Saturday, 27 September 2014

તમારી શાંત અવસ્થાને જાળવી રાખવાનાં ત્રણ માર્ગ

તમારા સંબધો ગમે તેટલાં તોફાની કેમ ન હોય, તેમાં તમારા જીવનનાં વહાણને શાંતિના કિનારા સુધી લઇ જવા માટેના ત્રણ રસ્તા.
ગયા સપ્તાહના મારા પીડિત સંબંધો ઉપરનાં લેખ પછી, અમુક વાંચકોએ મને ઈ-મેઈલ કરીને તેમનાં જીવનની ગુંચવણો મને લખી જણાવી કે શા માટે તેઓ પોતાનાં સાથીને છોડી શકે તેમ નથી. તેમને મને એવું પૂછ્યું કે આવા સંજોગોમાં એક રાહત આપે તેવી વ્યક્તિગત પદ્ધતિને કેવી રીતે વિકસાવવી. હું તમારી દુર્દશા સમજુ છું; એક સંબધ કાયમ કઈ સુસંવાદીત કે પીડિત નથી હોતો, કોઈ વખત તે ફક્ત એક લુખ્ખો સંબધ હોય છે, કોઈ પણ પ્રકારનાં આનંદ કે સહવાસ વિનાનો. તેમાં તમારો કોઈ દુરુપયોગ પણ નથી થતો હોતો, પરતું તમારા સાથીની તટસ્થતા અને અવગણના તમને ગુસ્સે અને તણાવગ્રસ્ત બનાવી દેતાં હોય છે.

ગુસ્સાનો પ્રકોપ અને ગુસ્સાનો અનુભવ તે બન્ને સમાન નથી હોતા. બરાડા કે ચીસો ના પડવી અને તેમછતાં પણ અંદર ઘણો બધો ગુસ્સો ભરી રાખવો એ લોકો માટે બિલકુલ સામાન્ય વાત હોઈ શકે છે. કોઈ વખત તમે ખુબ જ ગુસ્સે અને હતાશ થઇ ગયા હોવ છો કે તમે તેને બહાર પણ કાઢવા નથી માંગતા હોતા કારણ કે તમને ખબર હોય છે કે તેનાંથી કોઈ હેતુ સરવાનો નથી. તમે ભૂતકાળમાં પ્રયત્ન કરી જોયો હોય છે, અને તેનાંથી કશું મદદ મળી નથી હોતી, સામેની વ્યક્તિ બદલાતી જ નથી. તમારી પોતાની સ્વસ્થચિત્તતા માટે, તમે કોઈનાં પર ગુસ્સે થવા કે અંદરથી ગુસ્સાનો અનુભવ પણ કરવા નથી માંગતા હોતા. ભૂતકાળમાં મેં ગુસ્સામાંથી કેમ બહાર આવવું તેનાં ઉપર લખેલું છે. આજે, હું ઝેરી ગુસ્સા ઉપર લખીશ – કે જે તમે અંદર ભરી રાખતાં હોવ છો.

ઝેરી ગુસ્સો તમારા ભૂતકાળમાં ઘટેલા કોઈ બનાવો ઉપર કે તમારા વર્તમાન સંબધમાં તમે કશુંક અનુભવતા હોવ છો તેનાં પરિણામ સ્વરૂપે હોય છે. જે હોય તે, હું રાહત આપતાં ત્રણ રસ્તા આપું છું, જો તમે તેને આપ્નાવશો તો તે તમને તમારી શાંતિને જાળવવા માટે કે પછી ગુસ્સો કે જે તમારી જાતને એક દુ:ખ અને બોજાનો અનુભવ કરાવડાવે છે તેને તમારી અંદરથી કાઢી નાંખવા માટે મદદરૂપ થશે. આમાં કદાચ કોઈ ફિલસુફી કે અનુભવજન્ય સત્ય હોઈ શકે છે કે નથી પણ હોઈ શકતું. પરંતુ, તમે તેને શાંત રહેવા માટેનાં એક સમર્થન તરીકે જોઈ શકો છો. તે આ મુજબ છે:

૧. હું આપણો દેણદાર છું.
આ ત્રણેય પદ્ધતિઓમાં સૌથી વધારે શક્તિશાળી રીત છે. કલ્પના કરો કે તમે કોઈ બેંકના ગ્રાહક છો. તમે કોઈ અંગત લોન લીધી છે અને તમે હવે તેનાં હપ્તા ભરી રહ્યાં છો. બેંકનો મેનેજર બદલાઈ શકે છે, બેંકની શાખા કોઈ બીજા સ્થળે બદલાઈ શકે છે, બેંકને કોઈ ખરીદી લઇ શકે છે પણ તમારું દેવું જે છે તે એમનું એમ રહેતું હોય છે. તમારે છેલ્લાં શ્વાસ સુધી કે પછી અંતિમ હપ્તા સુધી, બેમાંથી જે પણ વહેલું આવે ત્યાં સુધી, ભરણું ભરવાનું રહેતું હોય છે. ટૂંકમાં: તમે જે લીધું છે તે તમારે પાછું ચુકવવાનું છે.

એ વ્યક્તિ કે જે આજે તમારો સાથી છે, તે કદાચ પાછલી જિંદગીમાં તમારા માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન, મિત્ર કે કદાચ દુશ્મન પણ હોઈ શકે છે. આજે કદાચ તેનું નામ જુદું, તેની સાથેનો સંબધ જુદો, કે તેનું શરીર જુદું હોઈ શકે છે, પણ તેમાં કોઈક વ્યવહારો બાકી રહી જતાં હોય છે. આ સમર્થનમાં તમારે ફક્ત એટલું વિચારવાનું છે કે તમારે આ વ્યક્તિ સાથે કોઈ બાકી રહી જતો હિસાબ કરવાનો છે. તે તમારો લેણદાર છે. આ પ્રક્રિયામાં, તમારામાં થોડું વૈરાગીપણું પણ આવી શકે છે, તમે વધુ આધ્યાત્મિક પણ બની શકો છો, તમારામાં દયાનો ગુણ વિકસી શકે છે કે પછી કદાચ તમારો ભગવાન સાથે વધુ મજબુત સંબધ બની શકે છે. કોઈપણ રીતે, તમે મોટા થાવ છો અને વિકાસ પામો છો.

કોઈએક વ્યક્તિ કે જેને હું ઓળખું છું તે બિમાર હતી. વાસ્તવમાં તેને એક મરણતોલ બીમારી લાગુ પડી હતી. એની આજુબાજુના જેટલાં લોકો હતાં તે તમામ લોકો હતપ્રભ થઇને રડી રહ્યા હતાં, તે વ્યક્તિએ તેમને કહ્યું, “ચિંતા ન કરશો. મારે આ ઈસ્પિતાલમાં સમય વિતાવવો જ પડશે. મારો આ ડોક્ટર સાથે ગયા જન્મમાં કોઈ બાકી રહી જતો હિસાબ કરવાનો છે.” અને દરેકજણ એકદમ તરત જ શાંત થઇ ગયાં.

૨. હું તમને માફ કરું છું
આ પદ્ધતિમાં ખુબ જ મોટા પ્રમાણમાં આંતરિક શક્તિની જરૂર પડતી હોય છે કારણકે માફ કરવું સહેલું નથી હોતું. લોકો ઘણી વખત કહેતાં હોય છે, કે મેં સામેની વ્યક્તિને માફ કરી દીધી છે, પણ તેમ છતાં તેઓ પોતાનાં હૃદયમાં તેનાં પ્રત્યે ગુસ્સો ભરી રાખતાં હોય છે. તમને કઈ રીતે ખબર પડે કે તમે ખરેખર કોઈને માફ કરી દીધાં છે? વારુ, જયારે તેમનો ભેટો થઇ જાય, કે તેમની યાદ આવી જાય, સારી કે ખરાબ, અને એ તમારી અંદર કોઈપણ પ્રકારનું દુઃખ, ગુસ્સો કે બેચેની ન જન્માવે તો તેનો અર્થ છે કે તમે તેમને બિલકુલ માફ કરી દીધાં છે. હું તમને માફ કરું છું તેટલું કહેવું જ ખાલી પુરતું નથી, આપણે તે અનુભવવું પણ જોઈએ. અને, માફ કરવાનો સારો રસ્તો એ છે કે એ હંમેશાં યાદ રાખવું કે, પ્રથમ તો, તમારે તમારી લોન તો ચુકવવાની જ છે, અને બીજું કે, તમે તેમની ભૂલોથી વધારે મોટા છો. આ વાત મને આ પદ્ધતિના સાર તરફ લઇ જાય છે:

તમારી જાતને એ યાદ અપાવો કે તમે સામેની વ્યક્તિને માફ કરી રહ્યા છો કેમ કે તેમનું વર્તન, વલણ કે ભૂલો તમારા અસ્તિત્વથી મોટી નથી. કે તમે સભાનપણે તેમની અવહેલનાથી વિશાળ બનીને ઉભરવાનું પસંદ કરો છો. કહો: “હું તમને માફ કરું છું કારણકે હું મારી જાતને મુક્ત કરવા માંગું છું. આજ એક માત્ર રીત છે જેનાંથી આપણું ખાતું બંધ થઇ શકે તેમ છે નહિતર તે ચાલુ જ રહેશે અને બાકી રહેતો હિસાબ બીજા જન્મમાં પણ સાથે આવશે. મારે તમારી લોન ફરીથી ચૂકવવી નથી. હું તમને બાકી રહેતા હપ્તાની ચુકવણીમાંથી મુક્ત કરું છું. હું તમને માફ કરું છું.”

૩. હું માલિક છું.
આ પદ્ધતિમાં ઉપરોક્ત કહેલાં બે વલણોને તમારા જીવન જીવવાની રીતમાં વણી લેવાના છે. તેમાં હંમેશાં એ યાદ રાખવાનું છે કે આપણે જે પણ પસંદગીઓ કરીએ તેનાં માટે આપણે પોતે જ જવાબદાર હોઈએ છીએ. આપણે આપણા જીવનના, આપણા મનના, આપણી લાગણીઓનાં માલિક છીએ. એક સુંદર બૌદ્ધિક સૂત્ર છે: “જયારે પણ તમે કોઈ વ્યક્તિ પ્રત્યે નારાજગી અનુભવતા હોવ, ત્યારે કર્મોની માલિકી ઉપર આ રીતે ધ્યાન આપો: ‘આ સારી વ્યક્તિ પોતાનાં કર્મોની માલિક છે, તેનાં કર્મોના ગર્ભમાંથી તે જન્મી છે, તેનાં કર્મો જ તેનો કુટુંબ-કબીલો છે જેનાં માટે તે જવાબદાર છે, તેનાં કર્મો તેનાં આશરે છે, તે પોતે પોતાનાં કર્મોનો વારસદાર છે,  પછી તેનાં કર્મો સારા હોય કે ખરાબ.’ ”

જયારે આપણે સામેની વ્યક્તિને આપણાથી સ્વતંત્ર અને ઉપરોક્ત કહેલાં જ્ઞાનના પ્રકાશમાં જોઈશું તો પ્રથમ બે પદ્ધતિઓને અનુસરવી સરળ થઇ જશે. તમે એક ગ્રાહક છો અને એજ રીતે તે પણ એક ગ્રાહક જ છે. તેઓ પોતાનાં કરેલા કર્મોના માલિક પણ છે અને વારસદાર પણ, અને આપણે આપણા કરેલા કર્મોના.

મુલ્લા નસરુદ્દીનને વ્યગ્રતાનાવારંવાર હુમલા આવવાથી તે રક્તચાપના રોગી બની ગયા.

“તપાસનું પરિણામ તો સારું છે,” ડોકટરે કહ્યું, “તમારે કદાચ મનોચિકિત્સકને મળવું જોઈએ.”
“મનોચિકિત્સકને?”
“હા. કદાચ તમારે કોઈ ધંધો કે કૌટુંબિક પ્રશ્ન હોઈ શકે છે કે જે આવા હુમલાઓ આપી રહ્યું છે. થોડા અઠવાડિયાઓ પહેલાં, મારી પાસે આવો જ એક કેસ આવ્યો હતો. દર્દીએ ૨૦,૦૦૦ રૂપિયાની લોન માટે ચિંતિત હતો અને માટે તેને બેચેનીના હુમલા આવતાં હતાં.”
“તો તમે તેને કેવી રીતે સાજો કર્યો?” મુલ્લાએ પૂછ્યું.
“મેં તેને નાદારી જાહેર કરી દેવાની સલાહ આપી અને કહ્યું કે જીવન આવી લોન પર ચિંતા કરવા માટે બહુ ટૂંકું છે,” ડોકટરે કહ્યું. “તે અત્યારે એકદમ તંદુરસ્ત છે અને હવે તેને ચિંતા કરવાનું બિલકુલ છોડી દીધું છે.”
“મને ખબર છે,” મુલ્લાએ કહ્યું. “હું જ એ માણસ છું જેણે તેને ૨૦,૦૦૦ રૂપિયાની લોન આપી હતી. તેને ખાલી ચિંતા કરવાનું જ નથી છોડી દીધું પણ ફોન ઉપાડવાનું પણ બંધ કરી દીધું છે.”

આ એક ઉપર-નીચે હીંચવાના એક હીંચકા જેવું છે. આપણે આપણી લોન ચૂકવવી જ પડશે. દરેકજણ કોઈકનું દેવાદાર હોય જ છે. જો તમારે ખાતું જ બંધ કરવું હોય, તો તેમને તેમનાં દેવામાંથી મુક્ત કરો. બદલામાં કુદરત પણ તમને તમારા દેવામાંથી મુક્ત કરી દેશે.

આવતાં અઠવાડીએ, હું તમને ધ્યાન કરવાની એક ખુબ જ શક્તિશાળી રીત વિષે વાત કરીશ કે જેનાં માધ્યમથી તમે ઉપરોક્ત કહેલ બાબતોને સુદૃઢ કરી શકશો અને તમારી લાગણીઓના મૂળ સ્રોત સુધી જઈ શકશો.

શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 20 September 2014

એકલ માં-બાપ અને ભગ્ન લગ્નજીવનો

તમારી જાતને ખીલવાનો મોકો આપો અને ત્રાસદાયક લગ્નજીવનને “ના” કહો. ક્યારેય કોઈને તમારા ગૌરવને કચડવાનો હક ન આપો.
ગયા મહીને મને થોડા વાંચકોએ જુદા ઈ-મેઈલ કરીને એક સમાન મુદ્દા વિષે લખ્યું હતું: સંબધોમાં અસામંજસ્યતા. હું તેમની ટીકાઓને ભેગી કરીને અહી મુકું છું.
હું મારા ૧૫ વર્ષનાં લગ્નજીવનમાં મારાથી બનતું બધું જ કરી છૂટી છું તેમ છતાં મારા પતિ ખુબ જ ખરાબપણે મારા પર ગુસ્સે થયા કરે છે. તે મને ગાળો આપે છે અને મારા ઉપર એવી રીતે રાડો પાડે છે કે જાણે હું કોઈ આ ઘરની વણજોઈતી નોકર ન હોય! બધું જ નાની-નાની વાતો ઉપરથી ચાલુ થાય છે અને આ તેમનું મારા પ્રત્યેનું એક સામાન્ય વર્તન હવે થઇ ગયું છે. હું ઘણી બધી વખત ઘર છોડીને ચાલી ગઈ હતી પણ પાછી પણ ગયી છું કેમ કે દર વખતે તે મને વચન આપે છે કે હવે તેઓ તેમનાં વર્તનનું પુનરાવર્તન નહિ કરે... 
મેં ઘણી બધી વખત છુટાછેડા લઇ લેવાનું વિચાર્યું છે પણ બાળકોના લીધે થઈને તેમ કર્યું નથી કેમ કે હું માનું છું કે એકલ માં-બાપના છોકરા વધુ ભયભીત, વ્યાકુળ મનોદશા વાળા થઇ જાય છે અને તેમને માનસિક પ્રશ્નો સતાવતા થઇ જાય છે. જયારે તમારા સાથી સાથે બિલકુલ ચાલે એવું ન હોય ત્યારે શું કરવું જોઈએ?
જો કે હું કોઈ મનોચિકિત્સક નથી, કે નથી તે ક્ષેત્રમાં મેં કોઈ તાલીમ લીધેલી, તેમ છતાં હું એક આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિકોણથી તેનાં ઉપર પ્રકાશ પાથરી શકું છું. સૌ પ્રથમ તો, એવો કોઈ સ્પષ્ટ પુરાવો નથી કે જેનાંથી એવું દર્શાવી શકાય કે એકલ માં-બાપથી ઉછરેલાં બાળકો માં અને બાપ એમ બન્ને જણાથી ઉછરેલાં બાળકો કરતાં કોઈ પણ રીતે ઊણા ઉતરતા હોય. એવાં કેટલાંક લોકો છે કે જે મને દયાળુ અને વ્હાલા લાગે તેવાં છે કે જેઓ એકલ માં-બાપના હાથે ઉછરેલાં છે.

એમાં કોઈ શક નથી કે જે બાળકો એકલ માં-બાપના ઘેર ઉછેરે છે તેઓ પોતાનાં બીજા વાલીની ગેરહાજરીને જરૂરથી અનુભવતાં હોય છે, પરંતુ તેનો સાર એવો નથી કે આ ખાલીપો તેમનાં મનોવલણ ઉપર કે કોઈ બીજી રીતે તેમને અસર કરતો હોય. એનાંથી ઉલટું, જે બાળકો એકલ માં-બાપના હાથે ઉછરેલાં છે તેઓ પોતાનાં સંબંધને વધુ ગંભીરતાથી લેતાં હોય છે, કારણકે તેમને સંબધની બરડતાનો અનુભવ કરી લીધો હોય છે.

મહત્વનું એ નથી કે બાળક એકલ માં-બાપના હાથે મોટું થાય છે પરંતુ મહત્વનું એ છે કે તે માં કે બાપે પોતાનાં બાળકને એક પ્રેમાળ અને સ્વ-વિકાસ માટે સહાયક એવું વાતાવરણ પૂરું પાડ્યું કે નહિ. તમને કદાચ આ વિષય ઉપરનો લેખ વાંચવો હોય તો અહી વાંચી શકો છો. અને, આ જ તે આધ્યાત્મિક દ્રષ્ટિકોણ છે જે હું આપવા માંગું છું: ઓછા લોકોનું પણ એક સંગઠિત કુટુંબ એ વધુ લોકોનું બનેલાં એક ઝેરી કુટુંબ કરતાં અનંતગણું વધારે સારું છે. જયારે બે સાથીઓ વારંવાર દલીલો કરતા હોય, ઝઘડો કરતા હોય અને મારામારી કરતા હોય, ત્યારે બાળક ઉપર તેની બહુ મોટી સૂચક અસર પડે છે. આવા કિસ્સામાં, મારા મત મુજબ, તો છુટા થઇ જવું અને શાંતિથી રહેવું એ તણાવગ્રસ્ત, જેનાં વિષે કશું ભાખી ન શકાય તેવાં અને નાદુરસ્ત વાતાવરણમાં રહેવા કરતાં ક્યાંય વધારે સારું છે. જે પીડા આપતું હોય તેને તો દુર જ કરી દેવું જોઈએ.

મારા વાંચકોના મૂળ પ્રશ્ન તરફ પાછા વળીએ તો: છુટા પડવાનો નિર્ણય ક્યારેય સરળ નથી હોતો, ના, એટલાં માટે નહિ કે તમને સાચા-ખોટાનું ભાન નથી, પરતું એટલાં માટે કે મોટાભાગના અપમાનજનક સંબધોમાં, જે પ્રભુત્વવાળું પાત્ર છે તે મોટાભાગે એવું હોય છે કે જેનાં વિષે કશું કહી શકાય તેમ નથી હોતું અને તે હંમેશા અસ્થિર હોય છે. તમને એ ખબર જ નથી હોતી કે કઈ બાબતે તે બગડી ઉઠશે. તેઓ એક ક્ષણમાં ખુબ જ પ્રેમાળ હોય છે અને બીજી જ ક્ષણે એક રાક્ષસ. અને આ બાબત કુટુંબના બીજા સભ્યો માટે ખુબ જ ત્રાસદાયક અને ડરાવણી હોય છે. અને, એકલ માં-બાપ ના હાથે ઉછરવા કરતાં આ પ્રકારનું વાતાવરણ તો એક બાળક માટે ક્યાંય વધારે નુકશાનકારક હોય છે.

બીજા પાત્રના સ્વભાવમાં રહેલી અસ્થિરતા એક એવું તત્વ છે કે જે સંબધને વધારે ગુંચવણભર્યો બનાવે છે. અને સૌથી ખરાબમાં ખરાબ વાત તો એ છે કે પીડાદાયી પાત્ર ભાગ્યે જ એનાં વર્તનને બદલતું હોય છે. જયારે તેઓ અસ્થિર અને વિપરીત હોય છે, ત્યારે તેઓ તમારી સાથે પણ એવાં જ રહેવાનાં. હું અહી એક મહત્વની વાત એ પણ કહેવા માંગું છું: એવું ન માનશો કે ક્રોધે ભરાવું એ તેમનાં સ્વભાવમાં હોય છે. તેઓ – જો કે જરૂરી નથી એ જાણી જોઈને આવું હોય –તમારી સાથે આવા બનવાંનું એટલાં માટે પસંદ કરતાં હોય છે કારણકે તમે ભૂતકાળમાં એમની ગેરવર્તણૂકને સ્વીકારી કે ચલાવી લીધી હોય છે.

સૌથી વધુ પીડા આપનાર પાત્ર જે હોય છે તે સંબધની શરૂઆતમાં એક પ્રેમાળ અને સન્માનીય વ્યક્તિ તરીકે રજુ થાય છે, પરંતુ, જેમ-જેમ સમય પસાર થાય છે, તેમ તેમ તેઓ વધુ ને વધુ પોતાનાં વર્તન પ્રત્યે પ્રોત્સાહક અને ચાલાક બનતા જાય છે. જો તમે તેનાં અપરાધોનો સ્વીકાર કરતાં રહેશો તો તેઓ ખરાબ આચરણ કરવાનું ચાલુ જ રાખશે. બાળક માટે થઇને કે પછી બીજા ગમે તે કારણને લઈને ક્યારેય તમારે તમારી જાત ને એવાં સાથી સાથે રહેવા માટે સમજાવવી ન જોઈએ જે તમારી સાથે ખરાબ વર્તન કરતું હોય. શું તે તમારી સાથે સારી રીતે નથી વર્તન કરતાં હોતા જયારે તે પ્રણય કરતાં હોય? તેનો અર્થ એ છે કે તેઓ સારું વર્તન કરવા માટે શક્તિમાન હોય છે અને હવે તે તમને મન ફાવે તેમ લેતાં થઇ જાય છે. જો તમે આર્થિક રીતે પગભર હોવ, તો આગળ વધી જાવ. અને જો ન હોવ તો, તરત તમારી આર્થિક રીતે પગભર થવાની બાબતને પ્રાથમિકતા આપો.

જો તમે આવા પીડાદાયી સંબધમાંથી છુટા નહિ પડી જાવ તો તમે તમારી જાતનું એક મોટું અહિત કરી રહ્યાં છો. અને, જો તમે છુટા ન જ પડી શકતા હોવ તો પછી તમારે તમારી સ્વસ્થચિત્તતા જાળવી રાખવા માટેની એક વ્યક્તિગત પદ્ધતિ બનાવવી જોઈએ. તમને રાહત આપનારી એ પદ્ધતિ કાં તો દયા હોય શકે કે ખરીદી કરવા જવાનું હોઈ શકે, માફી હોઈ શકે કે ધ્યાન કરવાનું હોઈ શકે, તે તમારી અંગત પસંદગી હોય છે. અમુક લોકોની બહુ વિચિત્ર પદ્ધતિ હોય છે જો કે:

“જયારે તારો પતિ તારી ઉપર ખોટા બરાડા પાડે ત્યારે તું શું કરે છે?” એક સ્ત્રીએ પોતાની મિત્રને પૂછ્યું. “હું તો સાફ કરવા માંડું છું,” પેલી મિત્રે જવાબ આપ્યો. “સફાઈ?” તેને નવાઈ લાગી. “તું વળતી તેનાં ઉપર બરાડા નથી પાડતી કે ગુસ્સે નથી થતી?” “ના, હું તો ખાલી ટોઇલેટ સાફ કરવા માંડું છું.” “આવું તો ક્યારેય પહેલાં સાંભળ્યું નથી! એ મારા માટે તો ચોક્કસપણે કામ ન જ આવે.” “ વારુ, હું જયારે ટોઇલેટ સીટ એનાં ટુથબ્રશથી સાફ કરતી હોવ ત્યારે એ મને ખુબ જ સંતોષ આપે છે.”

આશા રાખું કે તમારી પાસે કદાચ વધારે સારું આરોગ્યપ્રદ વલણ હશે. મજાક એક તરફ, જો તમે ખરાબ વર્તણુંકને સ્વીકારી કે અવગણીને તમારી જાતને એક મામુલી ગણવાના હશો, તો મહેરબાની કરીને એ સ્પષ્ટપણે જાણી લેશો કે તમારે આ યાતના તમારા છેલ્લાં શ્વાસ સુધી સહન કરવાની છે. તમારા સાથી સુધરશે પણ નહિ કે બદલાશે પણ નહિ. સમાજે બનાવેલી સાચા અને ખોટાની વ્યાખ્યામાં બંધાવા કરતાં તો શાંતિ અને સન્માનભર્યું જીવન વિતાવવામાં શાણપણ છે.

ભવ્ય જીવન તમારો જન્મસિદ્ધ અધિકાર છે. તેને સસ્તી કિમતે ન કાઢો.

શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 13 September 2014

વ્યક્તિગત પરિપૂર્ણતાનો માર્ગ

આપણી ખુશી આપણી વ્યક્તિગત પરીપૂર્ણતા ઉપર ખુબ જ મોટા પ્રમાણમાં આધાર રાખે છે અને, વ્યક્તિગત પરિપૂર્ણતા અંતે આપણા માટે જે મહત્વનું હોય તેની પાછળ પડી જવાથી આવતી હોય છે.

 તમે ક્યારેય તમારા જીવન વિષે વિચાર કર્યો છે? જેમ કે તમે ક્યાં જઈ રહ્યાં છો, તમે શું કરી રહ્યાં છો અથવા તો તમે જે રીતે જીવી રહ્યાં છો તેવું કેમ જીવી રહ્યાં છો? મને લાગે છે કે ક્યારેક ને ક્યારેક તો દરેકજણ તેનાં વિષે વિચાર કરતાં જ હોય છે. તમે જો શાંતિથી બેસીને આ સવાલો ઉપર ચિંતન કરો તો, તમારી અંદરની બે બાજુઓ ઉભરીને તમારી સામે આવશે. અને બન્ને પોતપોતાના મુદ્દા ઉપર એવી રીતે દલીલ કરશે જાણે કે બે વકીલો ન્યાયાધીશની સામે ન કરતાં હોય.

તમારી એક બાજુ કહેશે, ફરિયાદ કરવાનું બંધ કર, તું જેમ છે તેમ બરાબર છે, તું ખુશ છે, બધું બરાબર છે, જીવન તો આવું જ હોય, સ્વપ્ના જોવાનું બંધ કર કારણકે તારે ઘણી બધી વસ્તુઓનું ધ્યાન રાખવાનું છે, તારે જવાબદારીઓ છે, તારી પાસે તે કૌશલ્ય નથી, આ આવડત નથી, તારી પાસે પુરતો સમય નથી, તારી પાસે સ્રોતનો અભાવ છે વિગેરે.

બીજી બાજુ, તેમ છતાં, તમને પ્રેરિત કરશે. તે તમારી સાથે વાત કરશે અને કહેશે કે પણ ફલાણી-ફલાણી વ્યક્તિએ તો આ કર્યું હતું, તેને તો કોઈ પણ જાતના સ્રોત વગર જ શરૂઆત કરી હતી, અલબત્ત, તું પણ કરી શકે છે, ખરાબમાં ખરાબ શું થશે, ઓછાનામે તારે પ્રયત્ન તો કરવો જ જોઈએ, તારી પાસે શક્તિ, કૌશલ્ય, અને આવડત છે, તારે તારો ડર બાજુ પર મૂકી દેવો જોઈએ વિગેરે.

આ બન્ને સાશ્વત દલીલબાજોની વચ્ચમાં હોવ છો તમે પોતે, કે જેણે નિર્ણય કરવાનો હોય છે. તમે ન્યાયાધીશ હોવ છો. તમારે જયારે પણ કઈક જુદું કરવું હોય જીવનમાં, જયારે પણ તમારે કઈક નવી શરૂઆત કરવી હોય, તમારી એક બાજુ તીવ્રરૂપે તમારો વિરોધ કરશે અને તમને એ વાત માન્ય કરાવવા માટે તેનો સૌથી શ્રેષ્ઠ પ્રયત્ન કરશે કે તમે જ્યાં છો ત્યાં જ બરાબર છો. તે તમને ડરપોક અને આત્મસંતુષ્ટ બનાવી દેવા માંગે છે. એ સમયે, એ યાદ કરવું મદદરૂપ થઇ પડશે કે જે કોઈએ પણ પોતાનાં જીવનમાં મહત્વપૂર્ણ કામ કર્યું છે તેમણે પોતાની આ નકારાત્મક બાજુને અવગણવાનું પસંદ કરેલું હોય છે.

આજનું મારું ધ્યેય તમારે જે લાંબા સમયથી કરવાની ઇચ્છા છે તે કરાવવા માટે તમને પ્રેરિત કરવાનું બિલકુલ નથી. ખરેખરતો આજનું મારું લક્ષ્ય તમને એક મહત્વનો સવાલ કરવાનું છે. પણ તેમ કરતાં પહેલાં ચાલો હું તમને થોડું વિચારવા માટે કઈક આપું.

જો તમે આજુબાજુ થોડું અવલોકન કરવાની તસ્દી લેવા માંગતા હો તો, કેફેમાં કે રેસ્ટોરન્ટમાં જમવા બેઠેલાં ગ્રાહકો સામે જુઓ, રેલ્વે સ્ટેશન કે એરપોર્ટ પર બેઠેલાં મુસાફરોને જુઓ, અરે તમારા કાર્યાલયમાં તમારા સહકર્મચારીઓ સામે જુઓ, કોઈ પાર્ટીમાં મિત્રો તરફ જુઓ, કોઈપણ જગ્યાએ અને દરેક જગ્યાએ, તમે જોશો કે દરેકજણ એક વસ્તુ પામવાની સખત કોશિશ કરે છે: અને તે છે ખુશ રહેવાની. આપણામાંના મોટાભાગનાં લોકો હંમેશા ખુશ રહેવા માટે બને તેટલું બધું જ કરતાં હોય છે. ખુશી, તેમ છતાં, જો કે એવાં અનેક સ્વરૂપે આવતી હોય છે કે જેમાંની એક પણ કાયમી હોતી નથી.

આકાશ હંમેશાં કઈ ભૂરું નથી હોતું, ઋતુ હંમેશાં કઈ વસંતની નથી રહેતી. તમે કાયમ પીળા વસ્ત્રો નથી પહેરતાં, કે કાયમ પાસ્તા જ નથી ખાતા હોતાં, અને જો તમે કદાચ તેમ કરી પણ શકો તેમ હો તો પણ તમે તેમ કરતાં હોતાં નથી કેમ કે અંતે તે કંટાળાજનક બની જતું હોય છે. આપણી ખુશી સુનિશ્ચિત હોતી નથી, તે ફક્ત આનંદ પ્રદાન કરનાર વસ્તુ ઉપર જ નિર્ધારિત હોતી નથી પરંતુ આપણી માનસિક સ્થિતિ ઉપર પણ આધારિત હોય છે. જ્યાં સુધી તમે કંટાળી નથી જતાં ત્યાં સુધી તમે તેનો આનંદ ઉઠાવો છો. કંટાળો ટાળવા માટે, લોકો સમાજમાં હળેભળે છે, ખરીદી કરે છે, બહાર જમવા જાય છે, ટીવી જુએ છે, કે કઈક જુદું કરે છે.

આ પ્રવૃત્તિઓ સારી છે, કદાચ ઇચ્છનીય પણ છે, પણ તે જરૂરી નથી કે આપણને એક સારા માનવ બનાવતી જ હોય. દર વર્ષે લાખો લોકો જન્મે છે, અને લાખો લોકો મરે છે. સંઘર્ષ કરતાં કરતાં એક દિવસમાંથી બીજા દિવસ તરફ, કોઈપણ પ્રકારના આધ્યાત્મિક કે લાગણીકીય વિકાસ વગર, મોટાભાગનાં લોકો જે રીતે આવ્યા હોય છે તે જ રીતે પાછાં જતાં હોય છે. સ્પષ્ટ રીતે કે આ જો કે દરેકની વાત નથી. એમાં કોઈ આઇન્સ્ટાઇન, એરીસ્ટૉટલ, મોઝાર્ટ અને રેમબ્રાન્ડટ પણ હતાં કે જેમણે આપણને વિજ્ઞાન, ફિલસુફી, આધ્યાત્મિક અને કલાનો અમુલ્ય ખજાનો આપ્યો છે. અને અસંખ્ય એવાં લોકો પણ હતાં કે જેઓ પણ ઓછા વિદ્વાન નહોતા પરતું તેમ છતાં તેઓ એક ઝાંખા પરદાની પાછળ ઢંકાયેલા જ રહ્યાં.

આ કૌશલ્યવાન લોકો પ્રખ્યાત થયાં કે નહિ, શ્રીમંત બન્યાં કે સંઘર્ષમય જીવન જીવ્યા તે હકીકત ગમે તે હોય, પરંતુ તેમનું જીવન એક ચોક્કસ અવસ્થામાં વીત્યું, એક સમાધિ જેવી અવસ્થા, એક એવી સ્થિતિ કે જેમાં તેમની ખુશી કે તેમની વ્યક્તિગત પરિપૂર્ણતા એ દુનિયા તેમને કઈ રીતે નિહાળે છે એનાં ઉપર આધારિત નહોતી. તેઓ જરૂરી નથી કે જન્મજાત વિદ્વાન હોય, પરંતુ તેઓએ પોતાના કૌશલ્યનું અન્વેષણ (ખોજ) કરવા માટે, તેનું પોષણ કરવા માટે, અને તેને ખીલવવા માટે, સખત અને સઘન મહેનત કરી હોય છે. વાસ્તવમાં, તેઓએ પોતાનું સમગ્ર જીવન તેમનાં માટે મહત્વની જે એક બાબત હતી તેનાં માટે સમર્પિત કર્યું હોય છે.

વિજ્ઞાનીઓએ અને સંશોધકોએ અનેક વિષયોનાં અભ્યાસમાં, ઘણાં સમય પહેલાં એ પુરવાર કરી દીધું છે કે નિ:શંકપણે પ્રેક્ટીસ - અભ્યાસ માત્ર એક એવી વસ્તુ છે કે જે કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં તમને સર્વોપરી બનાવતું હોય છે. પછી તે સંગીત હોય, ચેસની રમત હોય, ધ્યાન હોય, લેખનકાર્ય હોય, ચિત્રકામ હોય, પ્રોગ્રામિંગ હોય કે પછી ગમે તે હોય, જો તમે કોઈ પણ ક્ષેત્રમાં ૧૦,૦૦૦ કલાકની મહેનત કરો તો, તમે તે ક્ષેત્રના નિષ્ણાંત બની જશો. અથવા તો બીજા શબ્દોમાં કહેવું હોય તો તમે જો, રોજના ત્રણ કલાક ૧૦ વર્ષ સુધી આપવા માટે તૈયાર હોવ તો તમે તે કૌશલ્યની ટોચ ઉપર બિરાજશો.

ઘડિયાળની ટીક-ટીક ચાલુ છે અને કદાચ તમારાં જીવનમાંથી વીસ, ત્રીસ, ચાલીસ કે પચાસ વર્ષો તો ચાલ્યા પણ ગયા હશે. કદાચ બની શકે કે તમે જીવન જે રીતે ચાલી રહ્યું છે તેનાંથી સંતુષ્ટ પણ હોઈ શકો છો, કે પછી તમારે કઈક બીજું જ કરવું હતું કે બનવું હતું. વારુ, શરૂઆત કરવા માટે તમે ક્યારેય મોડા નથી હોતા. ચાલો હું તમને એક સવાલ કરું કે જેનો સંકેત મેં લેખમાં પહેલાં કરી દીધો છે. તમે તમારા જીવનનાં આવનાર દસ વર્ષો શેના ઉપર વિતાવવા માંગો છો? તમે આવનાર ૧૦,૦૦૦ કલાકોનું રોકાણ ક્યાં કરવાં માંગો છો? બસ તમે જેનાં સ્વપ્ના જુવો છો તેને સાકાર કરવા માટે આટલું જ જરૂરી છે.

પ્રથમ ૧,૦૦૦ કલાક સખત અઘરા લાગશે અને કદાચ કંટાળાજનક પણ, પણ જો તમે સાતત્ય ટકાવશો તો તમે તમારી વિદ્વતાનું તાળું ખોલી શકશો અને તમારી સર્જનાત્મક બાજુને ખુલ્લી કરી શકશો કે જે તમને અને તમારી આજુબાજુ રહેલાં દરેકજણને આશ્ચર્યચકિત કરી મુકશે. તમે જેમ જેમ પ્રગતિ કરતાં જશો તેમ તેમ તમે અંતે તમારા અભ્યાસની વિષયવસ્તુ સાથે એકાત્મક થઇ જશો અને તે તમને સાશ્વત આનંદના સ્તર તરફ દોરી જશે.

ખુશીઓનાં ઇન્દ્રધનુષ્ય તરફથી, કે જ્યાં રંગો વિવિધ અને અસ્થાયી છે, ત્યાંથી તમે એક શુદ્ધ શુભ્ર સુખ તરફ પ્રયાણ કરશો – કે જે એકદમ નૈસર્ગિક, દરેકને પોતાનામાં સમાવનાર અને સ્વતંત્ર છે. તો, તમે જે રીતે હંમેશાં જીવતાં આવ્યા છો તે જ રીતે જીવતાં રહેશો કે પછી તમે આવનાર દસ વર્ષો તમારે જે શીખવાની ઈચ્છા હતી તેને શીખવા માટે વાપરીને તમારી જાદુઈ શક્તિને શોધી કાઢવાના છો? એક વખત જો તમે શીખવાની કે સુધરવાની પ્રક્રિયાનો આનંદ ઉઠાવવાનું શરુ કરશો તો, દસ વર્ષો તો આંખના પલકારામાં વિતી જશે. સુંદર રીતે.

આ માર્ગ છે પૂર્ણતાનો, મહાનતાનો, અને વ્યક્તિગત પરિપૂર્ણતાનો. તમે તમારો શેમાં પ્રાપ્ત કરશો?

શાંતિ.
સ્વામી

P.S. આશા રાખું છું કે તમને અંગ્રેજી બ્લોગનું નવું રૂપ પસંદ આવ્યું  હશે.



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Saturday, 6 September 2014

જયારે તેઓ તમારી અંદર ક્રોધ જન્માવે

તમે તમારો ગુસ્સો ધરાવો છો કે ગુસ્સો તમને ધરાવે છે? કોણ કોની અંદર રહેલું હોય છે?
એક દિવસે એક વાંચકે મને ઈ—મેઈલ કરીને પૂછ્યું કે કોઈ જયારે તમને ગુસ્સો અપાવે ત્યારે શું કરવું? જો કે, ભૂતકાળમાં મેં ક્રોધ ઉપર સારું એવું લખ્યું છે, ચાલો આજે થોડું વધુ એનાં વિષે જોઈએ, કારણકે આખું જગત જાણે કે એનાંથી પીડા અનુભવે છે. દરેકજણ ક્રોધ અનુભવે છે અને લોકો નજીવી બાબતોથી ગુસ્સે થઇ જતાં હોય છે.

ઘણાં લોકો તેમનાં ભૂતકાળ પ્રત્યે ક્રોધિત હોય છે તો કોઈ તેમનાં વર્તમાન પ્રત્યે. ઘણાં તેમનાં સાથી ઉપર ગુસ્સે હોય છે, તો કોઈ પોતાનાં માતા-પિતા ઉપર, કોઈ પોતાનાં બાળકો ઉપર ગુસ્સે થતાં હોય છે, કોઈ પોતાનાં ભાઈ-બહેન ઉપર ગુસ્સે થતાં હોય છે વિગેરે. થોડાક એવાં કેટલાંક હોય છે કે જે દરેક વસ્તુ ઉપર અને દરેકજણ ઉપર ગુસ્સે હોય છે. ભલેને તમે તમારો ગુસ્સો કાં તો વ્યક્ત કરો કે પછી તમારી અંદર ધરબાયેલો રાખો, તે બન્ને રીતે તમને જ દુઃખી કરતો હોય છે. અને જેટલું વધારે તે તમને દુઃખી કરે તેટલાં જ વધુ તમે ગુસ્સે થાવ છો અને બદલામાં એ તમને વધુ કડવાહટ તરફ લઇ જાય છે.

પ્રામાણિકપણે જો તમને કહું તો, તમારા ગુસ્સાને કાબુ કરવા માટેનો કોઈ સરળ રસ્તો નથી. જયારે તમારો વિશ્વાસઘાત થાય, કે તમને અન્યાય થાય, કે તમે હતાશા અનુભવો ત્યારે સામો પ્રહાર નહિ કરવા માટે અત્યંત વ્યક્તિગત શિસ્તની જરૂર પડતી હોય છે. અને જયારે તમે ગુસ્સાનો પ્રકોપ કરો તો પણ તેનો અર્થ એ નથી કે તમારો પ્રશ્ન ઉકેલાઈ ગયો છે, કારણકે ગુસ્સો તો તે પછી પણ તમારામાં નિચોવાયેલા લીંબુમાં રહેલી ખટાશની જેમ રહેવાનો જ. બરાડા પાડીને તો ફક્ત તમે તમારામાં રહેલી હતાશાને થોડી બહાર આવવા દીધી પણ તે પછીની ક્ષણથી જ તે હતાશા પાછી એકઠી થવા લાગતી હોય છે. જે લોકો પોતાની આજુબાજુની પરિસ્થિતિમાં પેદા થતાં ઘર્ષણની સાથે કામ લેવા માટે ગુસ્સાનો ઉપયોગ કરે છે તેઓ હંમેશાં માટે ક્રોધિત અવસ્થામાં જ રહેતાં હોય છે કારણકે જીવનમાં મતભેદો તો મોટાભાગે કાયમ રહેવાનાં જ.

મોટાભાગના લોકો જયારે તેમનાં જીવનમાં હતાશા અને નારાજગી આવે ત્યારે તેનાં અંતર્પ્રવાહથી ગુસ્સે થઇ જતાં હોય છે. જયારે તમે આ નકારાત્મક લાગણીઓને બહાર નીકળવાનો કોઈ માર્ગ નથી આપતાં ત્યારે વહેલાં કે મોડા આ લાગણીઓ એક ગુસ્સાનું સ્વરૂપ ધારણ કરી લેતી હોય છે. આજે, મારો ઈરાદો તમને ગુસ્સામાંથી કેમ ઉપર ઉઠવું એનાં વિષે એક બીજી વધારે રીત બતાવવાનો નથી (તમે ક્રોધ ઉપરના મારા લેખ વાંચી શકો છો કે પછી તેનાં ઉપરની વાત સાંભળી શકો છો.) એનાં બદલે આજે હું તમને ગુસ્સા ઉપર એક અલગ દ્રષ્ટિકોણ આપીશ, જેનાં ઉપર તમે ચિંતન કરી શકો. ચાલો હું તમને એક યહૂદી વાર્તા કહું.

હાસીદીક ગુરુ રાબી ડોવીડ બીડરમેન એ પોલેન્ડનાં લીલોવનાં માર્ગદર્શક ગુરુ હતાં. તેઓ પોતાના માયાળુપણા માટે અને તોરાહનાં ગૂઢ અર્થનાં જાણકાર તરીકે પ્રખ્યાત હતાં. લોકો તેમને પોતાનાં પૂજ્ય ગણતાં હતાં. એક દિવસે જયારે તેઓ ગલીમાંથી પસાર થઇ રહ્યા હતાં કે એક સ્ત્રી પાછળથી તેમની નજીક આવી, અને કોઈ કારણ વગર, તેમની પીઠ ઉપર જોરથી ફટકાર્યું. અને હજી તો ચોંકી ગયેલાં રાબી પાછું વળીને જુવે તે પહેલાં તો તે સ્ત્રી પ્રતિશોધની ભાવનાથી ચીસો પાડવા લાગી અને તેમને વધારે મારવા લાગી. રાબીતો નીચે પડી ગયા અને દર્દથી આળોટવા લાગ્યાં.

અચાનક, તે સ્ત્રી અટકી ગઈ અને બે હાથ વડે પોતાનું મોઢું દાબી દીધું. રાબી એ વ્યક્તિ નહોતા જે પોતે સમજી બેઠી હતી. તેને રાબીને ભૂલથી પોતાનો ભાગી ગયેલો પતિ સમજી બેઠી હતી. તે હવે શરમ અને ગ્લાની અનુભવવા લાગી અને રાબી ડોવીડની ખુબ જ માફી માંગવા લાગી. રાબી ઉભા થયા અને તેને આશ્વાસન આપ્યું અને કહ્યું કે તેને કોઈ રાબીને નહિ પણ તેનાં ભાગી ગયેલાં પતિને જ માર્યો હતો.

આ વાર્તા નો સાર શું છે? પેલી સ્ત્રી રાબીને પોતાનો પતિ સમજીને તેમનાં ઉપર ગુસ્સે થઇ ગઈ હતી. જો તે પોતે હકીકત જાણતી હોત તો તેને રાબીને જોઇને આ ગુસ્સાની લાગણી ન થઇ હોત. એજ રીતે, હકીકતમાં તમે કોઈના ઉપર તે કોણ છે તેનાં માટે નહિ પણ તમે તેનાં વિષે જેવું વિચારો છો કે તે કેવો/કેવી છે તેનાં માટે થઇને ગુસ્સે થતાં હોવ છો.

અને મોટાભાગે, કોઈ કેવું છે તેનાં વિષેનો આપણો મત આપણે તે વ્યક્તિને જેમ વધારે ઓળખીએ તેમ બદલાઈ જતો હોય છે. થોડા સમય પહેલાં કોઈ મારાથી નારાજ હતું કારણકે તેનાં કુટુંબની એક વ્યક્તિને આશ્રમમાં થોડો સમય રહેવું હતું અને તે તેની વિરુદ્ધ હતી (તેમાં બીજા પણ કારણો હતાં, પણ હું તેમની ઓળખાણ ગુપ્ત રાખવા માટે આટલું જ કહીશ.) તે મને ક્યારેય મળી નહોતી પરંતુ મારા વિષે તેનો ખ્યાલ એ હતો કે હું કોઈ એવો સાધુ છું કે જે કદાચ તો ધાર્મિક પાગલ છે કે પછી કોઈ નકલી સ્વામી જેણે તેનાં ઘરની વ્યક્તિને ગેરમાર્ગે દોર્યો હતો. તેનો મને પ્રથમ સવાલ એ હતો કે, “હું એવું કઈ રીતે માનું કે તમે ધોખેબાજ નથી?”

પ્રથમ, તો હું થોડી ક્ષણો માટે શાંત થઇ ગયો, પછી હું હસ્યો અને ત્યારબાદ હું ખડખડાટ હસ્યો અને ત્યારબાદ હું ગંભીર થયો. હું પ્રથમ શાંત થઇ ગયો કારણકે હું ઈચ્છતો હતો કે જે સવાલ છે તે ઊંડે સુધી ઉતરે. મારામાં નહિ, પેલી સ્ત્રીની અંદર. હું માનું છું કે કોઈ પણ સવાલનો જવાબ શ્રેષ્ઠ રીતે આપવો હોય તો એ પછી જ આપવો જયારે પ્રશ્ન પૂછનારને પણ પોતાનો પ્રશ્ન બરાબર સાંભળવાનો મોકો મળે. હું હસ્યો કારણકે હું જાણતો હતો કે આ કોઈ સવાલ નહોતો પણ સીધો હુમલો જ હતો અને માટે પહેલી વાત તો ત્યાં કોઈ જવાબની જરૂર હતી જ નહી. હું ખડખડાટ હસ્યો કારણકે કોઈ પણ ચુનોતી સામે મારો કુદરતી પ્રતિભાવ જ એ હોય છે.

હું ગંભીર એટલાં માટે બની ગયો કે મને ખરેખર એનાં માટે દુઃખ થયું. મેં એનાં મનની શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરી. હું એનું દુઃખ અનુભવી રહ્યો હતો. મેં વિચાર્યું કે તેને પોતાનાં જીવનમાં ઘણું બધું સહન કર્યું હશે અને માટે જ તેનાં હૃદયમાં આ ક્રોધ વસવાટ કરી રહ્યો હતો અને માટે જ પોતે જે વ્યક્તિને મળી પણ નથી એનાં પ્રત્યે પણ તે ગુસ્સે હતી. ક્યાંક મને એવું પણ લાગ્યું કે તે પોતે પોતાની પ્રિય વ્યક્તિ ઉપર ગુસ્સે હતી કે જેનાં માટે તે નહોતી ઇચ્છતી કે તે આશ્રમમાં આવે. ક્યાંક તે કદાચ પોતે પોતાનાં ઉપર જ ગુસ્સે હતી. હું તો ફક્ત એક નિશાન તાકવા માટેનું પાટિયું હતો. અને હાલની ક્ષણમાં મારી પાસે ત્રણ પસંદગીઓ હતી:
૧. ત્યાંથી ઉભા થઇ જવું અને તે સ્થળેથી ચાલ્યા જવું.
૨. માયાળુપણાથી પ્રતિભાવ આપવો.
૩. મારો દયાનો જે સિદ્ધાંત છે તે મુજબ જીવવું.

પ્રથમ બે પ્રતિભાવો સામાન્ય અને ગુસ્સા વાળી પસંદગીઓ છે. વધુમાં, હું તેનાંથી નારાજ તો હતો જ નહિ પણ તેનાં માટે દુઃખી હતો. હું જો ઉભો થઇને જતો રહ્યો હોત કે મેં તેને પાછો જવાબ આપ્યો હોત તો તેનાંથી તેની જે કડવાહટ છે તે જતી ન રહી હોત. વધુમાં મારી પાસે ગુસ્સો કે કડવાહટ તો હતાં જ નહિ કે જે તેને હું આપી શક્યો હોત. મારા કમંડળમાં હું ફક્ત ગળી વાનગીઓ જ રાખું છું. અને તે જ મારે આપવાનું હતું. “તને શું લાગે છે હું શું ઈચ્છી શકું તેમ છું?” મેં તેને મારો પ્રતિભાવ આપતાં ધીમેથી એટલું જ માત્ર કહ્યું. મારા હૃદયમાં મેં તેનાં માટે પ્રેમ મોકલ્યો, જેનાંથી તેને કદાચ થોડી રાહત મળે. મારી અંદરની લાગણી, મારા એક વાક્યના પ્રતિભાવે તેને એકદમ તરત જ શાંત કરી દીધી. અમે થોડી વાતો કરી અને થોડી મીનીટો પછી તે એકદમ જોરથી ખડખડાટ હસતી હતી.

મને લાગ્યું કે એનો સવાલ મારા સિદ્ધાંતો કરતાં મોટો નહોતો. કે એનું જીવન, અને માટે આપણી આ દુનિયા, એ કદાચ વધુ સારું સ્થળ બનશે જો ત્યાં એક વ્યક્તિ ઓછી હશે કે જેનાં પ્રત્યે તે ક્રોધ ન અનુભવે. અને ઘરે લઇ જવા માટે આજ ખરેખર એક સંદેશ છે: કોઈપણ જયારે તમને ગુસ્સો અપાવે ત્યારે, તમે તમને એક સવાલ કરો કે તમે ખરેખર કોના પર ગુસ્સે છો, બીજું, તમારો પ્રતિભાવ ખુબ જ કાળજીપૂર્વક પસંદ કરો. જયારે તમે એ નિર્ણય કરી લો કે તમારે શું પ્રતિભાવ આપવો છે અને તમે તે સામે વાળાને જણાવો તે પહેલાં થોડો સમય પસાર થવા દો.

જયારે તમે સજાગ રહીને તમારો ગુસ્સો તપાસવાનું ચાલુ કરશો તો અંતે ગુસ્સો છે તે તમને છોડીને સંપૂર્ણત: ચાલ્યો જશે. એ સ્થિતિએ, તમારે તમારા ગુસ્સાને કાબુ કરવા માટે કોઈ પ્રયત્ન નહિ કરવો પડે, એનાં બદલે તમે તેને તમારી અંદર અનુભવશો જ નહિ. મનની ક્રોધમુક્ત અવસ્થા એ વિચારમુકત અવસ્થા પછીની એક બીજી શ્રેષ્ઠ અવસ્થા છે.                                                              

તમારા ગુસ્સાને થુંકશો નહિ, તેને ગળી પણ ન જાવ, તેને સજાગતાથી, દયાથી, પ્રેમથી ધોઈ નાંખો. પરંતુ, સામે વાળી વ્યક્તિ તમારા ઉપર કોઈપણ કારણ વગર જ નારાજ થતી હોય તો શું કરવાનું? તેનાં વિષે ફરી ક્યારેક જોઈશું.

શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Share