Saturday, 26 April 2014

તમે શેનાં સમર્થનમાં ઉભા છો?

પોતાનાં અસ્તિત્વને ટકાવી રાખવા માટે વેલાઓને એક મજબુત આધારની સાથે સાથે ક્ષમતા અને આગળ વધવાની રુચિની જરૂર પડતી હોય છે. તમે પોતે શેનાં સમર્થનમાં ઉભા છો?
 ગતાંકના વિષય ઉપર આગળ વધતા, આજે હું તમારી સાથે સુખી અને સફળ લોકોના એક ખુબ જ મહત્વનાં લક્ષણ ઉપરનાં મારા વિચારોને રજુ કરીશ. એ સૌથી નાનો સમચ્છેદ છે. જો તમે મહાન શોધકોના, શ્રીમંત લોકોનાં, સૌથી પ્રભાવશાળી નેતાના, કે અનોખા કલાકારોના જીવનનો અભ્યાસ કરશો તો તમને જણાશે કે તે દરેકની અંદર આ ગુણ હોય છે જ. હકીકતમાં, જયારે હું આ લખી રહ્યો છું ત્યારે મારા મનમાં એક નહિ પરંતુ આવા બે ગુણો ધ્યાનમાં આવે છે. આજે હું તેમાંનો સૌથી મહત્વનો ગુણ જે છે તેનાં ઉપર પ્રકાશ પાથરીશ.

દરેક સુખી માણસ અને દરેક સફળ માણસની અંદર એક વ્યક્તિગત હેતુ માટેની એક સમજ અચૂકપણે રહેલી હોય છે, એક જાતનું ઝનુન કે ધૂન જેવું તેમનાંમાં હોય છે. આજુબાજુ નજર કરો અને તમે સમજી શકશો હું શું કહેવા માંગું છું. મોટાભાગે તો એ કોઈ મહાન આયોજન પણ નથી હોતું કે કોઈ ઉચ્ચ હેતુ પણ નથી હોતો, એ ફક્ત એવું કઈક હોય છે કે જે તેમને કરવું ગમતું હોય છે. તે કદાચ ગરીબોને જમાડવું હોઈ શકે છે કાં તો આકાશના તારાઓનો પીછો કરવાનું હોઈ શકે, આઈસ હોકી કાં તો પર્વતારોહણ, કે પછી સોફ્ટવેર પ્રોગ્રામિંગ હોઈ શકે છે, કે પછી પુસ્તક લખવું, નૃત્ય કે ચિત્રો બનાવવા, સોકરની રમત હોય કે પછી સિલાઈ કામ હોય ગમે તે હોઈ શકે છે. એવું કઈક તેમનામાં હોય છે કે જેનાં માટે તેમનામાં એક ધૂન સવાર હોય છે.

તેમનો જીવનહેતુ તેમને વ્યસ્ત રાખે છે, રોકાયેલા રાખે છે. તેમનું ઝનુન તેમની અભિલાષા તેમને પોતાની જાત પ્રત્યેની જરૂરત અનુભવડાવે છે, પોતાની કઈક કીમત હોય તેવું, એક અર્થપૂર્ણતા, અને એક પ્રકારનો સંતોષ તેમને લાગતો હોય છે. અને જયારે તમે અંદરથી સંપૂર્ણતાનો અનુભવ કરી રહ્યાં હોય ત્યારે બાહ્ય વાતાવરણ બહુ મહત્વ નથી રહેતું. તમારી આંતરિક શાંતિ અને આનંદનું ઝરણું નિર્વિઘ્ને આગળ ધપતું રહેતું હોય છે એટલાં માટે નહિ કે તમે એવું માંનો છો કે તમે તમારું ધ્યેય સિદ્ધ કરી લેશો, પરંતુ એટલાં માટે કે તમારી પાસે હવે એક પ્રતીક્ષા હોય છે જે તમે કશાકના માટે કરી રહ્યા હોવ છો. અને આ વાત મને માનવ સ્વભાવના એક અતિ મહત્વના મુદ્દા તરફ દોરી જાય  છે:

દરેકજણ કશાકની પ્રતીક્ષા કરતાં હોય છે. એક સુખી સંબધની અંદર, બન્ને સાથીદારો એકબીજાને ક્યારે મળે તેની પ્રતીક્ષા કરતાં હોય છે, એક ખુશ કામદાર પોતાનાં પ્રમોશનની પ્રતીક્ષા કરતો/કરતી હોય છે, એક લેખક પોતાનાં પુસ્તકની પ્રત ક્યારે છપાઈને બહાર આવે તેની પ્રતીક્ષા કરતો હોય છે, એક રમતવીર સ્પર્ધાની પ્રતીક્ષા કરતો હોય છે વિગેરે. જયારે કોઈની પાસે પ્રતીક્ષા કરવાની નથી હોતી ત્યારે જીવન શુષ્ક, નક્કામું અને કંટાળાજનક લાગવા માંડે છે. માટે જ, દાખલા તરીકે લોકો જયારે એક સંબધમાં વિશ્વાસઘાતનો અનુભવ કરે છે ત્યારે તેઓ હજી તેમાંથી અંશત: સાજા થયા હોય છે કે તરત જ બીજી વ્યક્તિની શોધ કરવા લાગી જતાં હોય છે. કારણકે તેમને હવે કોઈ બીજાની પ્રતીક્ષા હોય છે. એટલાં માટે જ, ઘણાં લોકો, કે જેમના જીવનમાં સમય પસાર કરવા માટે કશું કરવાનું કે જીવનમાં કોઈ હેતુ નથી હોતો તેવાં લોકો નિવૃત્તિ પછી બેચેની અને નિરર્થકપણાનો અનુભવ કરે છે કેમ કે હવે તેમની પાસે કોઈ નિત્યક્રમ નથી રહ્યો હોતો કે જેની તેમને પ્રતીક્ષા કરવાની હોય. જયારે તમને તમારો હેતુ મળી જાય, ત્યારે આ ખાલીપાની લાગણી તમને ડરાવતી બંધ થઇ જાય છે. તે જાણે એક અસીમ વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા મળી ગયી હોય તેવું લાગે છે.

જયારે હું તણાવગ્રસ્ત અને દુ:ખી લોકોને એક પ્રશ્ન કરું છું કે તેમને પોતાનાં જીવનમાં તેમને કઈ કરવાનું ગમતું હોય તેવું કશુંય છે ખરું, અને તેઓ જવાબ આપતાં હોય છે કે તેવું કઈ તેમનાં જીવનમાં નથી. અને હું ગમે તે સુચન તેમને કેમ ન આપું તેઓ બસ તેમનું ડોકું જ ધુણાવતા રહે છે. હું ખરેખર આવા લોકોને કોઈ મદદ કરી શકતો નથી કારણકે તેમણે પોતાનાં અસ્તિત્વને કોઈ કિંમત આપી જ નથી હોતી. કોઈ માણસ પોતે એક નિશ્ચિત હેતુ કે ધૂન લઈને જન્મતું હોતું નથી. પણ જે લોકો સુખી જીવન જીવવા માટે કટિબદ્ધ છે તે પોતાનો હેતુ કે ઝનુનને શોધી કાઢવા માટે, તેને વિકસિત કરવા માટે અને તેનું રક્ષણ કરવા માટે પોતે જાગૃતપણે પ્રયત્ન કરતાં હોય છે. ઘણાં લોકો કુકિંગ ક્લાસમાં જોડતા હોય છે તો કેટલાંક સાલસા (નૃત્યનો એક પ્રકાર) શીખવા માટે જતાં હોય છે, તો કેટલાંક ધ્યાન કરવાનાં ક્લાસ કરતાં હોય છે તો ઘણાં પર્વતારોહણ કરવા માટે જતાં હોય છે.

જયારે તમે કોઈ એક પ્રવૃત્તિ હાથમાં લો છો ત્યારે તમને એ ખબર પડે છે કે આ એ કામ નથી જે તમારે કરવું હતું, અને તેમ થાય તો કશો વાંધો પણ નથી, પરતું, જ્યાં સુધી તમે કશું કરશો નહિ ત્યાં સુધી ખરેખર તો તમને તેની ખબર પણ નથી પડવાની. જયારે તમે તમારો હેતુ શોધી કાઢો છો, અને તમે તેને વળગી રહો છો ત્યારે અંતે એક ખુબ જ મોટો ચમત્કાર થાય છે: તે હવે એક પ્રવૃત્તિ નથી રહેતી પરંતુ એક માનસિક અવસ્થા બની જાય છે, એક આનંદની લાગણી અને માનસિકતા બની જાય છે. દાખલા તરીકે એક સરેરાશ દ્રષ્ટા અને જેને રમતાં નથી આવડતું એવી વ્યક્તિ માટે ચેસ રમતી બે વ્યક્તિઓ તણાવપૂર્ણ, અને ઊંડા વિચારોમાં ખોવાઈ ગયી હોય તેવું જણાય છે. તેઓ સ્મિત નથી આપી રહ્યા, તેઓ હસી પણ નથી રહ્યા, અરે કેમ તેઓ હાલતાં પણ નથી. પરંતુ, સત્ય તો એ છે, કે તે બન્ને જણા ચાલતાં રહેલાં આ મગજનાં યુદ્ધનો ભરપુર આનંદ ઉઠાવી રહ્યા હોય છે, તેઓ આ પરમ આનંદની ચરમસીમાનો અનુભવ કરી રહ્યા હોય છે. અને તેઓ દુનિયાની કોઈ પણ ચીજ માટે તેની અદલાબદલી નહિ કરે. એક કલાકાર, બાસ્કેટબોલનો ખેલાડી, એક યોગી, એક સંગીતકાર, તે દરેકજણ આ જ પ્રકારે એક જુદા જુદા આનંદનો અનુભવ કરતાં હોય છે.

તમે બીજા પાસેથી સૂચનો લઇ શકો છો, પણ અંતે તો, તમારે ખુદને જ તમારું પોતાનું સ્થાન, ઝનુન, અને હેતુ શોધી કાઢવા માટે પ્રયત્ન કરવો પડશે. જો તમે ખરેખર તમે શેના સમર્થન માટે ઉભા છો તે શોધવા માટે ગંભીર હોવ તો તમારે તેનાં માટે કામ કરવું પડશે. બીજા તમને તે નહિ આપી શકે. તેઓ તમારા માટે તે કામ ન કરી શકે. તે ફક્ત કહી શકે, અને તે પણ મોટાભાગે તો ખોટું જ.

આખું ગામ મુલ્લા નસરુદ્દીનનાં અપરંપરાંગત વિચારોની વિરુદ્ધ હોય છે. અંતે તેમને પાંચ ડાહ્યા લોકોના પંચ સમક્ષ હાજર કરવામાં આવ્યા. પંચનો આગ્રહ હતો કે ગ્રંથોમાં લખેલા શબ્દો અંતિમ માનવા જોઈએ અને મુલ્લાએ પોતાનું અર્થઘટન લોકોને ન કહેવું જોઈએ, જે અગાઉનાં સંતોએ કહ્યું છે તે જ અનુસરવું જોઈએ.
“મહામહિમ, હું જરૂર તેમનો ચુકાદો સ્વીકારી લઈશ જો આ પાંચ ડાહ્યાઓ મને એક સરળ સવાલનો જવાબ આપે તો”
રાજાએ માથું હલાવ્યું.
“રોટી એટલે શું?” મુલ્લાએ પૂછ્યું. “પાંચેય જણા જો મને તેનો જવાબ આપી શકે તો તેમની ખુબ મહેરબાની થશે”
“તે એક ખોરાકનો પ્રકાર છે,” એકે કહ્યું.
“તે એક લોઠ, પાણી અને યીસ્ટનું મિશ્રણ છે,” બીજાએ કહ્યું.
“રોટી એ ભગવાનના આશીર્વાદ છે”
“તે એક માનવજીવનની મૂળભૂત જરૂરિયાત છે.”
“તેનાં ઘણાં અર્થ હોઈ શકે છે,” પાંચમાંએ જવાબ આપતાં કહ્યું. “તેની કોઈ સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા નથી.”
“નામદાર,” મુલ્લા બોલ્યા, “આ પાંચ વિદ્વાનો એક રોટી જેવી સરળ વસ્તુ માટે પણ એકબીજા સાથે સહમત નથી થઇ શકતા, તો પછી તેઓ મને ગ્રંથોનો અર્થ કહેવા વાળા કોણ?”

તમે તમારા જીવનનાં જવાબો બીજા પાસેથી મેળવવાની આશા ન રાખી શકો. તમે જો તેની છ વ્યક્તિઓની સાથે ચર્ચા કરશો તો તેઓ તમને સાત વાતો કહેશે. હું એવું નથી કહી રહ્યો કે તેઓ તમને મદદ નથી કરવા માંગતા કે પછી તેઓ તમને ગેરમાર્ગે દોરી રહ્યા છે, તમે તેમનાં સૂચનો જરૂર લઇ શકો, પરંતુ, અંતે તો, એક વ્યક્તિગત હેતુ તમારે જાતે શોધવાનો રહે છે. તે તમારી અંગત બાબત છે, એક નીજી બાબત. એ ફક્ત તમારો પોતાનો ધંધો છે.
  
જો હું તમને પૂછું, કે તમે શેના સમર્થન માટે ઉભા છો? તો તમે શું કહેશો? તમે ખરેખર કોના સમર્થનમાં છો? એવી એક બાબત કઈ છે જેના માટે તમે જીવી રહ્યાં છો, કે જેનાં વગર તમારા જીવનની કોઈ કીમત નથી? અને તમે જેનાં માટે જીવી રહ્યા હોવ તે ખરેખર તો કોઈ વ્યક્તિ નથી હોઈ શકતી કારણકે જો તમારો હેતુ એ ફક્ત બીજી કોઈ વ્યક્તિ હશે, તો જયારે તે બદલાઈ જશે કે તમારાથી દુર થઇ જશે, ત્યારે તમારું આખું જીવન પત્તાના મહેલની માફક જમીનદોસ્ત થઇ જશે. તમારો હેતુ એ વ્યક્તિ કરતાં પણ મહાન હોવો જોઈએ, આદર્શ રીતે તો તે તમારાથી પણ મોટો હોવો જોઈએ. અને ત્યારે તમે પોતાને સ્વતંત્ર, મુલ્યવાન અને અર્થપૂર્ણ અનુભવશો. ત્યારે તમે પોતાને જીવનથી ભરેલાં જીવંત પામશો, ખરેખર.

તો તમે શેના સમર્થનમાં ઉભા છો? જાવ, શોધી કાઢો.
(Image credit: David Howells)
શાંતિ.
સ્વામી



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Saturday, 19 April 2014

તમારું શું બહાનું છે?

સુખી લોકો પોતાનાં પ્રશ્નોને ચુનોતીઓમાં ફેરવી નાંખે છે. તે પોતાનાં માર્ગે રહેલી અડચણોને કુદી શકાય એવાં અવરોધોમાં ફેરવી નાંખે છે
બધું એક તરફ પણ સફળ અને નિષ્ફળ વ્યક્તિ વચ્ચે એક મૂળભૂત તફાવત હોય છે. હું કઈ ભૌતિક સફળતાની માત્ર વાત નથી કરી રહ્યો. હું સફળતાની એક સર્વસામાન્ય વ્યાખ્યાની વાત કરું છું જે છે: એક લાભપ્રદ જીવન કેમ જીવવું. મારા મત પ્રમાણે એક જીવન કે જે સંતુષ્ટ અને અર્થપૂર્ણ હોય તે જીવવા યોગ્ય હોય છે. દરેકજણ કે જેને હું ઓળખું છું તે સંતોષ, ખુશી, આનંદ, અનુભવવા માંગે છે, તેઓ પોતાને પૂર્ણ જોવા ઈચ્છે છે, પણ મોટાભાગનાં માટે તેવું બનતું હોતું નથી. જે લોકો ખુશ રહેતા હોય છે તે એવું શું કરતાં હોય છે જે તણાવગ્રસ્ત રહેતા લોકો નથી કરતાં હોતા? જે ડાહ્યા છે તેમની અને બાકીના બધાની વચ્ચે શું તફાવત હોય છે? વાંચતા રહો.

એક વખત એક માણસ પોતાનાં સિદ્ધ ગુરુને મળે છે. તે પોતે બેચેન અને પોતાનાં જીવનથી મોટાભાગે નાખુશ હોય છે. તેનાં ગુરુ તેને પ્રકાશ અને શાંતિ ઉપર રોજ એક કલાક ધ્યાન કરવાનું કહે છે.
“મને ધ્યાન કરવાનું ખુબ ગમેત, પરંતુ, સમયની એટલી મારામારી હોય છે કે ફક્ત ત્રીસ મિનીટ કાઢવાની હોય તો તે પણ મારા માટે એક મોટી ચુનોતી જેવું છે.”
“આ ફક્ત એક બહાનું છે,” ગુરુએ કહ્યું. “તમારી પાસે કામ કરવાનો, ટીવી જોવા માટેનો, સામાજિક પ્રસંગોમાં હાજરી આપવાનો, છાપું વાંચવાનો, સ્નાન કરવાનો, ખાવાનો સમય છે અને ધ્યાન કરવા માટે સમય નથી?
“તે સાચું છે ગુરુજી. પ્રામાણિકપણે કહું છું કે મારી પાસે સમય નથી. હું મારો સવારનો નાસ્તો પણ જલ્દી જલ્દી કરું છું.”
“સારું. તો, કામ પરથી એક મહિનો રજા લઇ લે અને અહી રહે અને ધ્યાન કર હું તને તારા મનને કેવી રીતે તાલીમ આપવી તે શીખવાડીશ.”
“અરે, હું પણ ઈચ્છીશ કે જો હું એવું કરી શકું તો કેટલું સરસ, પણ, મારી પત્ની, બાળકો, માં-બાપનું શું? હું એક મહિનો તેમનાંથી દુર ન રહી શકું.”
“વારુ, એમાં હું તારા માટે કઈ કરી શકું તેમ નથી.”
“ધ્યાન એ તમારા માટે સરળ વાત છે, ગુરુજી, પણ હું તો સંસારી માણસ છું અને ગૃહસ્થ જીવનની તમામ જવાબદારીઓ હોય છે મારા ઉપર. જો મારે એ કોઈ પ્રશ્નો ન હોત તો તો હું ખુશી ખુશી બેસીને ધ્યાન કરવા લાગત. હું તમારી પાસે બહુ મોટી આશા લઇને આવ્યો છું. કૃપા કરી મને કોઈ સરળ માર્ગ બતાવો.”
“સારું, આ એક રહસ્યમય તલવાર છે તે લઇ જા અને આજે સુતા પહેલાં તેને હવામાં ચાર વાર વીંઝજે. તારા બધા પ્રશ્નો કપાઈ જશે, અને તું કાલે સવારના ઉઠે તે પહેલાં તે બધા જ પ્રશ્નો અદ્રશ્ય થઇ જશે.”

પેલાં માણસે તો અંદરથી ખુશ થતાં તે તલવાર લીધી અને પોતાનાં પ્રશ્નમુક્ત જીવનની કલ્પનામાં ખોવાઈ ગયો. અને ઊંડે ઊંડે તેને પોતાનાં ભવિષ્ય ઉપર પણ ચિંતન કર્યું, તે તલવાર તરફ આંખનું એક મટકું પણ માર્યા વગર તાકી રહ્યો પરંતુ તેને વીંઝવાની હિમ્મતને ભેગી ન કરી શક્યો. બીજા દિવસે તે તલવાર પાછી પોતાનાં ગુરુ પાસે લઇ ગયો.

“હું માફી માંગું છું, ગુરુદેવ, પણ હું આ તલવારનો ઉપયોગ કરી શકતો નથી. તમે સાચા હતાં, એ બધા કઈ મારા પ્રશ્નો ન હતાં, પણ બહાનાં જ હતાં. મેં તેનાં ઉપર ખુબ ઊંડો વિચાર કર્યો છે અને એ અનુભવ્યું છે કે હું મારા બહાનાઓ વગર જીવી શકું તેમ નથી. જો આ બહાનાઓ નહિ હોય તો મારા જીવનમાં બીજું શું રહી જશે. તે બધા બહાના જ તો મને જીવિત રાખે છે.”

આ વાત મને સુખી અને દુ:ખી લોકો વચ્ચે રહેલાં મૂળ તફાવત તરફ સ્પષ્ટપણે નિર્દેશન કરે છે: ખુશ અને સુખી લોકો ક્યારેય બહાનાઓને તેમનાં જીવનમાં આડે આવવા નથી દેતા અને દુ:ખી લોકો તેનાંથી ઉલટું કરે છે. જે વિજયી હોય છે તે આ બધા અવરોધોને ચુનોતીઓમાં ફેરવીને જુવે છે અને તેની સાથે કામ લેવામાં તેઓ એક પ્રકારની સંતુષ્ટિનો અનુભવ કરે છે. જયારે જે હારી ગયેલાં હોય છે તે પોતાની ચુનોતીઓને પણ બહાનામાં ફેરવી કાઢે છે અને તેને પાછાં પોતાની નિષ્ફળતાનાં કારણો ગણીને પ્રસ્તુત પણ કરે છે. વધુમાં, તેઓ ખરેખર તો પાછા પ્રામાણિકપણે એવો વિશ્વાસ રાખે છે કે પોતાનાં બધા બહાના બિલકુલ ખરા છે. પોતાનાં ટાળવાનાં સ્વભાવ અને ખુદની નિષ્ક્રિયતા માટે પાછી તેમની પાસે હંમેશા કોઈને કોઈ ઉચિત સફાઈ પણ હોય છે.

મુલ્લા નસરુદ્દીન એક છોકરી સાથે એક મેળામાં જવા માટે નીકળે છે. એક દિવસ તે છોકરીના પિતા મુલ્લા સામે આવે છે અને કહે છે, “હે યુવાન સાંભળ, તું મારી દીકરી સાથે કેટલાંય મહિનાઓથીફરી
રહ્યો છે. મારે એ જાણવું છે કે તારા ઈરાદા નેક છે કે નાપાક?”
 નસરુદ્દીનનો ચહેરા ઉપર પ્રકાશ થઇ ગયો. “બુજુર્ગ શું તમારા કહેવાનો અર્થ એ છે કે મારી પાસે કોઈ પસંદગી છે?”

હંમેશા એક કારણ તો તમારી પાસે હોવાનું જ કે શા માટે તમે જીમમાં નથી જઈ શકતા, ધ્યાન નથી કરી શકતા, તમે ધુમ્રપાન નથી છોડી શકતા, દારૂ પીવાનું નથી છોડી શકતા, તમે કોઈ એક ચોક્કસ રીતે જીવન શા માટે નથી જીવી શકતા, કે પછી તમે શા માટે પોતાનો અગ્રીમતાક્રમ અસરકારક રીતે નથી ગોઠવી શકતા. સત્ય તો એ છે કે આ બધા કોઈ કારણો નથી પરંતુ બહાના છે. આ ફક્ત તમારા વલણ ઉપર, તમારી પસંદગી ઉપર છે, એવી પસંદગી કે જે તમે બહાનું કાઢવું કે રસ્તો કાઢવો, તેમાં અર્થ શોધવો કે તેનો એકદમ અસ્વીકાર કરી દેવો એ બાબતે તમે કરતાં હોવ છો.

તમારા વર્તમાન જીવનમાં એક બીજો વિકલ્પ હંમેશા હોય છે. તે કદાચ ખુબ જ આકર્ષક હોઈ શકે છે, કારણ કે તેમાં કઠોર મહેનત બિલકુલ આવશ્યક બની જતી હોય છે, પણ જો તમે નક્કી કરી લીધું હશે અને એનાં માટે કટિબદ્ધ થઇ જશો તો તમારી ચુનોતી એક પછી એક અદ્રશ્ય થતી જશે. અને જીવવું એ એક આનંદદાયક મુસાફરી બની જશે. એ ચુનોતીઓ કે જે એક સમયે એક મહાકાય પર્વતો સમાન ભાસતી હતી તે હવે એક હવાનાં ઝોકામાં ઉડી જતાં સુકા ઝાડ જેવી લાગશે. અને તે હવે પછી તમારા કટિબદ્ધતાથી પગલાં લેવા સાથે શરુ થઇ જતું હોય છે. એક એક ડગલે.

વર્ષો, મહિનાઓ, દિવસો, કલાકો, મીનીટો અને પળોમાં આ સુંદર જીવન ખુબ ઝડપથી પસાર થઇ રહ્યું છે અને આપણે જેમ દોડવાના માર્ગ ઉપર ખીલ્લીઓ ફેંકી હોય તેમ આ જીવન-માર્ગ ઉપર બહાનાઓને ફેંકીને અવરોધ ઉત્પન્ન કરીએ છીએ. સફળ લોકો હંમેશા પોતાનું ધ્યાન ઉકેલ કે ઉપાય ઉપર કેન્દ્રિત કરતાં હોય છે જયારે બીજા બધા લોકો ફક્ત પ્રશ્નો ઉપર. તમારી જાત સાથે સચ્ચાઈ રાખો; તેનાંથી ફાયદો થતો હોય છે.

ખુશ જીવન જીવવાનો સ્વભાવ વ્યક્તિત્વનાં મૂળ લક્ષણોમાંથી સ્ફુરતો હોય છે. હું તેનાં વિષે આવતાં અઠવાડિયે લખીશ.
(Image credit: Diana Hudson)
શાંતિ.
સ્વામી



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 12 April 2014

તમે શેનાં બનેલાં છો?

જયારે આપણે જતું કરી શકતા નથી ત્યારે લાગણીઓના નાના કાંકરા પણ દુ:ખના મહાકાય પર્વત સમાન લાગવા માંડે છે
એક સમયે, એક ક્રોધિત વ્યક્તિ રહેતો હતો. તે બે દશકાઓથી પરિણીત હતો છતાં તે પોતાની આદતનુંસાર પોતાની પત્ની સાથે ઝઘડતો રહેતો. તેને ઘણી વાર ગુસ્સાનાં બેકાબુ હુમલાઓ આવતાં. જયારે ગુસ્સે થતો ત્યારે તે એવી વાતો કહેતો કે કરતો કે પાછળથી તેનાં માટે પસ્તાવો થાય. તે નજીવી બાબતો માટે ગુસ્સે થઇ જતો. આને લીધે તે પોતાની જાતને ધિક્કારતો અને પોતે ગમે તેટલાં પ્રયત્નો કેમ ન કરે, પરંતુ તે પોતાની આ આદતને તોડી શકતો નહોતો.

એક દિવસે તે પોતાનાં ગુરુને મળ્યો અને કહ્યું: “હું ખરેખર બિમાર હોય એવું લાગે છે અને આમ દરેક વખતે ગુસ્સે થઇ થઇને તો હું થાકી ગયો છું. નહિ જેવી બાબતો પણ મને નારાજ કરી દે છે અને મારી અંદરનો શેતાન કોઈ પણ જાતની ચેતવણી વગર બહાર આવી જાય છે. હું આવો શાસ્વતપણે ગુસ્સે અને નારાજ કેમ રહું છું?”
કારણકે તું અંદરથી ઘવાયેલો છું,” ગુરુએ કહ્યું.
“પણ મારે મારું કુટુંબ છે, અને હું મારી પત્નીને ખુબ પ્રેમ પણ કરું છું. હું જયારે ગુસ્સે થાઉં ત્યારે તે મારાથી નારાજ પણ નથી થતી. માટે મને નથી લાગતું કે હું કઈ અંદરથી ઘવાયેલો હોવ.”
“તું હજી પણ તારા જૂના ઘાવોનું દર્દ અનુભવી રહ્યો છે. આ જે કઈ તે બાળપણ કે તારી નવયુવાનીમાં કોઈ ખરાબ અનુભવ કર્યો હોય તેનો પશ્ચપ્રભાવ છે.”
“તો શું હું આટલાં બધા વર્ષોમાં તેમાંથી સાજો નથી થયો?”
“તું ફક્ત સાજો નથી થયો એટલું જ નહી પરંતુ તે દર્દ અને પીડાએ તને નબળો પણ પાડી દીધો છે. પરિણામે, પરિસ્થિતિ ગમે તેટલી સુખદ કે દુ:ખદ કેમ ન હોય, કોઈ પણ ન ગમતો વિચાર કે લાગણી તારી અંદર ક્રોધ નિર્માણ કરી મુકે છે. ગુસ્સાના જે હુમલાઓ આવે છે તે તું અંદરથી ઘવાયેલો અને નિર્બળ બની ચુકેલો છે તેની નિશાની છે.”
“પણ મને તો કોઈ મોટો પ્રસંગ ઘટી ગયાનું પણ યાદ નથી, ફક્ત નાના નાના પ્રસંગો યાદ છે. મારા દુરના આવા નાના પ્રસંગો કેવી રીતે હજી પણ મને ઘવાયેલો, નિર્બળ અને ક્રોધિત રાખી શકે?”
ગુરુએ પોતાનું પાણીનું કમંડળ તેને પકડવા માટે આપ્યું અને સૂચના આપતાં કહ્યું કે તેને આ કમંડળ પોતાનો હાથ સીધો રાખીને પકડી રાખવાનું છે.
“શું આ ભારે છે?”
“અરે, બિલકુલ નહિ”
એક મિનીટ પસાર થઇ ગયી અને ગુરુએ તે જ સવાલ પાછો કર્યો.
“હવે, તે થોડું ભારે લાગી રહ્યું છે,” પેલાં શિષ્યે કહ્યું.
“હું ન કહું ત્યાં સુધી એમનો એમ ઉભો રહે.”
“મારો હાથ દુઃખી રહ્યો છે અને હવે મારાથી આ એક ક્ષણ પણ ઊંચકી નહિ શકાય,” તેને પાંચ મિનીટ પછી કહ્યું.
ગુરુએ પાણીનું કમંડળ પાછું લઇ લેતાં કહ્યું, “જોયું, પાણીનું કમંડળ કેટલું વજનદાર છે તેનું મહત્વ નથી પરંતુ તું તેને કેટલો સમય ઊંચકી રાખે છે તે મહત્વનું છે. જેટલો વધારે સમય તું તેને ઊંચકી રાખે તેટલું જ તે વધુ ભારે લાગે છે. ધીમેધીમે તું નબળો ને નબળો થતો જાય છે અને એક સમય એવો આવે છે કે હવે તારાથી તે અસહ્ય થઇ જાય છે”

પરિસ્થિતિની ગંભીરતા ચોક્કસપણે અસર કરે છે, પણ સૌથી વધારે જો કઈ અસર કરતુ હોય તો તે છે આપણે કેટલાં સમય સુધી તેને ઊંચકીને ફરીએ છીએ. હું અનેકવાર એવાં લોકોને મળતો હોવ છું કે જેઓ પોતે પચાસ, સાંઠ કે સિત્તેરના હોય, જેઓ દશકાઓથી પરણિત હોય, તો પણ તેઓ ત્રીસ વર્ષ પહેલાં બનેલી ઘટનોઓને લઈને ફરિયાદ કરતાં રહેતા હોય છે જાણે કે તે ઘટના હજી હમણાં ત્રીસ મિનીટ પહેલાં જ ન બની હોય. તેમાં એકાદ નજીવી બાબત જેવી કે પોતાનાં લગ્ન સમયે પોતાને સારી રીતે સારું જમણ નહોતું પીરસવામાં આવ્યું ત્યાંથી લઇને કઈક ખરેખર ગંભીર બાબતનો પણ સમાવેશ થઇ શકે છે.

હરરોજ, આપણા જીવનની દરેક ક્ષણ આપણને એક નુતન અનુભવ કરાવતી હોય છે. તે તદ્દન અશક્ય વાત છે કે તે બધા અનુભવો ફક્ત આનંદદાયી જ હોય, કારણકે આપણે જે અનુભવતા હોઈએ છીએ તેનો આધાર આપણે અંદરથી કેવી લાગણી અનુભવી રહ્યાં છીએ તેનાં ઉપર આધારિત હોય છે નહિ કે બાહ્ય પરિસ્થિતિની નક્કરતા ઉપર. આપણી પ્રિય વ્યક્તિઓ સાથે સહમતી સાધી શકાય તેવો સંવાદ જરૂર શક્ય છે. એવો સમય આવશે જ કે જેમાં સામેની વ્યક્તિ કદાચ ભૂલ કરશે કાં તમે કદાચ ભૂલ કરશો, જયારે તેઓ તમને સમજી ન શકે અને કાં તો તમે તેમને ન સમજી શકો. તેનો અર્થ એ નથી કે તે સંબધ હવે કાર્યક્ષમ નથી કે તેમાં કોઈ અનુકુળતા નથી રહી. કોઈવખત, તેનો અર્થ ફક્ત એટલો જ છે કે તમે તે પાણીનું કમંડળ કઈ લાંબા સમયથી જ પકડીને બેસી રહ્યા છો.

આવા સમયે, એ તમારા જ ભલા માટે છે કે તમે તેને જતું કરવાનો પ્રયત્ન કરો એ પહેલાં કે આ નજીવી બાબતોનાં નાના પથ્થર નકારાત્મકતા અને ઉપેક્ષાનાં મહાકાય પર્વત બની જાય. જો આપણે પકડી જ રાખીશું, તો તે ભારે ને ભારે થતાં જશે, અને, એક વખત જો તે ભાર અસહ્ય થઇ જશે તો તે આપણને અત્યંત નિર્બળ અને અતિસંવેદનશીલ બનાવી મુકશે. આ ઘવાયેલ અને અતિસંવેદનશીલ સ્થિતિમાં આપણને તૂટી જતાં એક મિનીટથી પણ વધારે સમય નથી લાગતો. જેવી રીતે એક ટાંકણી ફુગ્ગાને અડકતા જ તેને ફોડી નાખે છે તેમ.

હું અહી એમ નથી કહી રહ્યો કે તમે કોઈ અપમાનજનક વર્તનને સહન કરતાં જાવ. હું એ સૂચવું છું કે, પ્રસંગ ગમે તેટલો નાનો કે મોટો કેમ ન હોય, જો તમે હજી પણ સામેની વ્યક્તિને વર્ષો પહેલાં શું બન્યું હતું તેનાં માટે જવાબદાર ગણીને ચાલતાં રહેશો તો તમે તમને બન્નેને એક મોટો અન્યાય કરી રહ્યા છો. તે બિલકુલ અનિવાર્ય નથી. તે હવે ભૂતકાળ બની ગયું છે. વધુમાં, જો આપણે જતું ન કરીએ તો આપણે માનસિક રીતે સ્વસ્થચિત્ત પણ નહિ રહી શકીએ. આઈનસ્ટાઇને એક વખત કહ્યું હતું, “જીવન એ એક સાઈકલ ચલાવવા જેવું છે. તમારે સમતોલન જાળવી રાખવા માટે થઇને પણ આગળ વધતાં રહેવું પડશે.”

આપણી આજુબાજુની દુનિયા ચાલતી રહેવાની છે. આપણે ભૂતકાળને ભૂંસી નહિ શકીએ, આપણે બીજાને બદલી પણ નહિ શકીએ જ્યાં સુધી તેમને પોતાને અંદરથી એવી પ્રબળ ઈચ્છા ન હોય, આપણે ભવિષ્યમાં પણ નહિ જઈ શકીએ, આપણે કોઈ પણ વસ્તુ પસંદ કરીને ભૂલી શકતા નથી, પરંતુ આપણે જતું કરી શકવા માટે સમર્થ છીએ, આપણે આપણી જાતને ખાલી કરી શકીએ. ચાલો હું તમારી સાથે એક સુંદર બૌદ્ધ ધર્મનું સ્તોત્ર વહેંચું:


Let me a pure white lotus be
Unfolding in Samsara’s stream,
Let all the gloom of misery
Be gathered in my lotus dream;
Let each dew drop that studded lie
On each white radiant fold,
Reflect the mercy of the law
That turns death’s bliss to gold.

Let every wave that tumbles down,
Their curled slim of wrath, repair
To lotus roots of dusky brown,
In my compassion’s bounty share;
Let every sparks of vengeance rowed
Round lotus stalks entwine.
And greed and lies transformed by love
In lotus heart enshrine.

When each life drop has sped away
Across my pure white lily door
When I have drained all sorrow may
I speed to deck that lustless floor.
Let every petal softly fold,
In summer’s golden shine
Retreat to claim the splendid prize
Nirvana’s joy last Mine!

તમારા માટે જે ખરેખર મહત્વનું હોય તે જ તમારી અંદર પકડી રાખો, કારણકે તમે જે અંદર રાખો છો તે જ તમને આકાર આપશે. આપણે જે પકડી રાખ્યું છે તેને જ આપણું સર્જન કર્યું છે, આપણે જે છીએ તે આપણને તેને જ બનાવ્યાં છે. તો બોલો તમે શેનાં બનેલાં છો?
(Image credit: Elena Kolotusha)
શાંતિ.
સ્વામી



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 5 April 2014

વજન ઉતારવા માટે વહેલાં જમી લો

શુદ્ધ પાણી યોગ્ય સમયે જમતા પહેલાં અને જમ્યા બાદ પીવું એ વજન ઉતારવાનો એક સરળ ઉપાય છે.
થોડા અઠવાડિયા પહેલાં મેં વજન ઉતારવા વિષે લખ્યું હતું. તેમાં વિશેષત: તમારા ખોરાકને સારી રીતે ચાવીને ખાવાથી વજન કેવી રીતે ઉતારી શકાય તેનાં વિષે લખ્યું હતું. કેટલાકે તે વાંચીને પોતાની શંકાશીલતાને વ્યક્ત કરી હતી, પરંતુ ઘણાં લોકોએ મને છેલ્લાં કેટલાંક અઠવાડિયામાં લખી જણાવ્યું છે કે તેમને ખરેખર ચાવીને ખાવાથી તેમનાં વજનમાં ઉતારો થતો નોંધ્યો છે. તેમાંના દરેકે આ સરળ પદ્ધતિથી કામ થતું જોઇને અચંબો પામ્યા છે. તેઓ પહેલાં ચાર અઠવાડીયામાં જ ચાર થી દસ પાઉન્ડ વજન ઉતારી શક્યાં છે.

સૌથી નોંધ લેવા જેવી વાત એ છે કે એક વાંચક કે જે પોતે ફિઝીશ્યન છે અને આશ્રમનાં નિયમિત મુલાકાતી છે તેમને તો પોતાનાં દર્દીઓને પણ આ ભલામણ ચાલુ કરી દીધી હતી. તેમને પોતાનાં દર્દીઓ ઉપર છેલ્લાં છ અઠવાડિયાથી અવલોકન કર્યું છે અને તે આશ્ચર્યચકિત થઇ ગયા છે એ જાણીને, કે તેમનાં સાહીઠ ટકા દર્દીઓ સરેરાશ છ પાઉન્ડ જેટલું વજન ઉતારી શક્યાં છે ફક્ત તેમનો ખોરાક સારી રીતે ચાવીને ખાવા માત્રથી જ. મેં તેમને કહ્યું કે બાકીના ચાલીસ ટકા દર્દીઓ પોતાનું વજન ઉતારી નથી શક્યાં તેમને ચોક્કસ આ સૂચનાનું પાલન બરાબર કર્યું નથી. કારણકે: જેનું વજન વધારે પડતું હોય તેનાં માટે એ અશક્ય વાત છે કે પોતાનો ખોરાક બરાબર ચાવીને ખાવાથી તેમનાં વજનમાં ઉતારો ન થાય. પછી ભલે એ થોડા પાઉન્ડનો જ કેમ ન હોય પણ પરિણામ વગરની આ વાત હોય જ ન શકે.

જે વાંચકોએ વજનમાં ઉતારો થતો અનુભવ્યો છે તેઓ મને સતત વિનંતિ કરી રહ્યા હતાં કે મારે આ વિષય ઉપર વધારે લખવું જોઈએ. માટે ચાલો હું આજે તમારી સાથે બે મહત્વની સલાહ આપું. ફરી કહું છું કે આનાથી માત્ર તમારા વજનનો ઉતારો જ નહિ થાય પરંતુ સારું સ્વાસ્થ્ય બનાવવામાં પણ તે મદદરૂપ થશે. અને પાછું આ પણ એટલું સરળ છે કે માન્યામાં જ નહિ આવે પરંતુ તેનું પરિણામ તમારી પોતાની નજરે જો જોવું હોય તો તેનો અમલ કરવો પડશે.

ઊંઘવાના ચાર કલાક પહેલાં ભોજન કરો
ભોજન માટેનો આદર્શ સમય ઊંઘવાના ચાર કલાક પહેલાનો હોય છે. હંમેશાં ભૂખ્યા પેટે સુવું એ ઉત્તમ વાત છે. જો તમને ભૂખ્યા પેટે ઊંઘ ન આવતી હોય તો તમે હળવો પૌષ્ટિક નાસ્તો લઇ શકો છો, જેમ કે એક સફરજન કે કોઈ પણ તાજું ફળ, તે પણ ઊંઘવાના એક કલાક પહેલાં. આયુર્વેદીક ગ્રંથ સુર્યાસ્ત બાદ કઈ પણ પ્રકારનું ભારે ભોજન કરવાની વિરુદ્ધમાં છે. અને, તેનાં માટેનું એક સારું કારણ પણ તેમાં છે. જેમ જેમ રાત્રી થતી જાય છે તેમ તેમ તમારાં શરીરની ચયાપચયની ક્રિયા મંદ પડતી જાય છે. વધુમાં, જયારે તમે સુતા પહેલાં જ ભોજન કરો છો, ત્યારે તમારું પિત્તાશય ઇન્સ્યુલીનનો ખુબ જ વધુ માત્રામાં સ્ત્રાવ કરે છે. અને, ઇન્સ્યુલીનનો એક વિચિત્ર ગુણધર્મ છે: તમે ભલેને કાર્બોહાઈડ્રેટ કે પ્રોટીન ગમે તે ખાવ, ઇન્સ્યુલીન બધાને ચરબીમાં રૂપાંતરિત કરે છે. મોડા ખાવાથી કે પછી સુતા પહેલાં તરત જ ખાવાથી તમારા શરીરની ચરબીમાં વધારો જ માત્ર થાય છે પછી ભલેને તમે ચરબી વાળો આહાર કેમ ન ખાતા હોય.

તમારી ચયાપચયની ક્રિયા સાંજ થતાં મંદ પડતી જાય, અને જયારે તમે રાત્રીનાં મોડેથી જમતા હોય, ત્યારે ન પચેલો ખોરાક તમારા પેટમાં પડ્યો પડ્યો ટોક્સીન (વિષજીવ) ઉત્પન્ન કરે છે. જે તમારા શરીરની અંદરના વાતાવરણમાં તીવ્ર અમ્લતા (એસીડીટી) ઉત્પન્ન કરે છે. અને આ એસીડ વાળું શરીર બહુ વ્હેલું ઘરડું થઇ જાય છે અને વારે વારે માંદુ પણ પડી જાય છે. આવું શરીર દરેક પ્રકારનાં રોગો માટેનું ઘર બની રહે છે.

તમારા જમવાનાં સમયની દસ મિનીટ પહેલાં પાણી પીવો.
જમ્યા બાદ તુરંત પાણી પીવાનું ટાળવું જોઈએ કારણકે તેમ કરવાથી પાચક રસ (અંત:સ્ત્રાવ) મંદ પડી જાય છે અને પરિણામે શરીર માટે ખોરાકને પચાવવો અઘરો પડે છે. મેડીકલની ભાષામાં કહેવાનું હોય તો, પાણી પીધા બાદ ૩૦ મિનીટ બાદ કેલેરી બળવાનો દર વધુ હોય છે. આયુર્વેદ પણ કહે છે કે જમવાના સમયની ૩૦ મિનીટ પહેલાં પાણી પીવું એ ઉત્તમ છે, જમતાં જમતાં માત્ર થોડી માત્રામાં પાણી પીવું અને જમ્યાં બાદ ફક્ત એક કપથી વધુ પાણી ન પીવું.

વધુમાં, શુદ્ધ અને ચોક્ખું પાણી પીવાનું ખુબ મહત્વ છે. તમે ગમે ત્યાં રહેતાં હોવ, નળનું પાણી, પછી ભલેને તે ગમે તેટલું ચોક્ખું કેમ ન હોય, પણ તે ભાગ્યે જ પીવા યોગ્ય હોય છે. તે ખુબ વધારે પડતું ક્લોરીનયુક્ત હોય છે, અને માટે તે ઓક્સીડાઈઝ થયેલું હોય છે. તમારા પેટ માટે કોમળ પાણી જ શ્રેષ્ઠ છે. તેનાંથી પાચન માટે જે મદદ મળે છે તે બીજા કોઈ પદાર્થથી નથી મળતી. શુદ્ધ પાણી, અથવા તો ચોક્ખું કરેલું પાણી, કોઈ પણ પ્રકારના રસાયણો વગરનું પાણી પીવા માટે શ્રેષ્ઠ છે. જો તમે તમારા ઘર માટે એક વોટર પ્યુરીફાયર ખરીદવાનું પસંદ કરતાં હોય તો જે શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ પ્રાપ્ય હોય તે ખરીદો. તે એક એવું રોકાણ છે કે જે તમને અનેકગણું થઇને પાછું મળશે.

વજન ઉતારવાની અસંખ્ય રીતો છે, પણ તેમાંની મોટાભાગની પદ્ધતિઓથી ઉતરેલું વજન પાછું ચડી જતું હોય છે. વજન ઉતારવાની જે કુદરતી રીત છે તે હંમેશા સદાબહાર હોય છે. તમારા ખોરાકને ખુબ ચાવીને ખાવ, ભૂખ્યા પેટે સુવો અને જમતાં પહેલાં પાણી પીવો આ ત્રણ એવાં સરળ રસ્તા છે. વધુ કોઈ વાર પછી.

તમે શું, કેવી રીતે અને કેટલું ખાવ અને પીવો છો તેનાં પ્રત્યે જાગૃત રહો. જાગૃતપણે ખાવ, જાગૃતપણે જીવો, જાગૃતપણે બોલો. જાગૃત જીવન એક શાંત જીવન છે.
(Image credit: Stock photo)
શાંતિ.
સ્વામી



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Share