Saturday, 22 February 2014

શા માટે દુભાઈ જવું એ રૂઝાવા કરતાં સરળ હોય છે?

શું એક કચડાઈ ગયેલાં ફુલને ફરી તેનાં મૂળ સ્વરૂપમાં પાછુ લાવી શકાય ખરું? ના. રૂઝાવું એ પુન:સ્થાપન નથી પરંતુ એક પુન:સર્જન છે.
મને એક દિવસે કોઈએ એક ખુબ રસપ્રદ સવાલ કરેલો. તેને પૂછ્યું હતું, “એવું કેમ થાય છે કે આપણે સંબધોમાં દુભાઈ તો બહુ જલ્દી જઈએ છીએ પણ સાજા થતાં ખુબ જ વાર લાગી જતી હોય છે? અરે જે સંબંધ એક લાંબા સમયથી ચાલ્યો આવતો હોય છે, તેમાં પણ સામેની વ્યક્તિ આપણી લાગણી અને ભાવનાઓને ઠેંસ પહોંચાડવામાં એક ક્ષણ પણ વાર નથી લગાડતી અને તેમાંથી બહાર આવતાં કદાચ અનંત કાળ લાગી જાય છે?”

આ ખરેખર વિચાર કરવા યોગ્ય પ્રશ્ન છે. શા માટે દુભાવા કરતાં રૂઝાવામાં વધારે વાર લાગે છે? શા માટે દુ:ખ અનુભવવું એ માફ કરી દેવા કે ભૂલી જવા કરતાં સહેલું હોય છે? આખરે કોણ પોતાનું દર્દ ભૂલી જવા નહિ માંગતું હોય? જો દરેકજણ માફ કરી દઈને આગળ વધી જવા માટે સમર્થ હોય તો દરેક વ્યક્તિ તેમ કરે જ. પણ, તેઓ તેમ નથી કરી શકતા. એવું શા માટે?

ખરેખર, કોઈને દુભાઈ જવું એ સહજ અને સરળ લાગે છે પરંતુ હકીકતમાં તેવું નથી હોતું. કોઈ જયારે દુભાય તે પહેલાં તેને તે સંબધમાં ઘણો બધો સમય, શક્તિ, લાગણી, ભાવના, અને અનુભૂતિઓનું રોકાણ કરી દીધું હોય છે. તમે જેટલો વધુ સમય કોઈની સાથે વિતાવ્યો હશે તેટલું જ વધારે તે તમને દુભાવી શકે છે. રસ્તા ઉપર કોઈ અજાણ્યો વાહન ચાલક જો તમારા ઉપર ગુસ્સો કરે તો તેનાંથી તમને એટલું દુઃખ નહિ થાય જેટલું તમને તમારી પ્રિય વ્યક્તિ સાથે ગરમાગરમી ભરી દલીલો કરવાથી થશે. કોઈ અજાણી વ્યક્તિ તમને વઢે એનાં કરતાં તમારી પોતાની વ્યક્તિ તમને ગુસ્સાથી કઈ કહે તેનાંથી તમે વધુ ઘવાશો. કારણકે તે અજાણ્યાં વાહન ચાલક કે વ્યક્તિ કરતાં તમે તમારી પોતાની વ્યક્તિ સાથે પહેલેથી જ લાગણીથી જોડાયેલાં હોવ છો.

જયારે તેમનું વર્તન કે વ્યવહાર તેમનાં પાત્રને અનુરૂપ નથી હોતું, ત્યારે તે તમને આધાત પમાડે છે, તમે ઘવાવ છો. આખરે જે વ્યક્તિ તમને પ્રેમ કરતું હોય તે તમને આવું દુ:ખ કઈ રીતે આપી શકે, તમે એ વિચારતાં થઇ જાવ છો. જેટલો વધુ સમય તમે એ વ્યક્તિ સાથે વિતાવ્યો હોય તેટલી જ વધુ તમારી યાદો એની સાથે જોડાયેલી હોય છે. જેટલી યાદો વધુ તેટલું જ તમારું લાગણીમય રોકાણ તે સંબધમાં હશે. અને જેટલી તમારી લાગણી વધુ તેટલું તે વધુ તમને દુઃખ પહોંચાડી શકે. પણ આ ઘાવોને રૂઝાતા આટલી વાર કેમ લાગતી હશે, તમે એવું પૂછશો? જવાબમાં, ચાલો હું તમારી સાથે મુલ્લા નસરુદ્દીનનાં જીવનનો એક પ્રસંગ કહું.

આખું ગામ જાણતું હતું કે મુલ્લા એકલાં જ રહેતાં હતાં છતાં દરરોજ સાંજે તેમનો નોકર તેમનાં રૂમમાં બે ગ્લાસ દારૂનાં લઇને જતો. તેનાંથી તેમને આશ્ચર્ય થતું.
“મુલ્લા, તમે એકલાં રહો છો અને એકલાં જ પીવો છો,” કોઈ એકે પૂછ્યું, “ પરંતુ, તો પછી દરરોજ સાંજે, તમારો ચાકર કેમ બે દારૂનાં ગ્લાસ લઈને તમારી રૂમમાં આવે છે? બીજો ગ્લાસ કોનાં માટે હોય છે?”
મુલ્લા હસ્યાં. “જુવો, એક ગ્લાસ દારૂ પીધા પછી હું જે છું તે જ વ્યક્તિ રહેતો નથી. હું કોઈ બીજી વ્યક્તિ જ બની જાવ છું. તો પછી શું એ મારી ફરજમાં નથી આવતું કે હું એક સારા યજમાનની માફક એ બીજી વ્યક્તિને પણ દારૂ આપું?”

આ ટુચકામાં એક ખુબ જ ગુઢ જવાબ રહેલો છે. જયારે કોઈ તમને તકલીફ પહોંચાડે છે, ત્યારે તે તમને તોડી નાંખે છે. તમે એનાં એ જ પહેલાં જેવાં વ્યક્તિ રહેતા જ નથી. તમારી અંદર કઈક બદલાઈ જતું હોય છે. જે રૂઝ આવતી હોય છે તે પેલી પહેલાની જૂની વ્યક્તિમાં નથી આવતી. કદાચ, એ જૂની વ્યક્તિનાં નામે તમે તમારી એક નવી જાત બનાવતાં હોય છો. તમે હવે એક નવા વ્યક્તિ બનતાં હોવ છો. માટે જ દરેક નિષ્ફળ સંબધ તમને એટલી જ તકલીફ આપતું હોય છે જેટલી તકલીફ તમે તમારા છેલ્લાં સંબધમાં અનુભવી હોય છે. જો તમે તમારા નિષ્ક્રિય અને તૂટી ગયેલાં સંબધમાંથી ઘવાયાં હોવ તો એવું નથી કે તે દુઃખે તમને હવે મજબુત બનાવી દીધાં છે અને ફરી બીજી વખત તમને દુઃખ નહિ થાય. ના. બીજી વખતે, આના જેવા જ સંજોગો જો કોઈ બીજી વ્યક્તિ સાથે ઉભા થશે તો તમે વધારે નહિ તો એટલું જ દુઃખ અનુભવશો.

તમારા જીવનમાંનો દરેક પ્રસંગ તમને થોડાં થોડાં બદલતું હોય છે, તો અમુક પ્રસંગો તમને બિલકુલ તોડી પાડતાં હોય છે. પરંતુ મોટાભાગે આપણી પાસે તૂટેલાં રહેવાનો વિકલ્પ હોતો નથી. આપણે આપણી જાતને પકડીને પાછી તેને ફરીથી ઘડવી પડતી હોય છે. જો કે સત્ય એ છે કે તમે જે પહેલાં હતાં તે પાછાં ક્યારેય નથી થઇ શકવાનાં. તો પછી જે ઘાવ હોય છે તે રૂઝાઈ જાય પછી તેનું શું થતું હોય છે? નવું માંસ અને નવી ચામડીનું આવરણ તેનાં પર આવી જાય છે, બરાબર? અને આજ રીતે કોઈ પણ ઈજા છે તે રૂઝાતી હોય છે. શરીર જુનું હોય છે, ઘાવ પણ જુનો હોય છે, પરંતુ ત્વચા નવી આવી જતી હોય છે. આજ રીતે, જયારે તમને દુઃખ થયું હોય, તમારી પાસે કદાચ એજ જુનું શરીર, જુનું મન રહેશે, પરંતુ તમારી અંદર એક નવા તમે ઘડાતા જશો. આ એક કુદરતી રીતે થતી ક્રમશ: પ્રક્રિયા છે જેને સમય લાગતો હોય છે.

મેં એક વાર ટોમ વિલ્સનનું વાક્ય વાંચ્યું હતું, “ડહાપણ હંમેશા ઉમ્મર સાથે નથી આવતું. કોઈવાર ઉમ્મર તો એની મેળાએ જ દેખાતી હોય છે.” ખાલી ફકત તમારી સામે દેખાતું શરીર પુખ્ત છે એનો અર્થ એ નથી કે તે વ્યક્તિનું વર્તન પણ પીઢ હશે. તમારી આજુબાજુ હંમેશાં એવાં લોકો રહેવાનાં કે જેમને તમારા વિશે કોઈને કોઈ અભિપ્રાય હોય. તેઓ તમને પસંદ ન પડે એવી વસ્તુઓ કહેતા રહેવાનાં, તેઓ તમને કે તમારી સેવાને હળવાશ પૂર્વક લેતાં રહેવાનાં, તેઓ તમારી ટીકા પણ કરતાં રહેવાનાં. ચાલો માની લઈએ કે તેઓ કદાચ નહિ જ બદલાય. તો શું તમે એમને તમને દુઃખ પહોંચાડવાની મંજુરી આપતાં જ રહેશો?

એ બહુ સારો વિચાર નથી – કે તમે એમને તમને દુઃખ આપવા દો. કારણ કે એ દરેક વખતે જયારે તમને તકલીફ પહોંચાડે છે ત્યારે ત્યારે તમારી અંદરથી તમે તમારા એક નાના અંશને ગુમાવતા જાવ છો. તમને જીવવાનો, તમે જે છો તે બની રહેવાનો, હસવાનો, તમારી સ્વતંત્રતાને માણવાનો, કોઈ પણ બીજાની જેમ જ અને તેનાં જેટલો જ હક છે. જો તમે તમારી જાતનું રક્ષણ નહિ કરો અને જો તમે રૂઝાવ તે પહેલાં વારંવાર ઘવાતાં રહેશો, તો પછી ટૂકડે-ટૂકડે તમને આ જિંદગી એક ભારે બોજ સમાન લાગવા માંડશે, એક ભારને વેંઢારતાં હોવ એવું લાગશે. તમારી જાત સાથે આવું ન કરશો.

આ જીવન એક ખુબ સુંદર ગીત છે; તમારો રાગ શોધો.
(Image source: unknown)
શાંતિ.
સ્વામી

P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Saturday, 15 February 2014

સોક્રેટીસનાં ત્રણ સવાલો

શરતીપણાનાં દરવાજાની પાછળ એક નવી દુનિયા તમારી રાહ જોતી હોય છે.
હું શરતીપણાને તોડવા માટે વારંવાર કહેતો હોવ છું. મારાં દરેક વિડીઓ ક્લિપનાં અંતે એક લાઈન લખેલી હોય છે Discover Your Own Truth – તમારું સત્ય જાતે શોધો. અને એકમાત્ર તે જ તમને બંધન મુક્ત કરી શકશે, હું તેમ ઘણીવાર કહેતો હોવ છું. પણ મને ઘણી વખત પૂછવામાં આવતું હોય છે કે મારા મત મુજબ શરતીપણું એટલે ખરેખર શું છે? અને શા માટે મારે મારું સત્ય શોધવું જ પડે અને શું મને મારો ધર્મ કે ભગવાન મુક્તિ પ્રદાન ન કરી શકે? આ પોસ્ટ દ્વારા હું તમને દુનિયા જોવાનો એક નુતન દ્રષ્ટિકોણ મળે તે માટે મદદ કરવાની આશા રાખું છું.

શરૂઆત કરતાં પહેલા હું તમને એટલું કહી દઉં કે હું કોઈ ધર્મ, ફિલસુફી, પંથ, પ્રાર્થના કે પદ્ધતિની વિરુદ્ધ નથી. તે બધાનો અર્થ ખુબ સરસ થાય છે. મારા તટસ્થ વલણનો જો કે એ અર્થ પણ નથી કે હું તે તમામનો સ્વીકાર કરું છું. એનો અર્થ એ છે કે તમે જે કોઈ પણ માર્ગને અનુસરતા હોવ તે બાબતે મને કોઈ વાંધો નથી. જ્યાં સુધી એમાંથી તમને શાંતિ અને ખુશી મળી રહી છે અને ખાસ કરીને તેનાંથી તમે કોઈને નુકશાન, હાની, કે ઈજા નથી પહોંચાડી રહ્યાં ત્યાં સુધી બધું બરાબર છે, આવા માર્ગ પર ચાલવાથી તમને માત્ર લાભ જ થશે. મને અંગત રીતે પ્રાર્થના કરવી ખુબ જ ગમતી હોય છે પરંતુ કુદરત તરફથી કોઈ લાભપ્રાપ્તિનો આશય તેમાં કદાપી નથી હોતો માત્ર કુદરત પ્રત્યે મારો આનંદ અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવા માટે મને પ્રાર્થના કરવી ગમતી હોય છે. શરતીપણાનાં આજનાં આપણા આ વિષય પર આગળ વધતાં ચાલો હું તમને પ્લેટોએ સોક્રેટીસનાં અંતિમ દિવસોમાં જે ચાર મુખ્ય સંવાદોને ગ્રંથસ્થ કર્યા છે તેમાંના એક એવાં યુથાઇપ્રોમાં લઇ જઉ.

યુથાઇપ્રોમાં, સોક્રેટીસ ઉપર નાસ્તિકતાનાં આરોપ હેઠળ અદાલતમાં  સુનવણી ચાલતી હોય છે. તેનાં ઉપર એવો આરોપ મુકવામાં આવ્યો હોય છે કે તેને નવા ભગવાનો શોધ્યા છે અને યુવાનોનાં મગજ દુષિત કર્યા છે. અદાલતની બહાર તે યુથાઇપ્રોને મળે છે – કે જે એક વકીલ હોય છે જે પોતાનાં પિતાને જ ખૂનનાં આરોપ હેઠળ ચકાસવાનો હોય છે. એક ગરીબ માણસે એક ગુલામને મારી નાંખ્યો હોય છે. યુથાઇપ્રોનાં પિતાએ તે દોષીને જ્યાં સુધી એથેન્સનાં ઉચ્ચ અધિકારીઓ યોગ્ય સજા ન આપે ત્યાં સુધી તેને એક ખાઈમાં નાંખી દેવાનો હુકમ કર્યો હોય છે. પણ સંદેશવાહક સંદેશ લઇને આવે તે પહેલાં ગુનેગાર મૃત્યું પામે છે અને યુથાઇપ્રોનાં પિતાનાં માથા ઉપર ખૂનનો આરોપ આવે છે.

યુથાઇપ્રો, જે એક ધાર્મિક હોય છે તે માને છે કે તેનાં પિતાએ એક પાપ કર્યું છે અને તે ત્યાં તેમને દોષિત સાબિત કરવા માટે આવ્યો હોય છે. સોક્રેટીસ માનતો હોય છે કે યુથાઇપ્રો એ જયારે પોતે ફરિયાદી હોવાની જવાબદારી લીધી છે ત્યારે તેને પાપનાં પ્રકાર, સત્કર્મો, ધાર્મિકતા અને અધાર્મિકતાની પૂરી સમજણ હોવી જોઈએ. “ધર્મપરાયણતા એટલે શું?” સોક્રેટીસે પૂછ્યું.
“ધાર્મિકતા એટલે જે ભગવાનને પ્રિય છે તે અને અધાર્મિકતા જે ભગવાનને અપ્રિય છે તે,” યુથાઇપ્રોએ જવાબ આપતાં કહ્યું.
સોક્રેટીસ યુથાઇપ્રોને આગળ સવાલ કરતાં પૂછે છે: “કોઈ કર્મ ધાર્મિક છે તે એટલાં માટે કેમ કે તે ભગવાનને પ્રિય છે કે પછી તે ભગવાનને પ્રિય છે કારણકે તે એક ધાર્મિક કર્મ છે? શું બધા ધાર્મિક કર્મો ન્યાયી હોય છે ખરા? કે પછી જે કઈ પણ ન્યાયી બાબત હોય તે હંમેશા ધાર્મિક પણ હોય છે ખરી?”

રસપ્રદ રીતે, આ જ રીતે મોટા ભાગનાં ધર્મો ધાર્મિક અને અધાર્મિક કાર્યોનું વર્ગીકરણ કરતાં હોય છે: એ કાર્યો કે જે ભગવાનને ખુશ કરે કાં તો કોઈને સ્વર્ગમાં લઇ જાય તેને ધાર્મિક ગણવામાં આવે છે. આમાં રહેલી જડતાનો એક ક્ષણ માટે વિચાર કરો: અરે જો ધર્મમાં વર્ણવેલાં આદેશ મુજબ હોય તો મારવાને પણ એક ઉચિત અને ધાર્મિક કર્મ તરીકે ગણવામાં આવે છે. જો હું કોઈ પ્રાણીની હત્યા મારા ધર્મમાં વર્ણવ્યા મુજબ કરું તો તે બરાબર છે પણ બીજી રીતે કરું તો નહિ. કોશર (યહૂદી ધર્મ મુજબ મારીને બનાવેલું માંસ) એ સારું અને હલાલ (મુસ્લિમ ધર્મ મુજબ મારીને બનાવેલું માંસ) એ નહિ સારું તો કેટલાંક કહેશે હલાલ સારું અને કોશર નહિ સારું. દુનિયાનાં અમુક ભાગોમાં પ્રચલિત બૌદ્ધ ધર્મ મુજબ પ્રાણીને શ્વાસ રૂંધીને મારવામાં આવે છે અને તેને એમ કહીને યોગ્ય ઠેરવવામાં આવે છે કે આ રીતે મારવાથી રક્તનું એક પણ ટીપું બહાર નથી ઢોળાતું. ભારતનાં ઘણાં પ્રાંતોમાં, હિંદુઓ અનેક દેવ-દેવીને બકરીનું બલિદાન આપે છે. દરેકજણ એમ માને છે કે મારી રીત સર્વશ્રેષ્ઠ છે. તો આ છે શરતીપણું. તેમાં હંમેશા ભગવાન, સ્વર્ગ, મુક્તિ કે તેનાં જેવું કઈક સમકક્ષ હોય તેની ભેટ કે લાભપ્રાપ્તિનું વચન હોય છે.

શરતીપણામાંથી મુક્ત થવા માટે ત્રણ સવાલો છે કે જે સોક્રેટીસ હંમેશા પૂછતો. આ ત્રણ સવાલો એવાં મૂળભૂત છે કે જે પૂછવાથી તમે તમારા પોતાનાં સત્યને અને જ્ઞાનને ચકાસી શકો છો:
૧. તમે શું જાણો છો?
૨. તમેં જે જાણો છો તેની તમને કેવી રીતે ખબર પડી છે?
૩. તમારે શા માટે તેની કાળજી કરવી જોઈએ?

આપણે ખરેખર શું જાણતા હોઈએ છીએ, અને, સૌથી મહત્વનું તો આપણે તે કેવી રીતે ખબર પડે? આપણને જે જાણીએ છીએ તે આપણને કોણે કીધું છે? જો આપણને તે આપણા વડવાઓએ કહ્યું હોય તો તેમને એ જ્ઞાનપ્રાપ્તિ કેવી રીતે થઇ? બસ ફક્ત અમુક વસ્તુ અમુક રીતે ભૂતકાળમાં કરવામાં આવી હોય એટલાં માટે શું તે એક માત્ર રીત જ સાચ્ચી (એવું માની લઇ ને કે એ પ્રથમ વાર પણ સાચ્ચી જ હતી)? અને જો આપણે આપણા જ્ઞાનનાં સ્રોતને માટે કાળજી નહિ કરીએ તો આપણે ક્યારેય તેની સચ્ચાઈ અને પ્રમાણિતતા વિશે જાણી નહિ શકીએ.

એકવાર એક સંતને એક ગામડામાં પ્રવચન આપવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા. તેઓ પોતાની સાથે પોતાનું એક પ્રિય ઘેટું લઈને આવ્યા. પ્રવચન કરતી વખતે તેમને તે ઘેટું નજીકનાં થાંભલા સાથે બાંધ્યું. ગ્રામજનોને ખુબ નવાઈ લાગી કે આ સંત પોતે એક પ્રાણીને પોતાની સાથે લાવ્યા છે, પરંતુ તેઓ તે સંત નારાજ ન થઇ જાય તે ડરે ચુપ રહ્યાં. આ ઉનાળાનાં દિવસો હતાં અને યોગાનુયોગ તે દિવસે વરસાદ પડ્યો અને સૌ રાજી રાજી થઇ ગયાં. પેલાં સંત તો પોતાનું ધાર્મિક પ્રવચન પૂરું કરી પોતાનાં ઘેટાં સાથે પાછા ગયા પરંતુ પછી તો આ ગામમાં એ રીવાજ જ બની ગયો – કે કથા-પ્રવચન દરમ્યાન એક ઘેટું બાંધી રાખવું. તેમને લાગ્યું કે ઘેટાં અને વરસાદ વચ્ચે કઈક સંબધ છે. કારણકે તેનાંથી વરુણ દેવતા પ્રસન્ન થાય છે એવું તેઓ માનતાં હતાં.

આ વાર્તા કદાચ અવાસ્તવિક લાગી શકે પરંતુ તમારી આજુબાજુ નજર કરો અને દુનિયા આખી આવા રીવાજોથી ભરપુર છે. અને જે રીવાજો ધર્મનો એક હિસ્સો બની જાય છે તે અમર થઇ જાય છે. અને પછી તે સર્વસ્વીકૃત બની જાય છે અને કોઈ પણ જાતનાં સવાલ કર્યા વગર તેને અનુસરવામાં આવે છે.

જે કઈ પણને સ્વીકારી લેવામાં આવ્યું છે, જેને સત્ય તરીકે માની લેવામાં આવ્યું છે, શું તે સત્ય છે ખરું? ઘણાં કદાચ હોઈ પણ શકે. કદાચ. પરંતુ, તમે આ તારણ ઉપર તમારા પોતાનાં વિચારોથી આવ્યા છો કે પછી તે તમારા સુધી પસાર કરવામાં આવેલું હોય છે? શરતીપણું એટલે જયારે સાચું-ખોટું, સારું-ખરાબ, નૈતિક-અનૈતિક અને આવા બીજા ઘણાં દ્વંદ્વો આપણા સુધી પસાર કરવામાં આવેલાં હોય છે અને આપણે તેને તેનાં ઉપર દર્શાવેલાં મુલ્ય સહીત સ્વીકારી લેતાં હોઈએ છીએ.

શરતીપણું આપણને એક આકાર આપે છે, અને ઘણીબધી વાર, એ બીનઈરાદાપૂર્વક અને કમનસીબે આપણને એક ચુસ્ત કે જડ બનાવી દે છે, અને ઘણી વાર તો આંધળા પણ બનાવી દે છે. જેટલાં તમે વધુ જડ તેટલાં જ વધુ બરડ બની જતાં હોવ છો. તમારી જડતા તમને ટકાવી તો રાખે પણ એક મોટો જટકો વાગે ને તે બધું જ ભાંગી પડતું હોય છે.

કોઈ વ્યક્તિને, ફિલસુફીને, કોઈ સંતને કે કોઈ ધર્મને સ્વીકાર કરતાં પહેલાં તેની પ્રમાણિતતાની ખાતરી કરવા માટે કે ચકાસણી કરવા માટે તેને સવાલ કરવામાં ક્યારેય કોઈ ખચકાટ ન રાખો. શરતીપણાનાં કવચોને ઉતારવાની શરૂઆત તમારી મૂળ માન્યતાઓને સવાલોની ચુનોતી આપવાથી થતી હોય છે. તેનાંથી કદાચ તકલીફ થાય પરંતુ તેમાંથી જ શક્તિ અને મુક્તિની પ્રાપ્તિ થતી હોય છે.
(Image credit: Raghavan)
શાંતિ.
સ્વામી

મહત્વની નોંધ: જો તમે એપ્રિલ ૨ – ૮ ની વચ્ચે આશ્રમની મુલાકાત લેવાની યોજના બનાવી રહ્યા હોવ તો અહી ક્લિક કરો અને મને અગાઉથી જાણ કરો.

P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 8 February 2014

આત્મ-ગૌરવ અને વજન ઉતારા વચ્ચેનો સંબધ

 એક વૃક્ષ પાનખરમાં પણ એટલું જ સુંદર હોય છે  જેટલું વસંત ઋતુમાં. તમારી ખરી કિંમત કોઈ તમને કેવી રીતે જુવે છે તેનાં ઉપર નહિ પરંતુ તમે તમને કેવી રીતે જુવો છો તેનાં ઉપર હોય છે.
ગતાંકથી ચાલુ રાખતાં, આજે ચાલો હું વજન ઉતારવામાં એક ખુબ જ મહત્વનાં દ્રષ્ટિકોણ ઉપર પ્રકાશ પાથરું. જો આજના મારા આ સંદેશને તમે બરાબર સમજી લેશો તો તમને સારી શારીરિક તંદુરસ્તી માટેનો એક નુતન દ્રષ્ટિકોણ જડી જશે. આપણું શરીર એક સાદું શારીરિક યંત્ર નથી પરંતુ એક ખુબ જ જટિલ યંત્ર છે કે જે આપણી માનસિક અવસ્થા અને આપણા મનમાં પોતાનાં સાથે તેમજ આજુબાજુનાં વાતાવરણ સાથે ચાલતાં પારસ્પરિક પ્રભાવથી સતત અસર પામતું હોય છે.

હું જાણું છું કે ઘણાં બધાં લોકોએ ઘણું બધું કરી જોયું છે જેમ કે ડાયેટિંગ, કસરત, પુરક આહાર, યોગ, ધ્યાન પરંતુ તેઓ વજન ઉતારવા માટે હજી સુધી સફળ રહ્યાં નથી. જે કઈ પણ વજન તેઓ ઉતારે તે તરત પાછું આવી જતું હોય છે જાણે કે કોઈ તે વજન કોઈ ખરાબ વસુલી કરનાર ન હોય. તેઓ ગમે તે ખાય પણ તેનાંથી વજન વધી જ જતું હોય છે. સૌથી ખરાબ તો ત્યારે થતું હોય છે કે જયારે તેઓ વધારે નથી ખાતા હોતા ત્યારે પણ વજન તો ઘટતું જ નથી ઉલટું વધતું જ રહે છે. એ સ્પષ્ટ છે કે તમે જેટલી કેલેરી અંદર લો તેનાંથી વધુ બાળો તેનાંથી કામ થતું નથી. વજન ઉતારવાની બાબતમાં તેનાંથી કઈક વિશેષ રહેલું છે. હું શારીરિક તંદુરસ્તીના દ્રષ્ટિકોણ ઉપર તો વિસ્તારપૂર્વક વાત કરીશ જ, પરંતુ મારું ધ્યાન આજે એનાંથી કઈ કેટલાય વધુ ઊંડા દ્રષ્ટિકોણ ઉપર કેન્દ્રિત છે, અને તે છે – આત્મ-ગૌરવ. તમને નવાઈ લાગશે આત્મ-ગૌરવને વજન ઉતારવાની સાથે શું લેવા-દેવા? સત્ય તો એ છે – મોટાભાગે બધી જ બાબતને આત્મ-ગૌરવ સાથે લેવા-દેવા હોય છે.

અસંખ્ય વાર મેં એવું અવલોકન કરેલું છે કે જયારે લોકો એક તકલીફ વાળા સંબંધમાં હોય, ખાસ કરીને એવાં કે જેમાં એક સાથીદાર બીજાને નક્કામાં હોવાનો અનુભવ કરાવતું હોય ત્યારે બીજું પાત્ર ખુબ જ ઝડપથી વજનમાં વધારો અનુભવે છે. જયારે આત્મ-ગૌરવ ઓછું હોય ત્યારે આપણું શારીરિક શરીર એક સૌથી ભોળું અને મુખ્યત્વે સૌથી વધુ પીડિત સાબિત થાય છે. કેટલાંક આવી પરિસ્થિતિમાં વધુ ડીપ્રેશનમાં જતાં રહેતાં હોય છે, તેઓ ડ્રગ્સ લેતાં થઇ જાય છે, સામાજિક રીતે વિમુખ થઇ જાય છે, અને મોટાભાગનાં આવા લોકો પોતાની જાતને ધિક્કારવા લાગે છે. તેઓ એવું માનતાં થઇ જાય છે કે તેમનામાં કઈક ખોટું છે, કે તેઓ તેમની પાસે જે છે તેને લાયક નથી અને પ્રેમ મેળવવાને તો બિલકુલ પાત્ર નથી. અને જેમ જેમ આ લાગણી વધુ ઊંડી થતી જાય તેમ તેમ તેઓ દીર્ઘકાલિન ચાલતી શારીરિક બીમારીઓમાં સપડાઈ જાય છે અને ખુબ જ ઝડપથી વજન વધારાને અનુભવે છે. જો કે મારી પાસે કોઈ રીસર્ચ નથી કે જેનાં આધારે આમ થાય છે તેમ કહી શકાય, તેમ છતાં મેં એવું વારંવાર અનુભવ્યું છે કે પુરુષ અને સ્ત્રીમાં, સ્ત્રીઓમાં ઓછા સ્વાભિમાનને કારણે વજન વધારો ખુબ જ આસાનીથી થઇ જાય છે. એવું લાગે છે કે જાણે તેમનું શરીર લાગણીનાં કારણે કોઈ પણ બદલાવમાં બહુ જલ્દી પ્રતિક્રિયા આપતું હોય છે.

જો તમને માન્યામાં ન આવતું હોય તો તમારી આજુ બાજુ એક નજર કરો. એક ઝીણવટભરી તપાસ કરશો તો તમને એક ચિત્ર બનતું દેખાશે. ઘણાં લોકો કે જેઓ અપરિણીત હતાં ત્યારે પાતળા હતાં પણ જેવાં તેઓ એક અત્યાચારી સંબધમાં પ્રવેશે છે કે તરત જ તેમનાંમાં વજન વધી ગયેલું જણાય છે. મહેરબાની કરીને એની નોંધ લેજો કે અત્યાચારી સંબધ એટલે હંમેશા શારીરિક અત્યાચારની જ વાત નથી હોતી. મોટાભાગે તો લાગણીનાં સ્તરે જે અત્યાચાર થતો હોય છે તે જ સૌથી વધારે સામાન્ય અને સૌથી વધુ નુકશાનકર્તા હોય છે. જયારે તમારા સાથીદાર તમારી સરખામણી સતત કોઈ બીજા સાથે કરતાં હોય છે, જયારે તમે મોટાભાગે જે કઈ પણ કરો તેનું હંમેશા કોઈને કોઈ ટીકા સાથે સ્વાગત થતું હોય કે જયારે તમે અભિવ્યક્તિ કે કોઈ કાર્ય સ્વાતંત્ર્યની વાત કરો તો તેને કોઈ ઉત્તેજન ન મળતું હોય કે જયારે તમારા સાથીદારનું વર્તન અસ્થિર હોય ત્યારે તમે ધીમે ધીમે પણ ચોક્કસપણે ઓછા આત્મ-ગૌરવનાં એક કાયમી દર્દી બની જતાં હોવ છો. આત્મ-ગૌરવના અભાવમાં અસલામતી કુદરતી પણે જ ઉપર ઉઠતી હોય છે, અને ગુસ્સો કે પ્રતિક્રિયા સ્વરૂપે એક નકારાત્મક લાગણી મનની સપાટી ઉપર આવી જતી હોય છે. હવે કોઈ રસ્તો નથી રહેતો કારણકે જો તમે તેને અભિવ્યક્ત કરશો તો તેનાંથી તણાવ ઉત્પન્ન થશે અને જો તમે તેને દબાવી રાખશો તો તે તમારા શારીરિક શરીર ઉપર આંતક ફેલાવી દેશે. કોઈપણ માર્ગ લો તમારી મનની શાંતિ લુંટાઈને જ રહેવાની.

આવું ધંધાદારી સંબધોમાં હંમેશા થતું હોય છે. જો કે ખાટ્ટા થઇ ગયેલાં ધંધાદારી સંબધની અસર અંગત સંબધ જેટલી મોટી નથી હોતી. કેમ? તમે વિચારો: ધંધાદારી સંબધની સરખામણીમાં અંગત સંબધમાં લાગણીઓનું રોકાણ ક્યાંય વધારે હોય છે. અને આ રોકાણ જેટલું મોટું હશે તેટલી જ મોટી તમારા શરીર, મન અને આત્મા ઉપર તેની અસર રહેવાની. જયારે આત્મ-ગૌરવનું પ્રમાણ નીચું રહેશે ત્યારે તેની નીચે હું-સારો/સારી-નથી આ લાગણી કાયમ રહેતી હોય છે, એક શરમની છુપી લાગણી. જો તમને આવો અનુભવ થઇ રહ્યો હોય તો મહેરબાની કરીને સમજી લેજો કે કોઈ તમારી સંવેદનશીલતા સાથે રમત રમ્યું છે અને તેને તમારી અંદર આ લાગણી પેદા કરી છે કારણકે આપમેળે પોતાનાં ઉપર શરમ અનુભવવી શક્ય જ નથી (હું આ વિષય ઉપર આવતાં થોડા અઠવાડિયાઓમાં લખીશ).

તો પછી આનો ઉપાય શું છે, તમે પૂછશો? વારુ, આવા સંબધમાંથી બહાર નીકળી જાવ. અને જો તમે તેમ ન કરી શકતાં હોવ તો તમારા સાથીદારને એ બાબતની જાણ કરી દો કે કેવા પ્રકારનું વર્તન કે વ્યવહાર અસ્વીકાર્ય છે. જો તમે એમ કરી શકો તેમ ન હોવ તો પછી આપણે તમારી જાતના મુલ્યને, તમારી શક્તિઓને, અને તેમાં તમારા વિશ્વાસને ફરીથી શોધવા માટેનો કોઈ રસ્તો કરવો પડશે. બે સરળ રસ્તાઓ છે અને તમે તે બન્ને માર્ગે ચાલી શકો તેમ હોવ તો તમે તેમ પણ કરી શકો છો. પ્રથમ, તમને જે કરવાનું ખુબ જ ગમતું હોય તેમાં લાગી જાવ. તમારા માટે જે મહત્વનું હોય તેનાં માટે રોજ થોડો થોડો સમય આપો. તમારે તમારી સ્વતંત્રતાનો ફરી દાવો કરવા માટે કોઈ એક માર્ગ શોધવો જ પડશે, તમારે તમારા અસ્તિત્વની સમજણ પાછી મેળવવી પડશે. બીજો રસ્તો વધારે શક્તિશાળી છે. આ રહ્યો તે:

સ્વ-હકારાત્મક ધ્યાન કરો. તમે જેમાં પણ નિપુણ હોય તેનાં વિશે લખવા માંડો. તમને તમારામાંથી તમને જે ગમતું હોય તેની યાદી બનાવો, તમે તમારા શરીરને કેવું જોવા ઈચ્છો છો તે લખો (સ્વપ્ન જોવા માટે ડરવાની જરૂર નથી). એક આરામદાયક આસનમાં બેસો, થોડા ઊંડા શ્વાસ લો, અને તમે જે કઈ પણ તમારા વિશે લખ્યું તેને મનમાં યાદ કરો. ફરી યાદી લખો અને તેમાં હજી બીજી બાબતોનો ઉમેરો કરવો હોય તો છૂટ છે પરંતુ રોજ સુતા પહેલાં તેનાં ઉપર થોડું ધ્યાન કરો. તમને છ અઠવાડિયાની અંદર જ પરિણામ જોવા મળશે. તમે તમારી સ્વ-હકારાત્મકતામાં કેટલો વિશ્વાસ કરો છો તેની અસર પરિણામ ઉપર દેખાશે. ફક્ત વજન ઉતારવાની બાબત જ નહિ, એ તમને તમારા મન પર લાગણીઓનો ભાર ઉતારવામાં પણ મદદરૂપ થશે, તમે એકદમ હળવા અને મુક્ત અનુભવશો.

તમારી જાતની કદર કરો અને તમારી જાતને પ્રેમ કરો; તેનાં માટે એક દ્રઢ આત્મ-વિશ્વાસ અને થોડા આત્મ-સ્વીકારની જરૂર હોય છે.

જેવી તમે તમારી ખોવાયેલી સુંદરતાને પાછી મેળવશો કે તમે તમારી જાત સાથે વધુ આરામદાયક અનુભવશો. તમે તમારી જાતને પ્રેમ અને વ્હાલને લાયક ગણશો. અને તેની સાથે તમારા આત્મ-ગૌરવને એક ખુબ જ મોટું પ્રોત્સાહન મળશે, પરિણામે, તે તમને ચોક્કસ વજન ઉતારવામાં મદદરૂપ થશે. પરિણામ સ્વરૂપે તમારી બાહ્ય સુંદરતા પણ જલ્દી અને આપોઆપ પાછી આવશે.
(Image credit: Angela-T)
શાંતિ.
સ્વામી

P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 1 February 2014

વજન ઉતારવાની શરૂઆત કેવી રીતે કરવી

 શું તમે વધુ પડતું વજન ધરાવો છો? દાદરા ચડવાની એક સરળ ચકાસણી કરો. 
છેલ્લાં અઢી વર્ષમાં, આ બ્લોગમાં ૨૦૦થી વધારે લેખ લખ્યા હશે જેમાં વિવિધ વિષયો જેવાં કે સંબંધ, સ્વાવલંબન, લાગણીઓ, ધ્યાન, આધ્યાત્મિકતા અને એવાં બીજા અનેક વિષયો આવી જાય છે. મને લાગ્યું કે શારીરિક તંદુરસ્તીનાં વિષય ઉપર હવે કઈક લખવાનો સમય થઇ ગયો છે. અને વજન કેવી રીતે ઉતારવું એનાં વિશેનાં મારા વિચારો તમારી સાથે વહેચવાથી વધારે સારી શરૂઆત બીજી કઈ હોઈ શકે. હું તમને યાદ કરાવી દઉં કે હું કોઈ ફીઝીશ્યન કે મેડીકલ દાકતર નથી. પણ સારા સમાચાર એ છે કે હું અહી કોઈ દવા કે ડાયેટની ભલામણ નથી કરવાનો. ઉલટું હું તો મારી પોતાની ફિલસુફી અને સાથે સાથે વજન ઉતારવાનાં સરળ રસ્તાઓ કે જેને તમે તમારા રોજબરોજના જીવનમાં કોઈ પણ પ્રકારનો મોટો ફેરફાર કર્યા વગર અપનાવી શકો તેની જ વાત કરવાનો છું. હું તમને શાકાહારી બની જવાનું પણ નથી કહી રહ્યો (જો કે એમ કરો તો સારું જ છે) કે પછી રોજ મેરેથોન દોડ લગાવાનું પણ નથી કહી રહ્યો (જો કે વિચાર સારો છે), કે પછી કોઈ ખાસ આહાર સંબધી પુરક દવાઓ લેવા માંડો એમ પણ નથી કહી રહ્યો (જો કે તેનાંથી ફાયદો થતો હોય છે) કે પછી ખોરાક બદલી નાંખવાનું પણ નથી કહી રહ્યો.

શું કસરત કર્યા વગર કે આહાર બદલ્યા વગર વજન ઉતારવું શક્ય છે ખરું? ખાસ તો એ મહત્વનું છે કે શું એક વાર વજન ઉતાર્યા પછી પાછું વધી નહિ જાયને એની ચિંતા કર્યા વગર વજન ઉતારવું શું શક્ય છે ખરું? જવાબ છે હા. અલબત્ત યોગ્ય આહાર, શારીરિક કસરત અથવા તો તંદુરસ્તીભરી જીવનશૈલીનો કોઈ બીજો વિકલ્પ નથી હોતો. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે બીજો કોઈ રસ્તો છે જ નહિ. આજનાં આ લેખમાં મેં કરેલું સુચન એ આયુર્વેદનાં પુરવાર થયેલાં અને આધુનિક વિજ્ઞાન વડે ચકાસાયેલાં સિદ્ધાંતો ઉપર આધારિત છે. હું તમને એ પણ કહી દઉં કે આયુર્વેદનું કોઈ પણ શાસ્ત્રીય પુસ્તક મેં વાંચ્યું ન હોય એવું નથી અને માટે, હું અહી તમને માત્ર મારો મત જ નહિ પણ એક વિશ્વસનીય માહિતી પીરસું છું જે તંદુરસ્તીની અર્વાચીન પ્રણાલી તેમજ મારો ઘણાં લોકો પર કરેલો એક સફળ પ્રયોગ ઉપર આધારિત છે.

હાં તો વજન કેવી રીતે ઉતારવું? વારુ, તે કહું તે પહેલાં તમે એક ક્ષણનો સમય લઇ ને જુઓ કે તમારે ખરેખર શું વજન ઉતારવાની જરૂર છે ખરી? ચાલો હું એક મૂળભૂત સવાલ સાથે શરૂઆત કરું: કોઈ વધારે પડતાં વજન વાળું છે કે નહિ તે કેવી રીતે નક્કી કરી શકાય? આપણે બોડી માસ ઇન્ડેક્સ (BMI) અથવા તો કમરનો પરિધ જોતા હોઈએ છીએ. જો કોઈનું શરીર સરેરાશ પ્રમાણમાં ન હોય તો એવી વ્યક્તિને વધારે પડતાં વજન વાળી તરીકે જોવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ જો કે વ્યક્તિની વ્યક્તિગતતાને સંપૂર્ણપણે અવગણે છે. વધુમાં, આજે મીડિયાએ તંદુરસ્ત શરીર કેવું લાગે તેનાં વિશે એકદમ અવાસ્તવિક અપેક્ષાઓ ઉભી કરી દીધી છે. જો કે સેલેબ્રીટીઓનાં સુધારેલા ફોટાઓ જોઈને પ્રેરિત થવામાં કશો વાંધો નથી પરતું તે કોઈ પણ સામાન્ય વ્યક્તિ માટે એક માપદંડ બની જાય તે બિલકુલ વ્યાજબી નથી. તમે વધુ પડતાં વજન વાળા છો કે નહિ તે નક્કી કરવા માટે આ એક સાદા ટેસ્ટથી શરૂઆત કરો:

એક સામાન્ય ગતિથી દાદરો ચડો. નીચે ઉતરો. પાછો ચડો. તમારો શ્વાસ ફૂલી જાય છે, કે તમે હાંફી જાવ છો? જો એવું ના હોય તો તમે બિલકુલ બરાબર છો. તમારે બિલકુલ વજન ઉતારવાનો  તણાવ અનુભવવાની જરૂર નથી. તમને મોટાપાને લીધે આવતી બીમારીનો સ્પર્શ પણ નહિ થાય. તમે સામાન્ય આહાર ખાઓ, નિયમિત કસરત કરો અને તમારા જીવનનો આનંદ ઉઠાવો. જો શારીરિક કસરત તમારા જીવનનો એક ભાગ હોય અને તેમ છતાં જો તમે હાંફી જતાં હોવ, તો તમે એવું તારણ કાઢી શકો કે તમારે થોડું વજન ઉતારવાની જરૂર છે. હવે પછીની થોડી પોસ્ટ (જરૂરી નથી કે તે લગાતાર હોય), હું વજન ઉતારવાંની જે રીતો હું જાણું છું તેનાં વિશે લખીશ. ચાલો હું એક સૌથી સરળ, સાદી અને એક ખુબ જ અસરકારક કુદરતી રીતથી ચાલુ કરું. કોઈ પાતળી વ્યક્તિ પણ તેનો અમલ કરવાથી વધારે સારી તંદુરસ્તીનો અનુભવ કરશે. આ રહી તે:

ચાવીને ખાવ. હા, બસ એટલું જ. આયુર્વેદનાં મત મુજબ માનવ શરીરનાં પંચાણું ટકા રોગો પેટમાંથી પેદા થાય છે અને તેમાંના મોટાભાગનાં રોગો ફક્ત ચાવીને ખોરાક ખાવાથી ટાળી શકાય છે. અરે તમે જો કદાચ પૌષ્ટિક આહાર નહિ પણ ખાતાં હોવ તો પણ તમે જો તમારો ખોરાક ખુબ જ ચાવીને ખાશો તો તમે ખાધા પછી એક પ્રકારની હળવાશ અનુભવશો અને આળશ કે સુસ્તી નહિ અનુભવો. ખોરાક ઝડપથી પચી જશે અને તમે વધારાનાં વજનને પણ ગુમાવશો. વધુમાં તમે ગુમાવેલા વજનને પાછું નહિ મેળવો (સિવાયકે તમે પાછું ચાવીને ખાવાનું બંધ કરી દેશો તો અલગ વાત છે.) અવાસ્તવિક વાત લાગે છે? ફક્ત મારા શબ્દોનો વિશ્વાસ ન કરો. જાતે પ્રયત્ન કરી જુઓ. ઘણાં લોકોએ આ પ્રયોગ જાતે કરી જોયો છે તેઓએ ફક્ત થોડાક અઠવાડિયાઓની અંદર જ વજનમાં ઉતારો થતો નોંધ્યો છે. સરેરાશ સમય હતો છ અઠવાડિયાં. તે તમામે મને એમ કહ્યું છે તેઓ પોતાની જાતને પહેલાં કરતાં વધારે તંદુરસ્ત અને વધુ ઉર્જાવાન અનુભવે છે.

 જયારે તમે ખોરાકને સારી રીતે ચાવો છો, ત્યારે ફકત તે સારી રીતે પચે છે એટલું જ એમાં નથી. સાથે સાથે બીજી બે ક્યાંય વધુ મહત્વની બાબત તેમાં બનતી હોય છે. પ્રથમ, તમે તમારા ખાવા પ્રત્યે એકદમ જાગૃત બની જાવ છો અને તમે ધીમે ધીમે ખાવ છો. પરિણામે, તમારું શરીર અને મન બન્ને એકબીજા સાથે સુમેળમાં રહે છે, તમારું શરીર એ ખોરાક જો કદાચ પૌષ્ટિક નહિ પણ હોય તેમ છતાં તેને સારી રીતે પચાવશે અને તેનું શોષણ કરશે. બીજું, તમારી લાળમાં ખુબ જ શક્તિશાળી જૈવિક ઉત્સેચકો રહેલાં હોય છે. ઉત્સેચક પાચનની ક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે. તમે જેટલું વધારે ચાવો તેટલી વધારે લાળ તમે ખોરાકમાં ભેળવો છો. અને જેટલી વધુ વાર તેમ બને તેમ એટલી વધારે લાળ તમારા એક એક કોળિયા સાથે પેટમાં ઉતરશે. જો તમારે એક ચોકલેટને ઓગળીને પી જવાની હોય તો તે તમને તેને ખાવાની સરખામણીમાં ખુબ જ ભારે લાગશે. અને તેને પચવામાં પણ ખુબ વાર લાગશે. શા માટે? કારણકે પી જવાથી તમે તેને લાળરસમાં ભળવાનો કોઈ મોકો નથી આપતાં અને માટે તે કોઈ પણ પ્રકારનાં ઉત્સેચકો વગર જ સીધી પેટમાં ઉતરે છે. તમારા પેટમાં ખોરાક જેટલી વધુ વખત રહે તેટલાં પ્રમાણમાં વધારે ચરબી તમારા શરીરમાં જમાં થતી હોય છે. પરંતુ તમારું પેટ ખાલી રાખવું કે બે ભોજનમાં ખુબ જ લાંબો વિરામ રાખવો પણ સારી બાબત નથી. હું ક્યારેક તેનાં ઉપર વધારે વિગતવાર લખીશ. હાલ પુરતું, મારું ધ્યાન તમે વજન ઉતારવા માટે તમારો ખોરાક ખુબ જ ચાવીને ખાવ તેનાં ઉપર માત્ર કેન્દ્રિત છે.

સવાલ છે કેટલી વખત ખોરાકને ચાવવો જોઈએ, તમને એવું કઈ રીતે લાગે કે તમે ખોરાકને બરાબર માત્રામાં ચાવ્યો છે? તેનાં માટે કોઈ પત્થર પર લખેલો નિયમ નથી, સરેરાશ, એક કોળિયાને બત્રીસ વખત ચાવો અથવા તો તમારા મોઢામાં કેટલાં દાંત છે તે ગણો અને તેટલી વખત એક કોળિયાને ચાવો અથવા તો જ્યાં સુધી કોળીયો એકદમ પ્રવાહી ન બની જાય ત્યાં સુધી ચાવો. બીજા શબ્દોમાં કહેવાનું હોય છે, ગમે તે થાય, ઉતાવળે ન ખાવ. કોળિયા ઉતારી ન જાવ, તેને ગળી ન જાવ. એક એક કોળિયાનો સ્વાદ લો. તમે આટલી બધી મહેનત શા માટે કરો છો? જેથી કરીને તમે સારું ખાઈ શકો અને સારી રીતે જીવી શકો, બરાબર? તો પછી જયારે જમવાનો સમય આવે ત્યારે તમે ઉતાવળ કરી નાંખો એ કેટલાં અંશે યોગ્ય ઠેરવી શકાય? એ ભૂલશો નહિ કે તમે એટલાં માટે કામ કરો છો કે જેથી કરીને તમે પૌષ્ટિક આહારને માંણી શકો અને એક સારું જીવન જીવી શકો.

ધીમે ખાવ અને ચાવીને ખાવ અને તમે તરત જ વજન ઉતારવાનું ચાલુ કરી દેશો. હું ફરીથી કહી રહ્યો છું કે શારીરિક કસરત અને પૌષ્ટિક આહારનો વિકલ્પ ફક્ત ખોરાક ચાવીને ખાવો એ નથી. પરંતુ, ચાવીને ખાવાથી તમને વજન ઉતારવામાં મદદ મળશે તે તો નક્કી જ છે. અને ના, ચાવીને ખાવું તેને એક કસરત તરીકે ગણી લેવાની જરૂર નથી. હું આવતાં સમયમાં નાદુરુસ્ત વજનને ઉતારવાના રસ્તાઓ પર પ્રકાશ પાથરીશ.
(Image credit: Yvonne Wagner)
શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

 

Share