરાવું. જો તમારા જીવનનું વાહન આ ત્રણ પૈડા ઉપર એકદમ બરાબર ઉભેલું હશે તો તમે તમારી મુસાફરી કોઈ પણ જાતના પ્રયત્ન વગર અને સૌથી વધારે ખુશી સાથે પૂરી કરી શકશો. આ રહ્યું તે:
 
૧. સ્વીકાર: હું આ સ્વીકાર કરી ને શાંતિને પસંદ કરી શકું?
 
સ્વીકારમાં કઈક દૈવી વાત છે. બીજાને તેઓ જેવા છે તેવા સ્વીકારી લેવાથી તમારા અસ્તિત્વનાં દરેક અણુમાં શાંતિ સ્ફુરે છે. અસ્વીકાર એ પ્રતિકારનું સમાનાર્થી છે, તેના માટે એક ચુનોતીની જરૂર પડે છે, તેને પ્રવાહની સામે તરવા જેવું કહી શકાય, તે હંમેશા અઘરું હોવાનું.
 
બે અલગ વ્યક્તિનો વિચાર કરો, વસંત ઋતુ છે અને ફૂલો ખીલ્યા છે. એકનું શરીર પરાગરજને સ્વીકારે છે અને તંદુરસ્ત રહે છે. બીજી વ્યક્તિનું શરીર તેનો ફોરેન બોડી ગણી પ્રતિકાર કરે છે, તે તેની સાથે લડવાનો પ્રયત્ન કરે છે, અને પરિણામે મ્યુકસ બને છે અને
પરાગ જ્વર (hay fever) આવી જાય છે. એવી જ રીતે તમારે પણ એક પ્રતિકાર વ્યવસ્થા જોઈએ, એક coping mechanism જોઈએ જયારે તમે કશું સ્વીકારી ન શકો ત્યારે. જો વિરોધ ન હોય તો પ્રતિકાર પણ ન હોય.
 
જ્યાં સુધી તમારી ખુશી કે સુખ બીજા ઉપર આધારિત હશે ત્યાં સુધી તે તમારી ખુશીને મચેડતા રહેશે, અસર કરતાં રહેશે અને તમારી ખુશી ઉપર હુકમ ચલાવતાં રહેશે. જો કે એ જરૂરી છે કે તમે લોકો અને સંજોગોના સ્વીકાર વચ્ચે તફાવત કરી શકતા હોવા જોઈએ. તમે લોકોને તો બદલી શકતા નથી પરંતુ તમારા જીવનમાં તેઓનું અસ્તિત્વ કે તેઓની ગેરહાજરી તમારા સંજોગો ને બદલી શકતા હોય છે. જો તમે લોકોથી ખુશ ના હોવ તો દરેક જવાબ અને ઉકેલ માટે સૌથી પહેલાં તમારી અંદર ઝાંકીને જુઓ, અને જો તમે તમારા સંજોગોથી નાખુશ હોવ તો તમારે તેમને બદલવા માટે લાગી જવું પડશે.
 
સ્વીકારનો અર્થ એવો નથી કે જે તમારા માટે મહત્વનું હોય તેના માટે કામ ન કરવું, તેનો અર્થ એ છે કે તમારા વર્તમાન સંજોગો કે પરિણામની અસર તમારી શાંતિ પર ન થવા દેવી.
 
૨. વલણ: હું તેને કેવી રીતે લેવા માંગુ છું?
 
બીજું પૈડું છે વલણ – attitude. તમે કેવું અનુભવો છો કે તમે દરેક વસ્તુને કેવી રીતે જુઓ છો તેનો સંપૂર્ણ આધાર - જીવન, બીજા લોકો અને તમારી જાત - પ્રત્યેના તમારા વલણ પર હોય છે. જયારે તમે જીવન કેવું હોવું જોઈએ અને કેવું હોઈ શકે તેવું ઈચ્છવાનું શરુ કરો તેમજ જયારે તમે તમારી પાસે શું શું નથી તેનું ગાણું ગાવાનું શરુ કરો કે તરત જ તમારી પાસે જે છે તેની કીમત એકદમ ઝડપથી ઘટવા લાગે છે.
 
મુલ્લા નસરુદ્દીન એક વખત એક ફાટેલાં-તૂટેલાં કપડા પહેરેલા અને જીર્ણશીર્ણ થેલો લઈને જતા માણસને મળ્યા, તે એકદમ થાકેલો અને ખોવાઈ ગયેલો એક કચરો ઉઠાવનારા જેવો લાગતો હતો. મુલ્લાથી ના રહેવાયું અને પૂછી કાઢ્યું, “કેવું ચાલે છે?”
 
“તમને શું લાગે છે? બહુ જ ખરાબ,” એને તો ફરિયાદ કરવાનું શરુ કર્યુ, “મારી પાસે ઘર નથી, ખાવાનું નથી, કામ નથી, પૈસા નથી. મારી પાસે જો કશું હોય તો આ ગંધાતો થેલો.”

એક પણ શબ્દ બોલ્યા વિના, મુલ્લાએ તો એ થેલો ઝુંટવીને દોટ મૂકી. પેલો માણસ પાછળ દોડ્યો પણ મુલ્લા સાથે ન થઇ શક્યો. થોડી વાર પછી મુલ્લાએ તેનો થેલો રસ્તા વચ્ચે મૂકી અને એક દુકાન પાછળ સંતાઈ ગયા.
 
પેલો માણસ તો દોડતો આવ્યો, પોતાના ઘુટણ પર પડી ગયો, અને પોતાનો થેલો લઇ લીધો અને ખુશીના આંસુથી એકદમ રડી ઉઠ્યો, “આહ! મારો થેલો, મને મારો થેલો પાછો મળી ગયો! મને તો એમ હતું કે મને મારો થેલો પાછો જોવા ય નહિ મળે. ભગવાન તારો ખુબ ખુબ આભાર! મને મારો થેલો પાછો મળી ગયો.”
 
મુલ્લા બબડ્યા, “આ એક રસ્તો છે બીજાને ખુશ કરવાનો”
 
દુઃખી લોકો તેમની પાસે જે નથી તેની ઈચ્છા કર્યે જવામાં જ બધો સમય કાઢે છે.
 
જયારે પણ જિંદગી તમારી આગળ કશું ફેંકે, ત્યારે તમારે તમારી જાતને પૂછવું જોઈએ: મારે આને કઈ રીતે લેવું છે?
 
તમારી જાતને યાદ અપાવો કે તમારી પાસે બે વિકલ્પો છે, કાં તો હકારાત્મક વલણ રાખવું કે પછી નકારાત્મક. તમે પસંદ કરો.
 
૩. જાગૃતતા: હું ખુશીની તરફ કે તેનાંથી દુર જઈ રહ્યો છું?
 
જયારે તમે કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં તેના પ્રત્યેનો પ્રત્યાઘાત પસંદ કરો, તમારી પાસે એક ક્ષણ હોય છે તમારી પસંદગીને પસંદ કરવાનો. સાચો વિકલ્પ પસંદ કરવા માટે જાગૃતતા હોવી જરૂરી છે. જયારે કઈ પણ તમારી આદત બની જાય છે, સાચી કે ખોટી, તમારી જાગૃતતા નબળી પડી જાય છે, અને તમારો પ્રત્યાઘાત એક આપોઆપ ઘટતી ઘટના બની જાય છે. દાખલા તરીકે, કોઈ સહેલાઇથી ગુસ્સે થઇ જતું હોય, તો તે દરેક નકારાત્મક પરિસ્થિતિમાં ગુસ્સે થઈને જ પોતાનો પ્રત્યાઘાત આપશે. કારણકે હવે આ તેની ટેવ થઇ ગઈ છે, તે પોતાને હંમેશા વધુ વધુ ને ગુસ્સે થતાં જોશે, અને એના પ્રત્યે તે પોતે સભાન પણ નહિ હોય. કોઈ વખત ગુસ્સાના હૂમલા પછી તેને કદાચ ખબર પણ પડે અને પોતે માફી પણ માંગે. તે જ રીતે ઘણા લોકો દુઃખી હોય છે પણ તે કદાચ કોઈ કારણસર નહિ પણ આદતસર હોય છે.
 
જાગૃતતા કેળવવા માટે પ્રેક્ટીસ અને સભાનતાની જરૂર પડે છે. જાગૃતતા તમને હંમેશા સાચો રસ્તો લેવામાં મદદરૂપ થાય છે. તમારા કૃત્યો તમને ખુશીની નજીક કે દુર લઇ જતા હોય છે. એ પહેલાં કે તમે કોઈ કૃત્ય કરો, તમારી જાતને પૂછો: હું ખુશીની તરફ કે તેનાંથી દુર જઈ રહ્યો છું? તમારો પ્રત્યાઘાત ખુબ જ કાળજીપૂર્વક પસંદ કરો, તેના ઉપર ઘણું આધાર રાખે છે.
 
જો તમે જે હોય તે બની રહો, બીજાને તે જે હોય તે બની રહેવા દો, વસ્તુઓ જ્યાં હોય ત્યાં રહેવા દો, સંજોગો જેવા હોય તેવા રહેવા દો, જયારે તમે બીજા બધા કરતાં શાંતિને પ્રાથમિકતા આપી પસંદ કરો છો, ત્યારે ખુશી અને સુખને તમે આપોઆપ આકર્ષો છો. ખુશી એ તમારો મત છે, એને તમારો જ રહેવા દો. શેક્સપિયરે એક સરસ વાત કહી છે, "But O, how bitter a thing it is to look into happiness through another man's eyes."
 
શું તમે શાસ્વતપણે ખુશ રહી શકો? હા. કેવી રીતે? ખુશ થવાની ખેવના છોડી દો, “ખુશ થવું છે” એવા વિચારને વળગી ન રહો;  તમે જેની સાથે વળગેલાં નથી હોતા તેને ભાગ્યે જ  ખોવાનો વારો આવે છે.
(Image credit: Ruth Burrows)
 
શાંતિ.
સ્વામી

 
 



 

  

Tuesday, 6 November 2012

જે તમે નથી તે બન્યા રહેવું

જયારે તમે જે નથી તે હોવાનો ઢોંગ કરો છો ત્યારે તમે તમારા સ્રોતથી અલગ થઇ જાવ છો અને પહેલાં ન જોયાં હોય તેવા પ્રશ્નોને આમંત્રણ આપો છો.

એક વખત એક ગામડાનાં લોકો એક સિંહથી ખુબ ત્રસ્ત હતાં. દરરોજ રાતે તે કોઈ વાડામાં છુપી રીતે ઘુંસી જતો અને લાચાર ઘેટા-બકરાંનો શિકાર કરી જતો. કોઈ વખત તો કોઈ મોટો શિકાર જેવાં કે ગાય કે ભેસને પણ મારી નાખતો. ગામડાનાં લોકોએ દરેક યુક્તિ અજમાવી જોઈ પણ તેમને સફળતા મળી નહોતી.

અંતે એક બહાદુર વ્યક્તિએ સૂચવ્યું, “કોઈ પણ રીતે આપણે સિંહને દિવસ દરમ્યાન લલચાવીએ. અને તો પછી આપણે એને હરાવી શકીએ. આ એક જ રસ્તો છે જેના દ્વારા આ જાનવરથી છુટકારો મેળવી શકાય.
“પણ બિલ્લીનાં કોઠે ઘંટ બાંધશે કોણ?” એક વૃદ્ધ વ્યક્તિ બોલ્યા.
“મારી પાસે એનો એક સરસ ઉપાય છે. એ તો સ્પષ્ટ છે કે દિવસના અજવાળામાં તો સિંહ આવવાનો નથી. એનાં કરતાં તો આપણે જંગલમાં જઈએ. હું પાક્કો નિશાનેબાજ છું. હું ગાય બનીને મારી બંદુક છુપાવી દઈશ. અને નિર્દોષપણે જંગલમાં ઉભો રહીશ. જેવો સિંહ મારી પાસે આવશે કે તરત જ હું એને એકદમ નજીકથી ગોળી મારી દઈશ. એ બિલકુલ બચી નહિ શકે.”
લોકોએ તો તેનાં આ બુદ્ધિગમ્ય વિચારનાં વખાણ કર્યા અને તેનાં માટે ગાય જેવો પોશાક તૈયાર કર્યો, માથું ને પુંછડી બનાવ્યા. ગાયની ચામડી આજુબાજુ વીટાળી, અને ખુબ જ કાળજીપૂર્વક એની બંદુક ગાયનાં મોઢામાં સંતાડી. થોડું જંગલી ઘાસ અંદર ભર્યુ અને એક રૂષ્ટપુષ્ટ ગાય જેવી વેશભૂષા બનાવી અને દુર જંગલમાં ગયો.
એક અડધા કલાક જેટલો સમય પણ નહિ થયો હોય અને એ વ્યક્તિ તો ગામ તરફ પાછો જીવ લઈને ભાગતો આવતા દેખાયો. એની જોડે એની બંદુક પણ નહોતી અને ઘાસની લાંબી સળીઓ એનાં પોશાકમાંથી બહાર પડતી હતી. ગાયની ચામડી બધી લબડી પડી હતી અને ગાયનું માથું એનાં માથામાં ભરાઈ ગયું હતું. એ હવે ગાય જેવો બિલકુલ લાગતો નહોતો.
ગામનાં લોકો જલ્દીથી ભેગા થઇ ગયા, અને પેલાને ગાયની વેશભૂષામાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરી, તેને બેસાડ્યો, પાણી આપ્યું અને તેને શાંત પાડ્યો.
“તું તો એકદમ ભયભીત અને પરેશાન લાગે છે. સિંહ તારાથી વધારે શક્તિશાળી સાબિત થયો કે શું?” એક બીજા માણસે તેની આ જીર્ણશીર્ણ હાલત પર દયા ખાતાં પૂછ્યું.
“સિંહ? ભાઈ, મને સિંહતો હજી મળ્યો જ નથી,” તેને એકદમ ઉદ્વેગથી કહ્યું, “પેલા બળદો, કામુક થઈને, મને સાચી ગાય માની મારી પાછળ પડ્યા હતાં. મારી જિંદગી બચાવવા માટે મેં અંદરનું ઘાસ કાઢી નાખ્યું, પણ એ બળદો તો પીછો જ નાં છોડે.”
 “ગ્રામજનો તો હસી હસી ને લોટપોટ થઇ ગયા. પેલો વ્યક્તિ પણ તેમની સાથે હસવા લાગ્યો.
મને આ વાર્તા ખુબ જ રમુજી અને હાસ્યાસ્પદ લાગે છે. તે માણસ એક સાચી ગાયને ઝાડ પાસે બાંધીને તે જ ઝાડ પર ચડીને પણ સિંહની રાહ જોઈ શક્યો હોત. છતાં પણ તેને પોતે જે નહોતો તે બનવાનું પસંદ કર્યુ. પરિણામે તેને પોતાની જાતને તો પરેશાનીમાં મૂકી જ, પરતું એ પોતાનાં ધારેલાં લક્ષ્યમાં પણ નિષ્ફળ ગયો અને એકદમ અનપેક્ષિત પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો પડ્યો.
જયારે તમે પોતે જે નથી તે બનવાની કોશિશ કરો છો, જયારે તમે તમારી જાત ને છુપાવો છો, ત્યારે તમારા ઉપર તમે નવી ઓળખને જીવવાનો બોજ લાદો છો. તેનાંથી તમારા મૂળ સ્વરૂપ સાથે અંતર આવી જાય છે. અને તમે બેચેન અને અસ્થિર થઇ જાઓ છો. હવે તમારે એ નવો રોલ ભજવવાનો રહે છે. અને એનાંથી તમારા આંતરિક અને બાહ્ય જગતમાં ઘણી બધી મુશ્કેલીઓ આવી જાય છે.
કદાચ, આ દુનિયામાં જીવન જીવતાં હંમેશા ફક્ત એક જ રોલમાં રહેવું કે એક જ રોલ ભજવવો એ શક્ય નથી. છતાં, એક જ્ઞાની અને એક સામાન્ય વ્યક્તિ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત એ છે કે જ્ઞાની એ વર્તમાન ક્ષણમાં ખાલી પાત્રને ભજવે છે જયારે સામાન્ય વ્યક્તિ એ પાત્રને જીવવામાં પડી જાય છે. રોલ તેમનાં ઉપર હાવી થઇ જાય છે, તે પોતાનાં સ્રોતથી-પોતાની ખરી જાતથી અલગ થઇ જાય છે. દાખલા તરીકે એક મીલીટરી ઓફીસર જયારે ઘરે આવ્યા બાદ પણ જો પોતાની પત્ની, બાળકો કે બીજા લોકો સાથે જાણે કે તે તેનાં કેડેટ હોય તેવી રીતે સખ્તાઈથી વર્તવાનું ચાલુ રાખે. જો કે તે તેનાં યુનિફોર્મમાં નથી કે તે પોતાની ઓફિસમાં નથી, છતાં પણ તે એક રૂઆબદાર ઓફિસરની જેમ વર્તવાનું ચાલું રાખે. તમે પૂછશો કે શું એકદમ સરળતાથી એક રોલમાંથી બીજા રોલમાં બદલવાનું શક્ય છે? જી હા, એ શક્ય છે. તેને જ કહેવાય કે વર્તમાનમાં જીવવું.
તમારા પાત્રને તમારા ઉપર સવાર કર્યા સિવાય ભજવો. જયારે તમારે જ્યાં જેવાં હોવાની જરૂર છે ત્યાં તમે તેવા રહો, પરંતુ અત્યારે, આ ક્ષણમાં અહી આવી જાવ. આખરે તો વેશપરીવર્તન એ ખાલી એક વેશભૂષા માત્ર જ હોય છે.
(Image credit: Michael Heald)
શાંતિ
સ્વામી

 
 

 

Share