Saturday, 30 November 2013

તણાવ સાથે કેવી રીતે કામ લેવું

તણાવપૂર્ણ વિચારો એ સાંકડી જગ્યામાં રહેલાં એક વિશાળ હાથી જેવાં હોય છે. અવગણી ન શકાય એટલાં મોટા. તેને હંમેશા બહાર બાંધી રાખો.
આપણી દુનિયા કોઈ વખત અત્યધિક તીવ્ર બની શકે છે. આપણે તેને થોડી વધારે પડતી જટિલ બનાવી દીધી છે, કઈક વધારે પડતી તેજ. બધું જ જાણે કે કાલે જ પતાવી દેવાનું હતું. જાણે કે દિવસો, અઠવાડિયાઓ અને મહિનાઓ પુરતાં નથી, આપણે કાર્યક્ષમતાને કલાકો, મીનીટો અને સેકન્ડમાં માપવા લાગ્યા છીએ. આવું શા માટે હોવું જોઈએ? તેનાંથી તો આપણા તણાવમાં ઓર વધારો થાય છે અને તણાવથી આપણી શારીરિક અને ભાવનાત્મક તંદુરસ્તીને અસર થતી હોય છે. એવી કોઈ સ્વીચ ઉપલબ્ધ નથી કે જેનાં વડે આ દુનિયાને અચાનક જ બદલી શકાય. વાસ્તવમાં એવું કોઈ બટન પણ નથી કે જેને તમે દબાવો અને તમારામાં એક બદલાવ તુરંત આવી જાય. હા, પણ તમે તમારી જિંદગી, તમારી મુસાફરી, તમારી પ્રાથમિકતાઓ ઉપર ચિંતન કરી તમે તમારી ગતિ નક્કી કરી શકો. એક એવી ગતિ જે તમારા માટે સુવીધાપૂર્ણ હોય, જે તમને શ્વાસ લેવાની જગ્યા આપતી હોય. એવું કહેવાય છે કે એક વખત પોર્શ ઓટોમોબાઇલનાં ચીફ એન્જીનીયર તે કંપનીના સી. ઈ.ઓ. ડૉ. ફેરી પોર્શને અતિ ઉત્સાહપૂર્વક મળવા ગયાં, અને કહ્યું તેમને દુનિયાની સૌથી ઉત્તમ કારની ડીઝાઇન કરી છે.
“એમ કેવી રીતે?” ડૉ.પોર્શે કહ્યું.
“કારણકે, તેમાં દુનિયાને ખબર હોય તેવું સૌથી ઝડપી એક્સેલરેશન છે.”
“તેનાંથી તે કઈ ઉત્તમ કાર નથી બની જતી. મારી પાસે ત્યારે પાછાં આવજો જયારે તમારી કાર જેટલી ઝડપથી ભાગી શકે છે તેટલી જ ઝડપથી ઉભી પણ રહેતી હોય. ઝડપભેર ભાગવું સારું
છે, પણ તેનાંથી પણ ઝડપે ઉભું રહેવું તેનાંથી પણ વધુ સારું છે.”

આ કોઈ પણ માટે માર્ગદર્શન કરી શકે એવો સિદ્ધાંત છે: શું હું બરાબર ઝડપે જઈ રહ્યો છું? મારે જયારે થોભી જવું હોય ત્યારે હું તેમ કરી શકું તેમ છું? હું ઝડપથી તો જઈ શકું છું પણ શું હું ઝડપભેર જવા માંગું છું ખરો? જ્યાં સુધી તમે તમારી ગતિ સાથે આરામદાયક રીતે રહી શકો છો ત્યાં સુધી દુનિયા ભલે ને તેની ઝડપે જતી હોય. આ તો જયારે આપણે આપણી ગતિની બીજા લોકો સાથે તુલના કરવા લાગીએ છીએ ત્યારે આપણે આપણો રસ્તો જ ખોઈ બેસીએ છીએ. પણ શું તમે જો દુનિયાની સાથે તાલ નહિ મિલાવો તો તમે ફેંકાઈ નહિ જાવ? ના, કારણકે તેઓ પણ તેમની ગતિની તુલના તમારી સાથે કરવામાં જ પડ્યાં હોય છે. ધીમા પડવાનો અર્થ હું એવો નથી કરતો કે તમે શિસ્તબદ્ધતા અને મહત્વકાંક્ષાને ત્યાજી દો, કે પછી એવું પણ નથી કહેતો કે તમે એક વિરામ લઇને દુનિયાની મુસાફરીએ નીકળી પડો (જો તમે જવા માંગતા હોય તો જુદી વાત છે). ના, પગ ઉપર પગ ટેકવીને આરામથી બેસી જાવ તે પણ ધીમા થવાનાં અર્થમાં નથી. પરંતુ તમે શું મેળવવા માંગો છો અને તે તમારા માટે તે કેમ મહત્વનું છે તેનાં પ્રત્યે જાગૃત હોવાથી તમે સાચી પસંદગીઓ કરી શકો છો, અને તેનો અર્થ થાય ધીમા પડવું, તેનો અર્થ થાય કે તમે વર્તમાનમાં જીવી રહ્યાં છો – જે હકીકતમાં તણાવમુક્તિ માટે ખુબ જ જરૂરી છે.

જયારે તમે જાગૃતપણે જીવો છો, ત્યારે કુદરતી રીતે જ તમે વર્તમાન ક્ષણમાં જીવો છો. વર્તમાનમાં જીવવું એ જ આંતરિક શાંતિ માટેનો આધાર છે. અને ખરેખર તેમ હોય છે. મને એક વાર્તા યાદ આવી:

એક નાના ગામડામાં એક સુખી ઘર હતું. તે ઘરનો માણસ કોઈ પૈસાદાર વેપારી કે જમીનદાર નહોતો પરંતુ એક સામાન્ય લુહાર હતો કે જેનાં જીવનમાં એક સામાન્ય ગૃહસ્થનાં જીવનમાં હોય તે બધી જ સમસ્યાઓ હતી. તેનાં પાડોશીઓને જો કે એક વાતની નવાઈ હતી કે તેનાં ઘરમાંથી ક્યારેય કોઈ દલીલ કરવાનો અવાજ પણ આવતો નહોતો. એ ઘરે આવતો, અને ઘરનાં આંગણામાં આવેલાં વૃક્ષની ડાળી પકડીને પ્રાર્થના કરતો અને પછી થોડી ક્ષણો બાદ તેનો તેનાં બાળકો સાથે રમવાનો અને હસવાનો અવાજ સંભળાતો. તે ભલેને ગમે તેટલો તણાવગ્રસ્ત દેખાતો હોય પરંતુ જયારે પણ તે પેલાં વૃક્ષની ડાળીને પકડતો ત્યારે તે પાછો ઉર્જાથી ભરાઈ જતો જાણે કે તે કોઈ બીજો જ માણસ ન હોય. ઘણાં પાડોશીઓએ તેવું જ વૃક્ષ પોતાનાં આંગણામાં પણ વાવી જોયું અને તેની નકલ પણ કરવા લાગ્યા પણ તેમનાં સંજોગો જરાય બદલાયાં નહિ. એક દિવસ તેમનાથી હવે સહન થયું નહિ.
“તું ઘરે આવ્યા પછી કાયમ ખુશ કેવી રીતે હોય છે?” તેમને પૂછ્યું. “અમે તને ક્યારેય એક દલીલ પણ કરતાં સાંભળ્યો નથી, તું તો પૂરતા પૈસા પણ નથી કમાતો. છતાં તું જેવો પેલાં ઝાડને સ્પર્શ કરે છે કે તરત ખુશ અને ઉર્જાવાન બની જાય છે. મહેરબાની કરીને અમને પણ તે વૃક્ષનું રહસ્ય કહે.”
તે ભારે અવાજથી હસ્યો. “વૃક્ષમાં કોઈ રહસ્ય નથી,” તેને કહ્યું. “જુવો, મારા ઘરમાં પ્રવેશ કરતાં પહેલાં, હું એક ડાળી પકડીને તેનાં ઉપર મારો થેલો લટકાવું છું, મારા રોજિંદા પ્રશ્નોનો એક કાલ્પનિક થેલો. હું ક્યારેય એ ભૂલતો નથી કે હું આખો દિવસ બહાર હતો કે જેથી હું મારા ઘરમાં ખુશ રહી શકું. મેં નક્કી કર્યું છે કે મારા બાહ્ય પ્રશ્નોને મારા ઘરમાં ન પ્રવેશવા દેવા. માટે દરરોજ સાંજે, હું મારો થેલો બહાર લટકાવીને મારા ઘરમાં હળવો અને પ્રસન્નચિત્તે પ્રવેશું છું. પરંતુ, ત્યાં વાત પૂરી નથી થઇ જતી, દરરોજ સવારે હું મારો થેલો મારી સાથે મારી દુકાને લઇ જવું છું.”
“તું એવું શા માટે કરે છે?”
“વારુ, મારે એ પ્રશ્નો સાથે કામ તો લેવું જ પડે. પરંતુ રસપ્રદ વાત તો એ છે કે દરરોજ સવારે એ થેલો મને થોડો ઓછો ભારે લાગે છે. મોટાભાગનાં પ્રશ્નો રાતના અંધારામાં અદ્રશ્ય થઇ જતાં હોય છે.”

તમે શા માટે બહાર જાવ છો અને કામ કરો છો? જેથી કરીને તમે તમારા ઘરમાં આરામથી અને શાંતિથી રહી શકો, બરાબર? ચાલો માન્યું કે કોઈ વાર ઘરમાં પણ જીવન થોડું જટિલ થઇ જાય, તેમ છતાં પણ તમે તમારા બહારનાં પ્રશ્નોને બહાર રાખી શકો છો. વર્તમાનમાં રહેવું તે આ છે. મોટાભાગનાં કિસ્સાઓમાં શું વધારે મેળવી લેવાની ઈચ્છા, વધારે ફેલાવવાની ઈચ્છા, અને વધુ ને વધુ મેળવવાની ઈચ્છા આપણે જે બહાર જોઈએ છીએ તેનાંથી પ્રભાવિત નથી થતી હોતી? વધુમાં, એ મહત્વકાંક્ષાઓ અને ઇચ્છાઓ તમને તમારું ભોજન, તમારો સમય, તમારા પ્રિયજનો સાથે માણવા નથી દેતાં. જયારે તમે તમારા સાથી સાથે એક ગુણવત્તાભર્યો સમય પસાર કરવા માંગતા હોવ છો ત્યારે તમે તમારા કામ વિશે અને તમારે શું કરવાનું હતું, તમે શું કરી શક્યા હોત તેનાં વિશે વિચારવામાં એ સમય પસાર કરો છો. અને જયારે કામ પર હોવ છો, ત્યારે તમે સૌથી શ્રેષ્ઠ દેખાવ કરવા માંગો છો કે જેથી કરીને તમે તમારી સાથે અને તમારા કુટુંબ સાથે સૌથી વધારે સારી રીતે રહી શકો, પરંતુ જયારે એ સમય આવતો હોય છે, ત્યારે તમે કામ વિશેનાં વિચારો કરીને તે સુંદર ક્ષણોને બગાડી નાંખો છો.

પણ શું તમે આમાંથી બહાર નીકળી શકો તેમ છો? હા, જરૂર. તમારી પ્રાથમિકતાઓને લખી કાઢો અને તેને નિયમિત પણે જોતા રહો. લોકો તમને ભાવનાત્મક સ્તરે નિચોવી નાંખશે, કામ પર તણાવ ખુબ વધારે રહેશે, તમે ટીવી પર ખરાબ સમાચાર સાંભળતા રહેશો, દુનિયાનો બગાડ સાશ્વત લાગશે, મોંઘવારી ક્યારેય ઘટશે નહિ, પરંતુ, આ બધામાં, જો તમે શાંતિપૂર્ણ રહેવાં માંગતા હોવ, તો તમારે તમારી જાત પ્રત્યે અને તમારા વિચારો પ્રત્યે ધ્યાન આપવું પડશે. તમારા રહેઠાણમાં, તમારા જીવનમાં, તમારા મનમાં એક ખૂણો એવો હોવો જોઈએ જ્યાં તમે કોને પ્રવેશવા દેવા અને કોને નહિ તેનાં માટે સખ્ત હોવા જોઈએ. તમારી જાતનું રક્ષણ કરો. આ એક કલા છે. તણાવ એ કોઈ લાગણી નથી પરંતુ એક પ્રતિકાર છે. એ તમે કોઈ પણ પ્રશ્ન સાથે કામ લેવા માટે શેને પસંદ કરો છો તે બતાવે છે.

ફક્ત ખાલી આપણી જોડે કઈક છે તેનો અર્થ એ નથી કે તેને હંમેશાં ઊંચકીને ફરતા રહેવું. આપણા બિસ્તરાં ક્યારે નીચે મૂકી દેવા તે શીખો. જે તમને ઊંડું દુઃખ આપતું હોય તેને નીચે મૂકી દો. આપણને તણાવ થતો નથી હોતો, આપણે તેને પસંદ કરતાં હોઈએ છીએ.
(Image credit: LG Infinia)
શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Saturday, 23 November 2013

શું તમને શ્રદ્ધા છે?

 શ્રદ્ધા શું છે? ગુલાબ કેવી રીતે ખીલતું હોય છે? વાંચો આ વાર્તા.
શું શ્રદ્ધાને કોઈ વૈજ્ઞાનિક કે પછી કોઈ વ્યાજબી કહી શકાય એવો કોઈ આધાર છે ખરો? અને જો તમને શ્રદ્ધા હોય તો પછી તે છતાં પણ કેમ તમને ભવિષ્યની ચિંતાઓ થતી રહેતી હોય છે? અંગત રીતે જો કહેવાનું હોય તો, જો તમે તમારી શ્રદ્ધાને અડીગમ રાખવાં માંગતા હોવ તો પછી કોઈ પણ પ્રકારનાં તર્કને બાજુ પર રાખી દો. અને જો તમેં તમારા તાર્કિક મગજને અડીગમ રાખવાં માંગતા હોવ તો પછી શ્રદ્ધાને બાજુ પર મૂકી દો. જયારે આપણે તર્કને શ્રદ્ધામાં ભેળવવાની કોશિશ કરીએ છીએ ત્યારે હકીકતમાં તો આપણે તે બન્નેને પ્રદુષિત કરી મુકતા હોઈએ છીએ. શ્રદ્ધા બસ હોય છે, ભગવાન બસ હોય છે, કુદરત બસ હોય છે, માન્યતા બસ હોય છે. જયારે સવાલ શ્રદ્ધાનો હોય ત્યારે “શા માટે”થી કશું પ્રાપ્ત નથી થતું. અલબત્ત, આપણે સ્પષ્ટીકરણ અને પરિકલ્પનાઓ આપી શકીએ પરંતુ તે એક અસ્થાઈ પ્રોત્સાહનથી વિશેષ બીજો કોઈ ઉકેલ નથી આપી શકતા. તો શું તોરાહ, કુરાન, બાઈબલ અને ભાગવતમાં જે વાર્તાઓ છે તે સાચી છે? સવાલ એ છે કે તેનું શું કઈ મહત્વ છે ખરું? શ્રદ્ધા તો આપણે જેને સત્ય માની લીધું છે તેનાં ઉપર આધારિત છે, તે ભાગ્યેજ ખરેખરા સત્ય ઉપર આધારિત હોય છે.

જયારે તમારી અંદર ઊંડે સુધી શ્રદ્ધા વહેતી હોય છે ત્યારે દિવ્યતાને સમર્પણ આપોઆપ થઇ જતું હોય છે. અને આંતરિક શાંતિ તો સમર્પણમાં એક ઉપફળ તરીકે મળે છે. એક બાળક પોતાની માંના ખોળામાં પોતાને સલામત ગણે છે કારણકે તેને ખબર છે કે માં તેની રક્ષા કરશે જ. આ કોઈ બૌદ્ધિક વિચાર નથી પરંતુ બાળકની એક અંતર્નિહિત માન્યતા હોય છે. અને તમારી ખરી શ્રદ્ધા વિરુદ્ધ તમારું તમને શ્રદ્ધા છે એમ માનવું આ બે વચ્ચેનો બારીક તફાવત જ તમારી શ્રદ્ધા કેટલી ઊંડી અને અડીગમ છે તેના વિશે ફર્ક નક્કી કરે છે.
ચાલો હું તમને એક સરસ વાર્તા કહું. મેં ઘણી કોશિશ કરી જોઈ તેમ છતાં મને આ દંતકથામાં ટાંકેલી કવિતાનો મૂળ સ્રોત મળ્યો નથી.

એક માણસ હતો, જે ચિંતાતુર અને ચિત્તવિક્ષેપીત થઇ ગયો હતો, તે પોતાનાં જ્ઞાની ગુરુ પાસે ગયો અને પૂછ્યું કે ભવિષ્યમાં બધું બરાબર તો થશે ને. “હું જાણું છું કે મારે વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ, પણ મારાથી ચિંતા કર્યા વગર રહેવાતું નથી. મને હજી પણ ચિંતા થાય છે. આપણે જે ધારીએ છીએ એ મુજબ જો નહિ થાય તો શું થશે? નકારાત્મક વિચારો મારી હાલત એવી કરી મુકે છે કે મને મારું જીવન પણ શાંતિથી માણવા નથી દેતા. ભગવાન મારી કાળજી નહિ કરે તો શું થશે?” તેને પોતાનાં ગુરુને કહ્યું.
ગુરુએ ગુલાબની એક કળી લીધી અને તેને પેલાં શિષ્યને આપી, અને કહ્યું, “તારે આ કળીને એવી રીતે ખોલવાની છે કે તેની એક પણ પાંખડી ખરવી ન જોઈએ.”
શિષ્યે કાળજીપૂર્વક કળીનાં સ્તરને એક પછી એક ઉકેલવાનું ચાલુ કર્યું. થોડી વારમાં જ, જો કે, તેને અનુભવ્યું કે પાંખડીઓને નુકશાન પહોંચાડ્યા વગર તેને ઉકેલવાનું શક્ય નહોતું. “આ લાગે છે તેટલું સહેલું નથી. હું દિલગીર છું પરંતુ થોડી ઘણી પાંખડીઓને તો નુકશાન થશે જ,” તેને પોતાનાં ગુરુને કહ્યું.
પ્રત્યુત્તરમાં ગુરુએ ગુલાબની કળીને તેની પાસેથી પાછી લેતાં કહ્યું:

It is only a tiny rosebud,
A flower of God’s design;
But I cannot unfold the petals
With these clumsy hands of mine.

The secret of unfolding flowers
Is not known to such as I.
God opens this flower so sweetly,
Then in my hands they die.

If I cannot unfold a rosebud,
This flower of God’s design,
Then how can I have the wisdom
To unfold this life of mine?

So I’ll trust in God for leading
each moment of my day.
I will look to God for His guidance
each step of the way.

The pathway that lies before me,
Only God knows.
I’ll trust Him to unfold the moments,
Just as He unfolds the rose.

“આખરે તું કેટલી યોજનાઓ બનાવી શકે? અને કેટલી યોજનાઓ બનાવવાની તારી ગણતરી છે?” ગુરુએ ચાલુ રાખ્યું. “શા માટે તું બધું જ તારા હાથમાં રાખવા માંગે છે? એ તો થાકી જવાય એવું છે. જતું કરતાં શીખ. તું ગર્ભમાં હતો ત્યારે તારી કાળજી કોણે કરી હતી? તને બોલતાં પણ નહોતું આવડતું ત્યારે તને કોણ ખવડાવતું હતું? તું કમાઈ શકે એવડો નહોંતો ત્યારે તારી બધી વ્યવસ્થા કોણે કરી હતી? જો તું ચકાસીશ તો તને જણાશે કે હંમેશાં કોઈ ને કોઈ હતું જ કે જેણે કુદરતે તારા માટે એક માધ્યમ તરીકે ચુંટી રાખ્યું હતું. કોઈ વખત, જતું કરવું એટલે તમારી જાતને એ યાદ અપાવવા જેવું છે કે મારાથી જેટલું થતું હતું તેટલું મેં કર્યું અને હવે મારે મારી જાતને પરિણામથી કે ચિંતાથી મુક્ત કરવી જોઈએ.”

શ્રદ્ધાની રચના તમને એક આત્મવિશ્વાસ અપાવવા માટે છે, એક હિંમત અપાવવા માટે કે જેનાંથી તમે તમારું જીવન એક અદાપૂર્વક અને દ્રઢતાથી જીવી શકો. હું નથી માનતો કે તમારી લોન – કર્મોની કે પૈસાની – ચુકવવા માટે, કે તમને તમારું વજન ઉતારવા કે વધારવામાં મદદ કરવા માટે ભગવાન પ્રગટ થવાનાં હોય. આપણે આપણી જિંદગીની જવાબદારી તો લેવી જ પડે. આપણે આપણી ઇચ્છાઓ, પસંદગીઓ અને આપણી તલાશોનું પરિણામ છીએ. શ્રદ્ધાનો અર્થ એવો નથી કે આપણે બસ કબુલાત કરી લઈએ અને આપણા ખરાબ કર્મોથી છૂટી જઈએ, તેનો અર્થ એ છે કે આપણામાં પહેલેથી જ સાચા કર્મો કરવાની તાકાત હોવી જોઈએ. મને રૂઢિગત ડહાપણથી થોડું અલગ થઇને કહેવા દો કે શ્રદ્ધા ને લઈને થતી દરેક નીજી-સામગ્રી કે અંગત પ્રેક્ટીસ, એ અંદરની શક્તિ માટે છે, નહિ કે બહારના ભગવાનને ખુશ કરવા માટે. હું સ્વર્ગમાં રહેલાં ભગવાનને પ્રસન્ન કરી આ જિંદગી માટે કે પછીની જિંદગીઓ માટે કોઈ મહેરબાની કરવાની ભીખ માંગવા માટે નથી ઈચ્છતો પરંતુ, આ જિંદગી માટે હું મારાથી બનતો શ્રેષ્ઠ પ્રયત્ન કરીશ અને પછી કુદરતને તેનો ભાગ ભજવવા દઈશ. આખરે તો, મને જો ખરેખર શ્રદ્ધા જ હોય તો, મને એની પણ ખબર ન હોવી જોઈએ કે ભગવાન કે કુદરતનો રસ્તો તો હંમેશાં નિષ્પક્ષ જ હોય છે?

નેપોલિયને એક વખત કહ્યું હતું, “જયારે તમે લડાઈ લડતા હોવ, ત્યારે એવી રીતે લડો કે બધું જ તમારા ઉપર નિર્ભર છે. અને જયારે તમે પ્રાર્થના કરતાં હોવ, ત્યારે એવી રીતે કરો કે બધું જ ઈશ્વર ઉપર નિર્ભર છે.” શ્રદ્ધાનો સારાંશ આ જ છે.

શ્રદ્ધા એ આપણા પ્રયત્નોનું સ્થાન લેવા માટે નથી પરંતુ આપણા પ્રયત્નોને પુરક થવાને માટે હોય છે. અંતે તો, આપણે કરેલી પસંદગીઓનાં પરિણામ માટે આપણે ખુદ જ જવાબદાર હોઈએ છીએ. તમારી જાત પર શ્રદ્ધા રાખીને જાગો અને ભગવાન ઉપર શ્રદ્ધા રાખીને સુઈ જાવ.
(Image credit: Irina Sztukowski)
શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.
 

Saturday, 16 November 2013

અંત:સ્ફૂરણાનો અવાજ

જયારે કોઈ વાત માન્યામાં ન આવે એટલી સાચી લાગતી હોય ત્યારે તે કદાચ માનવા યોગ્ય નથી હોતી. વાંચો આ વાર્તા.
તમારા પ્રયાસો હોય કે યોજનાઓ કે પછી તમારા વિચારો હોય પ્રથમ ધારણા વિશે હંમેશાં કઈ સમજી ન શકાય એવું રહેલું હોય છે – તેમાં મોટાભાગે અન્તર્જ્ઞાનનો અવાજ હોય છે જેને એક છૂપી બુદ્ધિ કહી શકાય. અહી હું તમને જે કોઈ પણ લોકોને તમે મળો તેનાં વિષે પ્રથમ ધારણા બનાવી લો એવું નથી કહી રહ્યો. એવી ધારણાઓ તો હંમેશાં રૂઢિગત હોય છે અને મોટાભાગે તો એ સાચી પણ નથી હોતી. સામેની વ્યક્તિમાંથી શ્રેષ્ઠતા કે ખરાબીને કાઢવી એ મોટેભાગે આપણા હાથની વાત હોય છે. હા, તેનાંથી વિરુદ્ધ થવાના દાખલાઓ પણ અનેક છે. આજનું મારું વિષય વસ્તુ છે લોકો સિવાયની અન્ય વસ્તુઓ વિષેની આપણી પ્રથમ ધારણા વિશે. ચાલો હું નાનકડી વાર્તા સાથે શરૂઆત કરું:

એક ગામની બહાર, વનની નજીક, ચોખ્ખા પાણીનાં કુવાની પાસે, એક ચમકતું, આકર્ષિત, અને સ્વાદિષ્ટ લાલ બોરનું એક વૃક્ષ હતું. આ બોર જો કે ઝેરી અને નશીલા હતાં જે કોઈ પણ એને ખાય તે કેટલાંય કલાકો સુધી મૂર્છિત થઇ જતાં. નજીકનાં એક મોટા વૃક્ષની પાસેથી, એક કુખ્યાત લુટારાઓનું ટોળું ત્યાંથી પસાર થતાં અજાણ્યા મુસાફરો ઉપર સતત નજર રાખતું હતું. મોટા ભાગનાં વટેમાર્ગુઓ બોરનાં વૃક્ષ પાસે બોર ખાવા માટે ઉભા રહેતાં અને બોર ખાઈને બેભાન થઇ જતાં અને આ રીતે પેલાં લુટારાઓને લુંટવાની એક સરસ તક મળી જતી.

એક દીવસે, એક જુવાન વેપારીઓનું જૂથ કે જેનો વડો એક વૃદ્ધ અને હોશિયાર વેપારી હતો, તેઓને આ ગામમાંથી પ્રથમ વાર જ પસાર થવાનું થયું. તેઓ દરિયાપાર સફળતાપૂર્વક ધંધો કરી આજે પોતાનાં ઘર તરફ રવાના થઇ રહ્યાં હતાં. તેઓ બે જુથમાં સફર કરી રહ્યાં હતાં, એકબીજાથી અમુક મીટરના અંતરે. અત્યારે પ્રથમ જૂથ પેલાં વૃક્ષની નજીક આવ્યું હતું અને દુરથી તેમને કેટલાંક છોકરાઓ રમતાં હોય તેવો અવાજ સાંભળ્યો. દળે નક્કી કર્યું કે થોડી વાર માટે અહી આરામ કરવો. હકીકતમાં તો તેઓ પેલાં બોર ખાવા માટે ઉત્સુક હતાં. જો કે તેમનાં વડીલ નેતાએ તેમને તેમ કરતાં અટકાવ્યા. તેમને કહ્યું કે આ જગ્યા આરામ માટે પણ કોઈ સલામત નથી. તેમને એક યુવા વેપારીને આ સંદેશ પાછળ આવતાં જૂથને કહેવા માટે ત્યાં રોક્યો અને બીજા બધાને આગળ ચાલતાં રહેવા માટે જણાવ્યું.

બીજું દળ તે વૃક્ષની નજીક આવ્યું અને પેલાં બોરને જોઇને તેમનો પ્રથમ પ્રતિભાવ બિલકુલ માનવીય હતો. પેલો યુવાન સંદેશવાહક વેપારી તેમની રાહ જ જોઈ રહ્યો હતો અને તેને આ દળને તેમનાં નેતાનો સંદેશ આપ્યો. પરંતુ આ દળે તો વિચાર કર્યો અને નક્કી કર્યું કે તેમનો વડો વધારે પડતો શંકાશીલ થઇ રહ્યો હતો. તેમને તો ત્યાં થોભવાનો નિર્ણય જ કર્યો, થોડી વાર હળવા થઇ આરામ કરવાનું નક્કી કર્યું. પોતાનાં નેતાની સલાહ અવગણીને તેમને તો પેલાં વૃક્ષને બરાબરનું હલાવ્યું અને અસંખ્ય બોરા નીચે ખર્યા. તેમને તો તે બોર હોંશેહોંશે ખાવા લાગ્યા અને હજી તો કઈ સમજે તે પહેલાં તો તેઓ ત્યાં બેભાન અવસ્થામાં ઢળી પડ્યા. આ દરમ્યાન પ્રથમ દળને ગામની અંદર એક જગ્યા મળી અને તેમને ત્યાં થોડી વાર વિસામો ખાવાનું નક્કી કર્યું. પેલાં વૃદ્ધ નેતાને હવે પાછળ આવતાં દળની ચિંતા થવા લાગી કે હજી સુધી તેઓ કેમ આવ્યા નહિ. અત્યંત ખરાબ ઘટના ઘટવાના ડર સાથે, તેઓ એકદમ ઝડપથી ત્યાં પેલાં વૃક્ષ આગળ પહોંચ્યા અને જોયું કે તેમનાં સાથીદારો લુંટાઈ ગયાં હતાં. તેમનાં ગળામાંની સોનાની ચેઈન, વીંટી, પૈસાની કોથળીઓ, તેમનાં ઘોડા અરે તેમની પાઘડીઓ અને કોટ, બધું જ જતું રહ્યું હતું.
ગામમાંથી તાત્કાલિક એક ડોક્ટરને બોલાવ્યો અને તેમને ભાનમાં લાવ્યાં.
“તમને કેવી રીતે ખબર પડી ગઈ,” એક યુવા વેપારીએ નેતાને પૂછ્યું, “કે આ સ્થળ એક અસલામત જગ્યા છે?”
“અહી તાજા પાણીનો એક કુવો છે. અહીંથી નાના બાળકોના રમવાનો અવાજ કાને સંભળાઈ રહ્યો છે. વસ્તીવાળું ગામ નજીકમાં છે. તો પછી આવાં જાહેર સ્થળ ઉપર એક વૃક્ષ માટે ફળથી લદાયેલું રહેવું અશક્ય છે. આ બધી નિશાનીઓ સ્પષ્ટપણે બતાવે છે કે આ બોર ખાવા યોગ્ય નથી,” વૃદ્ધ નેતાએ કહ્યું. “જુવો, ક્યારેય કોઈક વસ્તુ માન્યામાં ન આવે એટલી બધી સારી લાગતી હોય, ત્યારે સામાન્ય રીતે તે માનવા યોગ્ય નથી હોતી. મને જિંદગીએ આ શિખવાડ્યું છે.”

સહજજ્ઞાનનો અવાજ ટુંકો અને ધીમો હોય છે. જયારે પણ તમને કોઈ સોદો, કોઈ પ્રસ્તાવ, કોઈ વિચાર, કોઈ સંસ્થા, કે કોઈ ભેટ માન્યામાં ન આવે એટલી સાચી લાગતી હોય, ત્યારે તે સમયે તમારા સહજજ્ઞાનને અનુસરો. આ જ અંતર્નાદ છે. અંત:સ્ફૂરણા છે. જો તમે અંત:સ્ફૂરણાની આ કેડીને અનુસરો તો તમે આજ તારણ ઉપર પહોંચશો તેવી શક્યતા છે. હું તમને શાસ્વતપણે શંકાશીલ બનવાનું નથી કહી રહ્યો, પણ સાથે સાથે તમારે તમારા અંતર્નાદને પણ સાંભળવાનું શીખવું જોઈએ.

જયારે તમે ગહન ચિંતન કરતાં હશો ત્યારે બીજા લોકો તમને કંટાળાજનક, પંડિતાઈ કરવા વાળા, શંકાશીલ, વધુ પડતાં સાવચેત, બંધિયાર અને આવા અનેક બીજા સંબોધનો કરશે. તે એક માનવ સહજ લાગણી છે કે તેઓ પોતે જે વિચારને સત્ય માને છે તેમાં તમે પણ વિશ્વાસ કરો તેવું તેઓ ઇચ્છતાં હોય છે, પરંતુ તેનો અર્થ એવો નથી કે તેઓ સાચા છે કે પછી ખરેખર સારી રીતે માહિતગાર પણ છે. જયારે પણ કશુક અવાસ્તવિક લાગે ત્યારે તે કદાચ અવાસ્તવિક જ નહિ પરંતુ અસત્ય પણ હોય છે. કોઈ પણ માર્ગ કે જેનાં ઉપર ચાલવું સર્વથા યોગ્ય હોય તે ક્યારેય શોર્ટકટની સવલત આપતો હોતો નથી. જેવી રીતે તમે કોઈ નવી ભાષા કે નવું કૌશલ્ય શીખતાં હોવ છો, તેમ તમે તમારા અન્તર્જ્ઞાનનાં અવાજને સાંભળવાનું પણ શીખી શકો છો. તે ફક્ત એક જ વાર બોલતું હોય છે, ખુબ જ ધીમેથી અને તે એકદમ સહજ હોય છે.

તમારી જાત ઉપર વિશ્વાસ કરતાં શીખો. હકીકતમાં, તમે એક જ એવાં હોવ છો કે જેનાં ઉપર તમે વિશ્વાસ કરી શકો. તમે જ તમારા એક મોટા શુભ-ચિંતક હોવ છો, તમારી જાત સાથે કામ લેતી વખતે તમારી પાસે ક્યારેય કોઈ ગુપ્ત ઉદ્દેશ્ય નથી હોતાં. તમે અન્તર્જ્ઞાનની વિશેષતાથી તમારા માટે પૈસો પણ બનાવી શકો છો અને તમારી જાતને મુક્ત પણ કરી શકો છો. તમારી અંત:સ્ફૂરણા તમારી અંદર રહેલો એક સૌથી મોટો સ્રોત છે.
(Image credit: Louise Mead)
શાંતિ.
સ્વામી 


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.
 

Friday, 8 November 2013

બીજા લોકોને ખુશ કેમ કરવાં

અન્ય લોકોને ખુશ કરવાં એ મીણબત્તી પ્રગટાવવા જેવું છે. તમે કઈ ગુમાવતાં નથી અને છતાં પ્રકાશ વધતો જાય છે.

આપણે કોઈક બીજાને ખુશ કરીએ છીએ ત્યારે આપણા મગજનો એ જ ભાગ સક્રિય થઇ જાય છે જે કે જયારે તે આપણે પોતાની ખુશી માટે કઈક કરતાં હોઈએ છીએ ત્યારે થતો હોય છે. આ કોઈ ફિલસુફી નથી પણ ન્યુરોસાયન્સ છે. મને તો જો કે તેની કોઈ નવાઈ નથી; આપવાનો આનંદ હું જાણતો હોય તેવાં અન્ય સર્વે આનંદથી ક્યાંય અધિક ગણો મોટો છે. પણ સૌથી પહેલી શરૂઆત આપણાથી કરવાની એવું કહેવાય છે. પોતાનાં ઘરનું વાતાવરણ ખુશીઓથી ભરેલું હોવું એ પૃથ્વી પરનાં સ્વર્ગ સમાન ગણાય છે. મારા આ હોદ્દા પર મારે ઘણાં અને દરેક પ્રકારનાં લોકોને મળવાનું થાય છે. ઘણી વાર મેં યુગલોમાં એક વિચિત્ર વર્તનનું અવલોકન કર્યું છે. તે ચાર દીવાલોની બહાર લોકોની વચ્ચે તો મોજ મનાવે છે પરંતુ પોતાનાં ઘરમાં એકબીજાથી ખુબ જ ચીડાયેલા રહેતાં હોય છે. મેં જોયું છે કે જો તેમનાં સાથીનું નામ પણ તેમની આગળ લેવામાં આવે તો તેઓ એક સુક્ષ્મ રીતે ભવાં ચડાવતાં હોય છે. તેઓ મને કહેતાં હોય છે કે તેઓ સામેની વ્યક્તિને ખુશ રાખવાં માટે બધું કરી છૂટ્યાં છે અને હવે તેમને સામેવાળાની કઈ પડી નથી. આ –કઈ પડી નથી-ની નિશાની મોટાભાગનાં સંબધોનાં પતનની નિશાની છે. પહેલાં તો તેઓ બીજી વ્યક્તિને ખુશ કરવાનો પ્રયત્ન પણ કરતાં હતાં, હવે તેઓ આ પ્રયત્ન પણ છોડી દેવાં માંગે છે, જાણે કે સુકા ભેગું લીલું પણ બળી જાય એમ.

હું એ સ્વીકારું છું કે અમુક લોકોને ખુશ કરવા એ ખરેખર અઘરા હોય છે. ત્યાં પણ મારું અવલોકન એ રહ્યું છે કે: જયારે પણ તમે સામેની વ્યક્તિને ખુશ નથી રાખી શકતાં ત્યારે તમે ગમે તે કરો કે ગમે તેટલો સઘન પ્રયાસ કરો છતાં શક્યતા તો એ છે કે તમે હવે એમની સાથે રમતનાં મેદાનમાં છો જ નહિ. માનસિક રીતે તેઓએ તમને લાલ કાર્ડ પકડાવી દીધું હોય છે (અર્થાત તમને દુર રહેવાનું સુચન આપી દીધું હોય છે.) તેમને પોતાની ખુશીઓ તમારા તરફથી નહિ મેળવવાનું નક્કી કરી જ લીધું હોય છે. જો તમે તેમને એમ પૂછો કે તેઓ તમારાં તરફથી ખરેખર શું ઈચ્છા રાખે છે, તો તેઓ બિલકુલ વ્યાજબી વાત નહિ કરે, તમે એમને ક્યારેય ખુશ નહિ રાખી શકો, લાંબા સમય માટે તો નહિ જ. એ કિસ્સામાં, જો તમારી પાસે પસંદગી હોય તો, તમે તેમાંથી બહાર નીકળી ને આગળ વધી જાવ. અને જો તમારી પાસે કોઈ પસંદગી ન હોય તો – તમારી અંદર શાંતિભર્યું શરણું શોધી લો.

એક યુવાને પોતાની મનપસંદ યુવતી સાથે લગ્ન કર્યા. તે તેનાં માટે પાગલ હતો અને જયારે પેલી સ્ત્રી તેની સાથે લગ્ન કરવા માટે રાજી થઇ ગયી, ત્યારે તે પોતાનાં નસીબ પર વિશ્વાસ નહોતો કરી શકતો. સગાઇ પછી અને લગ્ન પહેલાં તે દરેક રાત્રે તેનાં વિચારો કરતો. તેને કોઈ શક નહોતો કે તેમનું લગ્નજીવન અત્યાર સુધીનાં લગ્નોમાં સૌથી પ્રેમાળ, કાર્યક્ષમ, અને ઉત્તમોત્તમ સાબિત થશે. તેની વાગ્દત્તાને પોતાનાં વિશે થોડો વધુ ઉંચો અભિપ્રાય હતો. (જયારે તમે એવું માનવા લાગો છો કે તમે તમારા સાથી કરતાં વધારે સારા અને કઈક વધારે શ્રેષ્ઠ છો – ત્યારે તમે સુખી લગ્નજીવનને ભૂલી જઈ શકો છો.) તેઓ ખુબ ધામધુમથી પરણ્યા. તેની પત્નીને સવારનાં નાસ્તામાં ઈંડા પસંદ હતાં. તો જયારે તેઓ હનીમૂન માટે ગયા ત્યારે પતિએ સવારમાં તેનાં માટે ગરમ પાણીમાં ઈંડા બનાવ્યાં.
“આ બરાબર નથી બન્યાં,” પત્નીએ અવજ્ઞા કરતાં કહ્યું.
પતિને થોડું ખોટું લાગ્યું કે પોતે પોતાની પત્નીને ખુશ ન કરી શક્યો. અને બીજા દિવસે સવારે થોડી વધુ મહેનત કરી.
“ઓહ, હું દરરોજ કઈ પાણીમાં બનાવેલાં ઈંડા ન ખાઉં.” અને તેને તે આજે ખાવાની ના પાડી દીધી.
પતિએ બીજી સવારે ઈંડા કાપીને શાક બનાવ્યું.
“ઠીક છે, પણ બહુ જાડા છે. ખાલી બાફેલા ઈંડા અને મીઠું તેમજ મરી હોત તો વધારે સારું લાગત.”
બીજી સવારે, પત્નીને પસંદગી મળે તે માટે તેને બે વાનગી બનાવી: એક ઈંડાનું શાક અને બીજું બાફેલા ઈંડા. અને આજે તો પોતે ચોક્કસ હતો કે આજે તો તેની પત્ની ખુશ થશે જ.
“અરે, આ શું છે? તે ખોટું ઈંડું બાફી નાંખ્યું,” પેલીએ ચીસ પાડીને કહ્યું.

તમને ખબર છે કે આ લગ્નજીવન કઈ તરફ જઈ રહ્યું છે. સામેની વ્યક્તિને ખુશ કરવાનો સહેલાંમાં સહેલો રસ્તો તમને કહું? ના, એ ફૂલ નથી, વસ્તુ નથી, ભેટ-સોગાદ પણ નહિ; તે કદાચ એક ભાગ ભજવતા હશે, પણ તેનાંથી પણ કઈક અધિક વીશેષ. સામેની વ્યક્તિને ખુશ કરવાનો સરળમાં સરળ માર્ગ છે તેની કદર કરો. જયારે તમે સામેની વ્યક્તિને એવું અનુભવડાવો કે તમને ખબર છે કે તે કેટલી મહેનત કરે છે, કે તમે તેની કદર કરો છો કે તે તમારા માટે અને આ સંબંધ માટે કેટલું બધું કરે છે. આ વાત તરત જ તેનાં આત્મ-સન્માન અને વિશ્વાસમાં વધારો કરે છે. જયારે તમે કદર કરવાનો પ્રયત્ન કરો છો ત્યારે તમને પણ તેમાંથી ફાયદો મળે છે. કેવી રીતે? તમે તેમનાં પ્રયત્નને હવે ખરેખર જોવા લાગો છો. તમને લાગે છે કે ચાલો સાથે મળીને જોઈએ, આ કોઈ સરળ દુનિયા તો છે નહિ. જયારે તમે સામેની વ્યક્તિને કહો છો કે આ બધું કરવા બદલ આભાર, કે આજે તે ખુબ જ સ્વાદિષ્ટ ભોજન બનાવ્યું છે, કે મને ખબર છે કે તું ખુબ જ મહેનત કરે છે, કે હું કલ્પના કરી શકું છું કે દિવસના અંતે તને કેટલો થાક લાગતો હશે, વિગેરે, આવા દરેક ઉચ્ચારો તમને એકબીજાની વધુ નજીક લાવે છે, તે સંબધને વધુ મજબુત બનાવે છે, અને સંબંધમાં પ્રેમ અને સમજણને ઉછેરે છે.

એક વખત, એક સ્ત્રી કે જે એક સારી રસોયણ હતી તેને પૂછવામાં આવ્યું કે તેનાં પતિને તો તેનાં હાથની રસોઈ ખુબ જ ભાવતી હશે, અને તે સામાન્ય રીતે રોજ બનતા વ્યંજનોનો સ્વાદ ઉઠાવતાં શું કહેતો હોય છે?
“તે ફક્ત ત્યારે જ બોલતો હોય છે જયારે રસોઈમાં કઈક ખૂટતું હોય છે, કે પછી જયારે તેને પસંદ નથી આવતી હોતી,” સ્ત્રીએ કહ્યું.
“તો જયારે તે ચુપચાપ ખાતો હોય છે, ત્યારે મને ખબર હોય છે કે સ્વાદનો રસ લઇ રહ્યો છે.”
“શરૂઆતમાં તો હું તેને પૂછતી કે તેને મારી રસોઈ ભાવે છે કે કેમ, પણ તેનાંથી તે ગુસ્સે થઇ જતો માટે મેં પૂછવાનું છોડી દીધું.” તેને ઉમેર્યું.

બહુ દુ:ખદાયી કહેવાય, પણ આ કોઈ ટુચકો નથી. મેં એક સાચો પ્રસંગ અહી ટાંક્યો છે. એક વેઈટર કે જેને આપણે ઓળખતાં પણ નથી, તેને આપણે હસીને કહેતાં હોઈએ છીએ કે વાનગી ખુબ સારી બની હતી, આપણે તેને ટીપ પણ આપીએ છીએ, કદર પણ કરીએ છીએ, પરંતુ જે તમારી સૌથી નજીક છે ત્યાં તો બધી શાલીનતા અને વિનયને ત્યાજી દેવાતાં હોય છે. જોઈ આ વિષમતા?

જયારે તમે કદર કરવાનું શોધી કાઢો છો, ત્યારે નવીનતા ક્યારેય મુરઝાતી નથી. અને જયારે કઈક નવું રહેતું હોય છે, ત્યાં તમે ક્યારેય કંટાળી જતાં નથી. અને જયારે તમે કંટાળી નથી જતાં, ત્યારે તમે તેને હળવાશથી પણ નથી લેતાં. અને જયારે તમે સામે વાળી વ્યક્તિને હળવાશથી નથી લેતાં ત્યારે તમારો સંબંધ ક્યારેય ક્ષીણ થતો નથી. હા, ક્યારેય નથી થતો. એ હંમેશા ખીલતો અને સુંગધ ફેલાવતો રહે છે. કદર એ કૃતજ્ઞતાનું કર્મ છે.
(Image credit: Alexandoria)
કૃતજ્ઞ બનો.

નોંધ: આજે હું એ જાહેર કરતાં ખુબ જ ખુશી અનુભવું છું કે બે વર્ષ તેનાં ઉપર ચિંતન કર્યા પછી, મેં આશ્રમમાં મંદિર બનાવવાનાં પ્રોજેક્ટને પૂરો કરવાનો નિર્ણય કર્યો છે. જો તમારે આ દિવ્ય નિર્માણમાં સહભાગી થવું હોય તો તમારું સ્વાગત છે. તમે તેનાં વિશે વધારે અહી વાંચી શકો છો.

શાંતિ.
સ્વામી

P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.
 

Saturday, 2 November 2013

અનાયાસે થતું ભલાઈનું કોઈ કાર્ય

 મારી બ્રેડનો સવાલ એક ભૌતિક સવાલ છે, જયારે મારા પાડોશીની બ્રેડનો સવાલ એક આધ્યાત્મિક સવાલ છે. ~નિકોલાઈ બેર્ડ્યાવ
નિકોલાઈ બેર્ડ્યાવ કરીને એક રશિયન ચિંતક અને અસ્તિત્વવાદી થઇ ગયા. તેમને એક વખત કહ્યું હતું કે “મારી પોતાની બ્રેડ(રોટલા)નો સવાલ એ ભૌતિક વાત છે જયારે મારા પાડોશીની બ્રેડનો સવાલ એ આધ્યાત્મિક વાત છે.” આ ટુંકમાં ભલાઈની વાત છે. દયા એ કદાચ એક લાગણી સુધી સીમિત રહેતી વાત છે – એક પ્રકારની સમાનુભૂતિ, એક પ્રકારની સ્વીકૃતિ. જયારે ભલાઈમાં દયાની સાથે સાથે કઈક આપવાનો ભાવ પણ રહેલો છે.

એક અનપેક્ષિત ભેટ, એક અનપેક્ષિત સમયે જયારે કોઈ એક અનપેક્ષિત વ્યક્તિ (કે કદાચ કોઈ અસંદેહશીલ વ્યક્તિ)ને જયારે બદલામાં કોઈ પણ જાતની અપેક્ષા વગર આપવામાં આવે છે ત્યારે તે અનાયાસે એક ભલાઈનું કામ છે, એક ભલું કાર્ય કે જેની સામેવાળાને પણ અપેક્ષા નથી હોતી. તમે આ કરો છો કારણકે તમારું હૃદય ખુલ્લું છે. આપણા હૃદયની એક વિચિત્ર લાક્ષણીકતા છે: તે બન્ને સ્થિતિમાં રહીને કાર્ય કરી શકે છે – ખુલ્લું અને બંધ રહીને. ખુલ્લું હૃદય કુદરતી રીતે જ ભલું, દયાળુ અને આનંદી હોય છે. જયારે બંધ હૃદય દરેક હકારાત્મક લાગણીઓને અવરોધતું હોય છે. તેનો અર્થ એવો નથી કે બંધ હૃદયની વ્યક્તિ ચોક્કસપણે નકારાત્મક અને અસફળ જ સાબિત થશે. એથી ઉલટું, આવી વ્યક્તિ ખુબ જ જીદ્દી હોઈ શકે છે, અને પોતાની કારકિર્દીમાં સફળ પણ હોઈ શકે છે તેમજ પોતાની ભૌતિક સિદ્ધિઓ માટે અત્યંત હકારાત્મક પણ હોઈ શકે છે. પરંતુ તેમનું હૃદય હંમેશાં બીજાનાં પ્રેમને અને દુ:ખને સમજવામાં અને કદર કરવાની બાબતમાં બંધ રહેતું હોય છે.

જ્યાં સુધી તમે બીજી વ્યક્તિની તકલીફને નથી સમજતા હોતા, ત્યાં સુધી તમારા હૃદયનું ધ્યાન કોઈ પણ ભલાઈના કાર્ય માટે બંધ રહે છે, અને તમારા પોતાનાં કરવાનાં કાર્યો પ્રત્યે જ કેન્દ્રિત રહેતું હોય છે. બંધ હૃદય માટે સૌથી મોટા દુ:ખની વાત તો એ છે કે તે બંધ હતું તેની અનુભૂતિ તે જયારે ખુલ્લું થઇ જાય છે ત્યારે જ પડતી હોય છે. આ બંધ હૃદય, કે જે ભલાઈનું કાર્ય, અનાયાસે કે જાણી જોઇને પણ કરવા માટે એવી રીતનું  અસમર્થ રહે છે જેવી રીતે કુવામાંના દેડકાને બહાર રહેલાં વિશાળ સમુદ્રનાં અસ્તિત્વની કોઈ કલ્પના જ નથી હોતી. એ તો જયારે તમારું હૃદય થોડું પણ ખુલે છે, અરે એકદમ થોડું જ કેમ નહિ, ત્યારે તમે શાંતિ અને આનંદની એક વિશાળ સૃષ્ટિનો અનુભવ કરો છે. મેં ક્યાંક વાંચેલું હતું, : મારા હૃદયના દરવાજા આગળ મેં લખ્યું હતું, “ આ કોઈ સાર્વજનિક માર્ગ નથી” પ્રેમ ત્યાંથી પસાર થતો હોય છે અને કહે છે, “હું તો દરેક જગ્યાએ પ્રવેશ કરું છું.” અને જયારે પ્રેમ આવે છે ત્યારે તે એકલો નથી આવતો – તે પોતાની સાથે અનેક સદ્દગુણો લઇને આવે છે. પ્રેમાળ બન્યા વગર ભલું બનવું એ અશક્ય વાત છે; તમે જેવા ભલા બનો કે તરત આપોઆપ પ્રેમાળ પણ બની જ જતાં હોવ છો.

એક શ્રીમંત વ્યક્તિ હોય છે તે હંમેશાં ભિખારીઓનો ઉપહાસ અને અવજ્ઞા કરે છે. જયારે પણ કોઈ ભિખારી તેની આગળ ભિક્ષા માંગે ત્યારે તે તેમને દંડિત કરતો અને સતત તેમને એવું કહી નારાજ કરતો કે તેમનાં શરીરતો તંદુરસ્ત છે, સશક્ત છે અને તેઓ યુવાન પણ છે માટે તેમને કામ કરવું જોઈએ અને ભીખ માંગવી જોઈએ નહિ. આવું થોડા સમય ચાલ્યું અને પછી એક દિવસે ભગવાન પ્રગટ થયાં અને કહ્યું કે, “તું સાંભળ, જો તારી પાસે કોઈને કઈ આપવાનું હૃદય ન હોય તો કઈ વાંધો નહિ પરંતુ મેં જે ભાગ્ય તે લોકોને આપ્યું છે તેની મજાક ન ઉડાવીશ.”

આ કોઈ શ્રેષ્ઠ માર્ગ નથી પરંતુ ભલા બનવાનો એક વૈકલ્પિક માર્ગ તો છે જ, કે દયાળુ ન બનો તો કઈ વાંધો નહિ, નિર્દયી ન બનશો. તમે કશું કરી શકતાં ન હોવ કે તમારે કોઈ પણ કારણસર કશું આપવું ન હોય, તો તેમાં બિલકુલ વાંધો નથી, પરંતુ બીજાને તેમ કરતાં રોકશો નહિ કે પછી નકારાત્મક બનીને તમારા પોતાનાં જ મન અને વાણીને પ્રદુષિત ન કરો. અનાયાસે થતું એક ભલાઈનું કાર્ય હંમેશાં કઈ ભૌતિક વસ્તુનું દાન જ હોય તે જરૂરી નથી. પ્રોત્સાહન, શુભેચ્છાનો એક માત્ર શબ્દ, કે પછી મદદ માટે લંબાવેલો એક હાથ તે પણ એટલું જ (જો વધારે નહિ તો) મહત્વનું છે.

જયારે તમે ભલાઈના કાર્યો અનાયાસે જ નિયમિત કરવા માંડો છો તો એક દિવસ કઈક અદ્દભુત ઘટના ઘટે છે – કુદરત તમને તેનાં અનાયાસે ભલાઈના કાર્ય માટેનાં માધ્યમ તરીકે પસંદ કરે છે. ભલાઈનાં આવા કાર્યો લાખો લોકો સાથે બ્રહ્માંડમાં કાયમ થતા રહેતા હોય છે, હર ક્ષણે. વર્ષા, મંદ પવન, બરફ વર્ષા, સૂર્યપ્રકાશ, જીવ, જંતુ અને વનસ્પતિ, ઉત્પત્તિ અને તેનું ભરણ પોષણ – આ બધા ભલાઈનાં દૈવી કાર્યો છે.

એક માણસ એક ભિખારીને ૨૦ રૂપિયા દર મહીને આપતો હતો. તે આવું કેટલાંય વર્ષો સુધી કરી રહ્યો હતો. એક દિવસ તેને ભિખારીને પૈસા ન આપ્યા અને કહ્યું કે પોતે આ વખતે દિલગીર છે તેને તે પૈસા પોતાની પત્ની માટે ફૂલો ખરીદવા માટે વાપરવા પડ્યા.
“શું?” ભિખારીએ કહ્યું, “તે મારા પૈસા તેની માટે વાપરી નાંખ્યા?”

જયારે કઈક આપણી પાસે હોય છે તેનો અર્થ એ નથી હોતો કે તે આપણું હોય છે. આ બ્રહ્માંડમાં કોઈ માલિક નથી, પ્રત્યેકજણ માધ્યમ માત્ર છે, બહુબહુ તો એક રખેવાળ. તમે જે કઈ પણ વહેંચો છો તે વધતું હોય છે – આ બ્રહ્માંડનો મુખ્ય મૂળભૂત નિયમ છે. તમે જયારે ઉગ્રતા વહેંચો છો તો, તમારામાં ક્રોધ વધે છે. તમે જો પ્રેમ વહેંચશો તો તમારામાં પ્રેમ વધશે. તમે તિરસ્કાર વહેંચશો તો તમારામાં નફરત વધશે. તમે જો જ્ઞાન વહેંચશો તો, તમારામાં ડહાપણ વધશે. તમે જો તમારો સમય વહેંચશો તો તમારામાં શાંતિ વધશે. તમારી પાસે જે કઈ પણ હોય તે તમે જો વહેંચશો તો તમે એક વ્યક્તિ તરીકે ઓર વધુ નીખરશો.

ભલાઈના અનાયાસ કાર્યોને એક નિયમિત ઘટનાક્રમ બનાવો અને કુદરત ભલાઈપૂર્વક તેનું પ્રતિદાન આપશે.
(Image credit: Wetcanvas)
શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Share