Saturday, 29 November 2014

ટીકા કે આલોચના સાથે કામ લેવાના ત્રણ સિદ્ધાંતો

જયારે તમે આલોચના સાથે ગુસ્સે થયા વગર કેવી રીતે કામ લેવું તે શીખી જશો, ત્યારે તમે તમારી જાતને શાંતિના એક સાશ્વત કિનારે આનંદપ્રમોદ કરતાં પામશો.
આપણું મન ટીકાને એક દખલંદાજી તરીકે જુવે છે. આ સત્ય છે. ખાસ કરીને સામે વાળાથી જયારે નકારાત્મક અભિપ્રાય અવાંછિત હોય. મોટાભાગે સંબધોમાં દ્વેષનું બીજ ત્યારે જ ફૂટી નીકળતું હોય છે જયારે અનિવાર્ય એવી ટીકા ખુબ નિર્દયતાથી કરવામાં કે કહેવામાં આવે. ત્યારપછી, હકારાત્મક અભિપ્રાયને પણ સામાવાળા વ્યક્તિનો એક પક્ષપાતી મત ગણીને નકારી દેવામાં આવતો હોય છે. “ટીકા સાથે કદાચ સહમત ન થઇ શકાય એવું બની શકે પરંતુ તે જરૂરી હોય છે. તે શરીરમાં ઉઠતાં દર્દ જેવું જ કાર્ય કરે છે. તે વસ્તુની નાદુરસ્ત પરીસ્થિતી તરફ તમારું ધ્યાન ખેંચે છે.” વિન્સ્ટન ચર્ચિલનાં આ શબ્દો ખુબ જ સુંદર રીતે ટીકા તરફ કેવી રીતે જોવું જોઈએ તેનાં વિષે કહે છે. તેમછતાં, ટીકા પ્રત્યે ખુલ્લા મને જોવાની વાત છે તે એક કૌશલ્ય છે જે બહુ થોડા લોકો પાસે હોય છે.

અસંખ્ય વખત મેં એવું અવલોકન કર્યું છે કે લોકો તમારા પ્રામાણિક મત માટે પૂછતાં હોય છે, તે પણ પ્રામાણિક શબ્દ ઉપર ભાર મૂકીને, પરંતુ જયારે તમે તે ખરેખર આપો, ત્યારે તે તેનાં પ્રત્યે રક્ષણાત્મક બની જતાં હોય છે. પરંતુ ટીકા એ આપણા જીવનનું એક અગત્યનું અંગ છે અને આપણે તે હકારાત્મકતાથી કેવી રીતે લઇ શકાય તે શીખીને જ તે પ્રાપ્ત કરી શકીએ છીએ. જે લોકો ટીકાની સાથે વિવેકપૂર્ણ રીતે કામ લઇ શકે તેઓ પોતાનાં જીવનમાં સંઘર્ષનો અનુભવ ઓછો કરે છે અને તે જ્યાં પણ જાય ત્યાં સન્માન મેળવે છે. જો કે મેં આ વિષય ઉપર ભૂતકાળમાં લખ્યું છે, તેમ છતાં હું મારા મતને આજે એક અલગ સંદર્ભમાં રજુ કરીશ. ટીકા થતી હોય ત્યારે મનની શાંતિ જાળવી રાખવાના ત્રણ સોનેરી નિયમો આ રહ્યા. હવે ફરી વખત જયારે તમારે અસંમતીનો સામનો કરવો પડે, ત્યારે આ ત્રણ સિદ્ધાંતો ઉપર ચિંતન કરજો અને તમે મોટાભાગે તેનાંથી અવિચલિત રહી શકશો.

૧. શું તે ફાયદાકારી છે?
મોટાભાગે જયારે આપણી ટીકા થતી હોય, ત્યારે આપણો અહંકાર આપણી અંદર તેનું માથું ઊંચકતો હોય છે. અને આપણામાંના મોટાભાગનાં લોકો રક્ષણાત્મક બની જતાં હોય છે, અરે સામેવાળી વ્યક્તિને શું કહેવાનું છે તે પૂરું સાંભળ્યા પણ વિના. આપણે એવું માનવા માટે ટેવાયેલા હોઈએ છીએ કે આપણે આપણા વિષે સંપૂર્ણપણે જાણીએ છીએ અને આપણને ખબર છે કે આપણે શું કરી રહ્યા છીએ. અને જયારે પણ આપણને ચુનોતી આપવામાં આવે ત્યારે આપણી જાત પ્રત્યેની માન્યતા હલી જતી હોય છે, તે આપણને ઉદ્વિગ્ન બનાવી દે છે. અમુક લોકો ખુબ જ તીક્ષ્ણતાથી પ્રતિભાવ આપશે તો અમુક લોકો પોતાની જાતને પાછી ખેંચી લેશે, પણ સૌથી ઉત્તમ વસ્તુ તો એ છે કે તમારી જાતને એ વખતે આ સવાલ પૂછો: શું આ ફાયદાકારી છે? જયારે પણ સામે વાળાની ટીકા કે સલાહ, પછી તે વણજોઇતી હોય કે પછી નકારાત્મક, જો તે તમારા ફાયદા માટે હોય તો તેનાં પ્રત્યે ધ્યાન આપવું એ સમજદારી છે. તમારે તેમની ટીકાને વ્યક્તિગત રીતે લેવાની જરૂર નથી; ફક્ત સાંભળો અને જયારે તેમની વાત પૂરી થઇ જાય ત્યારે તેનાં ઉપર ઊંડાણપૂર્વક વિચાર કરો અને નક્કી કરો કે તેમાં કઈ ફાયદો છે કે નહિ. ત્યારબાદ તમે, તેને સ્વીકારવું કે અસ્વીકારવું તેનાં વિષે જાગૃત પસંદગી કરી શકો છો. આ વલણ તમને ટીકા કે આલોચના પ્રત્યે ખરાબ અનુભવ્યા વગર અહિંસક રીતે કઈ રીતે કામ લઇ શકાય તે શીખવે છે.

૨. શું આ સાચું છે?
જયારે ટીકા ફાયદાકારી કે સર્જનાત્મક ન હોય ત્યારે તે તમારા ઉપર, તમારી વિશ્વસનીયતા ઉપર, અને તમારા કૌશલ્ય ઉપર એક કટુતાભર્યા આક્રમણ સમાન લાગી શકે છે. જયારે પણ નકારાત્મક ટીકા આવે ત્યારે આપણી કુદરતી ટેવ એ હોય છે કે કાં તો બિલકુલ ચુપ થઇ જવું કાં તો હિંસક રીતે પ્રતિભાવ આપવો. આપણે આપણી ટીકા કરનારને આપણા વિરોધી ગણી લેવામાં ખુબ જ ઉતાવળા હોઈએ છીએ અને તેમને બસ નકારી દેતા હોઈએ છીએ. પણ, જો તેઓ ખરેખર સાચા હોય તો? અને આ લઇ જાય છે આપણને બીજા સવાલ તરફ. શું તે સાચું છે? જો તેઓ જે કહેતાં હોય તે સાચું હોય તો, પછી ભલે ને તે આનંદદાયી ન હોય અને કડવું હોય, આપણે તેના પ્રત્યે કોઈ પણ પ્રતિભાવ આપ્યા વિના કે તેને નકાર્યા કરતાં ચુપચાપ સાંભળવું જોઈએ. સામેની વ્યક્તિ કોઈ નૈતિક દબાવ હેઠળ નથી કે તે તેનાં વાક્યો ઉપર સાકર લગાવીને બોલે. અરે જયારે તેમની આલોચના ફાયદાકારી ન લાગે પરંતુ જો તે સત્ય હોય તો તેનાં ઉપર ચિંતન કરવાથી આપણને કોઈ નુકશાન નથી થવાનું. ગમે તે રીતે પણ તે ટીકા એ વિચારોનો આહાર છે અને તે આપણે જે કઈ પણ કરી રહ્યા હોઈએ તેમાં આપણને વધુ સારા જ બનાવશે.

૩. શું તેમાં કોઈ ઉમદા ઈરાદો છે?
કોઈ વખત તેમની ટીકા સાચી પણ નથી હોતી કે ફાયદાકારી પણ નથી હોતી. આ એક પેચીદો મામલો છે અને અઘરો પણ, કારણકે તમને ખબર છે કે તેઓ ખોટા છે. વારુ, તમારી શાંતિ જાળવી રાખવા માટે તમે તેમનો ઈરાદો શું છે તે ચકાસો. જો તેમનાં ઈરાદાઓ ખરાબ ન હોય, જો તેઓ તમારા શુભ-ચિંતક હોય, તો પછી પ્રતિભાવના બદલે અનુકંપાને પસંદ કરો અને જતું કરો. આ કોઈ સમય નથી કે તમે તેમને તમારો દ્રષ્ટિકોણ સમજાવવા બેસો. તમે જયારે તોફાન જતું રહે ત્યારે તેનાં વિષે પછી વાત કરી શકો છો. વધુમાં, એટલું યાદ રાખો કે જો તેમનાં ઈરાદાઓ ઉમદા નથી તો પછી તેમની ટીકાનું પણ કોઈ મહત્વ નથી. જયારે આપણને ખબર જ છે કે તેમની ટીકા સાચી નથી તો પછી તેને શા માટે વ્યક્તિગત તરીકે લેવી જ જોઈએ? અને જો તેમનો ઈરાદો સારો હોય તો પછી તે ટીકાને અંગત રીતે નહિ લેતાં, ચાલો તેનાં ઉપર કામ કરવાનું ચાલુ કરીએ.

મૂલત: ટીકા એ હિંસક અભિવ્યક્તિ છે. પણ તેમ છતાં, કોઈ વખતે આપણે નકારાત્મક પ્રતિસાદ આપવો પણ પડે એવું બને. તો ત્યારે શું કરવું, તમે કદાચ પૂછશો? વારુ, કોઈની દોષિત નિંદા કરવી અને તેમનાં દોષો કે કમીઓનું દર્શન કરાવવું તેમાં ફર્ક છે.

દાખલા તરીકે, જો કોઈ ટેનીસનો રમતવીર ઘણી કોશિશ કર્યા પછી પણ જો રમત હારી જાય ત્યારે હિંસક અને બિન-ફાયદાકારી ટીકા આવી ભાસશે: “તું ક્યારેય જીતતો જ નથી. શું ખરાબી છે તારા માં? સર્જનાત્મક ટીકા કઈક આવી હશે: “મને લાગે છે કે તારે ખરેખર બેકહેન્ડમાં ખુબ જ મહેનત કરવાની જરૂર છે. આજે મોટાભાગના પોઈન્ટ તારા એટલાં માટે ગુમાવ્યા કે તારું બેકહેન્ડ નબળું છે.”
અને હકારાત્મક પ્રતિસાદ આવો હશે: “તારો આજનો ફોરહેન્ડ સ્ટ્રોક અસાધારણ કહેવાય એટલો સારો હતો. આપણે સર્વિસમાં થોડો સુધારો લાવી શકીએ, પરંતુ, સૌથી અગત્યની વાત મને એ લાગે છે કે આપણે બેકહેન્ડની ખુબ જ વધારે પ્રેક્ટીસ કરવી પડશે. તેનાં લીધે જ તારો પ્રતિસ્પર્ધી આજે ૧૪ પોઈન્ટ લઇ ગયો.”

મુલ્લા નસરુદ્દીનના મિત્રને તેનાં જીવનમાં પહેલી વાર સ્મશાનયાત્રામાં જવાનું થયું હતું. તેને પોતાને કઈ વ્યવહારની ખબર નહોતી માટે તે સલાહ માટે મુલ્લાને મળ્યો.
“મારે દફનવિધિમાં કઈ બાજુએ રહેવાનું, મુલ્લા?” તેણે પૂછ્યું. “પાછળ, આગળ કે આજુ બાજુમાંથી કોઈ એક બાજુએ?”
“તું કઈ બાજુએ ઉભો રહે છે તેનો કોઈ વાંધો નથી, દોસ્ત,” મુલ્લાએ કહ્યું, “જ્યાં સુધી તું શબપેટીમાં નથી ત્યાં સુધી.”

ટીકા સાથે કઈ રીતે કામ લેવું તે પણ તેનાં જેવું જ છે. જ્યાં સુધી અલોચનાને તમે તમારા આત્મ-ગૌરવને નષ્ટ નથી કરવા દેતા ત્યાં સુધી તમે તેને કઈ રીતે લો છો તેનાંથી કોઈ ફરક નથી પડતો, ત્યાં સુધી તમે બરાબર છો. જે દિવસથી તમે ટીકા સાથે કામ લેતાં શીખી જશો, પ્રામાણિકપણે કે પછી બીજી રીતે, કોઈ પ્રતિકારકર્યા વિના, અહિંસકપણે, ત્યારે તમે આનંદના એક નવા કિનારે પહોંચી જશો. પ્રતિકાર, સંઘર્ષ અને ટીકા ત્યારે તમારી શાંતિનો ભંગ નહિ કરી શકે. ત્યારે તમે તમારી નુતન જાતને પામશો.

શાંતિ.
સ્વામી



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Saturday, 22 November 2014

મારા ખરાબ સમયનો અંત ક્યારે આવશે?

“આવું કાયમ મારી જોડે જ કેમ થાય છે?” જયારે લોકોનાં જીવનને સમયનું ગ્રહણ લાગે ત્યારે કે પછી વિપત્તિઓ તેમનાં જીવનની ખુશીઓને કોતરી ખાય ત્યારે તેઓ આ સામાન્ય સવાલ હંમેશા કરતાં હોય છે.
આ વર્ષ ઘણાં લોકો ઉપર બહુ ભારે સાબિત થયું. વાંચકોએ મને તેમનાં પ્રિયજનને ગુમાવ્યાની ખોટ વિષે, તેમનાં સંબધ-વિચ્છેદ વિષે, મહિનાઓ સુધી તેઓ નોકરી વગર રહ્યા તેનાં વિષે મને લખી જણાવ્યું છે. તેઓ પોતાનાં ભવિષ્ય વિષે ચિંતિત છે, તેઓ પોતાનાં જીવનમાં રહેલી અસલામતી અને અસ્થિરતાથી થાકી ગયા છે. તેઓ પાસે ઘણું બધું એવું છે કે જેમની કાળજી તેમને કરવી જ પડે તેમ છે, એવું તેઓ મને કહેતાં હોય છે. વાસ્તવમાં, કોઈ પણ સમયે, આપણામાંના મોટાભાગનાં લોકોના જીવનમાં એકસાથે ઘણું બધું ચાલી રહ્યું હોય છે.

આપણે આપણી ઉપર એટલી બધી જવાબદારીઓ લઇ લીધી હોય છે કે તેમાં કોઈ પણ પ્રકારનો ફેરફાર આપણને પોષાય તેમ નથી હોતો. અરે નાનો સરખો બદલાવ પણ બહુ મોટો પ્રશ્ન ઉભો કરી દે તેમ હોય છે. આપણે હંમેશા લોકો, વસ્તુ, અને પરિસ્થિતિઓને સારા અને ખરાબ એમ બે વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરતાં હોઈએ છીએ. જયારે લોકો કઠણાઈઓમાંથી પસાર થતાં હોય છે, તેઓ સામાન્ય રીતે પોતાનું હૃદય ઠાલવી દેતા હોય છે અને મને કહી નાંખતા હોય છે કે જીવન કેવી રીતે તેમનાં ઉપર અન્યાય કરી રહ્યું છે, પરંતુ છેલ્લે, તેઓ મને બે સવાલ કરતાં હોય છે:

અ. આવું મારી જોડે જ શા માટે થઇ રહ્યું છે? અને,
બ. મારા ખરાબ સમયનો અંત ક્યારે આવશે?

મને ખબર છે કે તેઓ શું કહેવા માંગે છે, તેઓ જે કહેતાં હોય છે તે હું સાંભળું છું, પરંતુ વ્યક્તિગત રીતે, હું નથી માનતો કે સમય સારો કે ખરાબ હોય. આ મૂળભૂત વર્ગીકરણની પેલે પાર, આપણે જે કઈ કરતાં હોઈએ છીએ તેને આપણે કેવી રીતે જોઈએ છીએ તેનાં ઉપર આપણી ખુશીઓનો આધાર હોય છે. થોડા સમય પહેલાં મેં તેનાં ઉપર એક લેખ લખ્યો હતો (અહી વાંચો). જયારે આપણી જોડે જો કશું પ્રતિકુળ ઘટતું હોય તો તેને આપણે ખરાબ તરીકે જોઈએ છીએ, અને જયારે જીવન આપણી અનુકુળતાઓ મુજબનું વીતતું હોય ત્યારે આપણે તેને સારું ગણતા હોઈએ છીએ. આ એક દિલગીર અને અધુરી વ્યાખ્યા છે.

દરેક વસ્તુને સુનિશ્ચિતતાથી સારું-ખરાબ, એમ બે વિભાગોમાં વર્ગીકૃત કરવાની જે દ્વિવિધતા છે તે એક ખતરનાક અને અત્યંત મર્યાદિત દ્રષ્ટિકોણ છે. શું ઉનાળો ખરાબ અને શિયાળો સારો હોય છે? વસંત સારી અને પાનખર એ ખરાબ છે? એ તમામ આપણી જરૂરિયાત અને ઈચ્છા શું છે તેનાં ઉપર આધારિત છે. જે લોકોને સ્નોબોર્ડીંગની રમત પ્રિય છે તેઓ શિયાળાની રાહ જોતા હોય છે અને જેને સ્કેટબોર્ડીંગની રમત પ્રિય છે તે ઉનાળા માટે આતુર હોય છે. હું તમને ચોક્કસાઈ પૂર્વક એ નથી કહી શકતો કે તમે જેમાંથી પસાર થઇ રહ્યા છો તે શા માટે થઇ રહ્યા છો. તે કદાચ તમે શેની પસંદગી કરી છે તેનાં લીધે છે, તમારું શું કૌશલ્ય છે તેનાં લીધે કે પછી ફક્ત સંજોગો એવાં છે માટે એવું છે. પરંતુ, હું તમને એ ચોક્કસ ખાતરી પૂર્વક કહી શકું તેમ છું કે તમારા ખરાબ સમયનો અંત ક્યારે આવશે. વાંચતા રહો.

તમારા ખરાબ સમયનો અંત એ ક્ષણે જ આવશે જયારે તમે તેને ખરાબ કહેવાનું બંધ કરશો. “ખરાબ” છે તે ચાલ્યું જશે અને “સમય” છે તે પોતાની ટીક-ટીક ચાલુ રાખશે, કારણકે સમય, તેનાં પોતાના ઢંગ પ્રમાણે જોઈએ તો કોઈ પણ પ્રકારના વર્ગીકરણથી પરે છે, કેમ કે તે ક્યારેય અટકતો પણ નથી કે તેનો અંત પણ આવતો નથી. તે ફક્ત ચાલ્યા જ કરતો હોય છે. અને, તે કોઈ પણ પ્રકારના વિશેષણ વગર ચાલતો રહેતો હોય છે. આપણે જેને સારા કે ખરાબનું લેબલ લગાવીએ છીએ તે તો ફક્ત જીવનની ઋતુઓ હોય છે, સમયના રંગો હોય છે. દરેક રાત્રીનું સ્વાગત પ્રભાત કરતુ જ હોય છે અને દરેક દિવસ સાંજમાં અદ્રશ્ય થઇ જ જતો હોય છે. આ જ જીવનનું સત્ય છે.

દરેક વસ્તુ હંગામી, અનિત્ય, અને એક બીજા ઉપર આધારિત હોય છે. તે એક પસાર થતી જતી અવસ્થા હોય છે. સમય હંમેશા “સારો” જ રહેવો જોઈએ તેવી અપેક્ષા રાખવી એ ગેરવ્યાજબી જ માત્ર નહિ પરંતુ એક મુર્ખામી પણ છે. સમય, પ્રકૃતિની જેમ, જેવી રીતે બ્રહ્માંડમાં બીજી દરેક વસ્તુ છે તેમ, કોઈ પણ પ્રકારનો ભેદભાવ કર્યા વગર ચાલતો રહેતો હોય છે. સૂર્ય એવું નથી કહેતો કે હું અહી થોડો વધારે તેજોમય બનીને પ્રકાશ પાથરીશ અને ત્યાં થોડો ઓછો પ્રકાશમય બની રહીશ કેમ કે તેવું લોકો ઈચ્છી રહ્યા છે કે પછી એવી મારી ઈચ્છા છે. તે ફક્ત બસ પ્રકાશ પાથરે છે.

એક વ્યસ્ત બજારમાં, મુલ્લા નસરુદ્દીને પોતાનું ઘરડું ગધેડું એક યુવાન માણસને ૩૦ દીનારમાં વેચ્યું. તે યુવાને તરત તે ગધેડાની હરાજી કરવા માંડી.

“આ રહી તમારા  જીવનની અમુલ્ય તક,” તે ચિલ્લાવા લાગ્યો. “શું સુંદર ગધેડું છે! શાંત અને મહેનતુ! તેનાં આ મજબુત સફેદ દાત જુઓ! આહ, તેની કોમળ આંખો!”
તેણે આ ગધેડાનાં રહસ્યમય વખાણ કરીને તેનું ગૌરવ ગાવાનું ચાલુ રાખ્યું.
“૪૦ દીનાર!” એક માણસે બુમ પાડી.
“૪૫ દીનાર! બીજો અવાજ આવ્યો,
“૫૦!”
“૬૦ દીનાર! બીજો એક અવાજ આવ્યો,
“૭૦!”

મુલ્લા ત્યાં આગળ એકદમ અવાચક બનીને ઉભા રહ્યા. “હું કેટલો મુર્ખ કહેવાય કે મેં તેને બસ ફક્ત એક ગધેડા તરીકે જ જોયો,” તેને વિચાર્યું. “આ લોકો તો ગધેડા માટે કેટલાં તલપાપડ થયા છે.”

“૮૦!” કોઈએ બુમ પાડી જેમ જેમ હરાજી આગળ વધવા લાગી તેમ. દરેકજણ આ મોંઘી કિંમત આગળ શાંત થઇ ગયું.
“૮૦ દીનાર એક....૮૦ દીનાર બે – “
“૧૦૦ દીનાર!” મુલ્લાએ ગર્જના કરી. “આ ભવ્ય પ્રાણીનો માલિક તો હું જ થઇ શકું.”

કોઈ વખત જીવન સામાન્ય લાગી શકે, સમય ખરાબ લાગી શકે કારણકે તે આપણા મુજબ નથી વીતતું હોતું પરંતુ જયારે આપણે તેનાંથી જુદા થવા લાગીએ ત્યારે જ તેની ખરી કિંમત જોવાનું શરુ કરતાં હોઈએ છીએ. આ એજ જીવન હોય છે, એ જ ગધેડું હોય છે, પણ હવે કોઈ બીજા તેની કિંમત વધારે આંકવા લાગે છે ત્યારે, આપણે પણ તેનાં ઉપર વધારે ધન લગાવી દેતા હોઈએ છીએ. આપણો દ્રષ્ટિકોણ બદલવા લાગે છે, આપણી પ્રાથમિકતાઓ બદલવા લાગે છે, હવે તે આપણને જોઈતું હોય છે.

જીવનને નથી ખબર કે તમારે શું જોઈએ છે, તે ફક્ત તમે શું કરો છો તે જ જુએ છે. અને જો તે કદાચ તમને તેનાં તરફથી શું જોઈએ છે તે સમજી પણ લે તો તેમ છતાં પણ તે ખુબ અલિપ્ત રહેતું હોય છે, તે એટલું ડાહ્યું હોય છે કે તમને ગંભીરતાથી લેતું જ નથી. તમે ક્યારેય એ નોંધ્યું છે કે એક પલની અંદર કેવું મહેસુસ થતું હોય છે? આ જ જીવન છે જેને આપણે ખુબ જ વ્હાલપૂર્વક થામીને, રક્ષા કરીને, યાદ કરતાં દસકાઓ સુધી પકડી રાખીને બેઠા છીએ. પરંતુ, જયારે તે આપણને છોડીને જતું હોય છે, ત્યારે તે એવું એકદમ અચાનક કરતુ હોય છે, ખુબ જ ક્રુરતાપૂર્વક. આપણે આપણી આ દુનિયામાંથી, અન્ય લોકો તરફથી શક્યત: શું અપેક્ષા રાખી શકીએ તેમ છીએ જયારે આપણું પોતાનું જ જીવન આપણી તરફ પાછું વળીને જોવાનું નકારી દેતું હોય પછી ભલેને આપણે તેનાં માટે આજ સુધી શું લાગણી રાખીને બેઠા હોય.

તમારો વર્તમાન સમય જે હોય તે, તેનાં પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા રાખો અને તેને માણતાં શીખો. આ જ રસ્તો છે તમારી જાતની સંભાળ લેવાનો. અને સંભાળ, હું કદાચ ઉમેરીશ, એ એક બહુ વિચિત્ર અને વિરોધાભાસ વાળી લાગણી છે. જો તમે કાળજી નહિ રાખો તો તે તમને થકવી નાંખશે અને તમે ચિંતિત થઇ જશો. અને જો તમે કાળજી રાખશો, તો તમને તે મુક્ત કરી દેશે અને તમે નિશ્ચિંત થઇ જશો. તમે પસંદ કરો. કાળજીપૂર્વક. કારણકે, તમારું જીવન તમારી પસંદગીઓ ઉપર બેઠું છે અને તમારી પસંદગીઓ તમારી પ્રાથમિકતાઓ ઉપર આધાર રાખે છે અને તમારી પ્રાથમિકતાઓ પાછી તમારી શું ઈચ્છા છે તેનાં ઉપર આધારિત હોય છે. તો ચાલો સમયને તેનાં માટે જવાબદાર ન ગણીએ કે જે આપણી ખુદની ઈચ્છાઓ અને શરતોમાંથી જન્મ્યું છે.

સમયને તે પોતે જે છે તેના તરીકે જ જાણો – હંમેશા ગતિમાન. તમારી જાતને તમે જેવા છો તેવાં ઓળખો – સાશ્વત. જો સમયનો આત્મા ગતિ હોય તો તમારો આત્મા એ મુક્તિ છે. સારા અને ખરાબની પેલે પાર સત્ય રહેલું હોય છે.

શાંતિ.
સ્વામી



P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.


Saturday, 15 November 2014

સૌથી મોટો આધ્યાત્મિક ગુણ

દયાનું બીજ શું છે? પ્રસ્તુત છે દયાળુ હોવાનું અનુભવવા માટે આવશ્યક એવાં સૌથી મોટા ગુણ ઉપરનું મારું મંતવ્ય.
જો તમે મને એ સવાલ પૂછો તો: કોઈ પાસે સૌથી મોટો ગુણ હોય તો તે કયો હોઈ શકે? એક પણ ક્ષણનાં ખચકાટ વગર હું કહીશ કે તે છે દયાનો. એવું કહ્યા પછી પણ હું એ વાતને નકારતો નથી કે કોઈ વાર તમારે કોઈ તાર્કિક કારણોસર દયાળુ બનવા કરતાં તમારે તમારા પોતાનાં હીતને પ્રથમ પ્રાધાન્ય આપવું પડતું હોય છે. હંમેશા દયાળુ બની રહેવું સહેલું નથી, પરંતુ, બીજા કોઈ પણ સદ્દગુણની માફક, આ ગુણને પણ શીખીને, અમલમાં મૂકીને અભ્યાસ કરતાં રહીને તેમાં નિપુણતા પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.

આજે, જોકે, હું દયા ઉપર વાત નથી કરી રહ્યો, કારણકે, તેનાં ઉપર હું ભૂતકાળમાં કેટલીય વાર લખી ચુક્યો છું. એનાં બદલે આજે તો હું તમારી સાથે એક બીજા મહત્વના ગુણ ઉપર વાત કરીશ. જે દયાનું બીજ છે. દરેક ધર્મના મહાપુરુષો આ સદ્દગુણના માલિક હતાં. અરે આજનાં આધુનિક યુગમાં પણ આ સદ્દગુણ સુસંગત અને સાશ્વત એવાં પારસ્પરિક સંબધો માટે પાયાનું કામ કરે છે. એ કયો ગુણ છે એ હું તમને કહું તે પહેલાં ચાલો તમને એક પ્રખ્યાત વાર્તા કહું.

એક નાના ગામડાની અંદર, એક ખેડૂતે નાના ગલુડિયાંઓ વેચવા માટેની એક જાહેરાત પોતાનાં ઘરની બહાર મૂકી. રવિવારની સવારે, એક નાનકડાં છોકરાએ દરવાજો ખટખટાવ્યો.

“કેટલાનાં છે તે?” નાના મુલાકાતીએ પૂછ્યું. “મારે તમારી પાસેથી એક ગલુડિયું લેવું છે.”
“ તેનો ભાવ છે ૫૦ થી ૭૦ રૂપિયા.”

“મહેરબાની કરીને મને આટલાં રૂપિયામાં તે ખાલી જોવા દેશો?” અને તેને પોતાનાં ખિસ્સામાંથી પાંચ રૂપિયાની નોટ બહાર કાઢી. ખેડૂતે એક ક્ષણનો વિચાર કર્યો અને કહ્યું, “કઈ વાંધો નહિ. ગલુડિયાઓ જોવાની કોઈ કિંમત નથી.”

તેને શ્વાનગૃહનો દરવાજો ખોલ્યો અને એક કુતરાનું નામ બોલીને બુમ પડી. તેમાંથી એક કુતરી બહાર આવી અને તેની પાછળ-પાછળ છ નાના ગલુડિયાઓ જાણે કે ફરના ગોટા ગબડતા હોય એમ બહાર આવ્યા. તેઓ પોતાની માતા સાથે કુચ કરતાં હોય તેવું લાગતું હતું. અને તરત તેઓ જાળીની નજીક પહોંચી ગયા જયારે એક ગલુડિયું કે જે નાનું અને ધીમું હતું, તે શ્વાનગૃહના દરવાજામાંથી બહાર દેખાયું અને લંગડાતી ચાલે પોતાની માં જોડે પહોંચ્યું.

“હું પેલું ગલુડિયું ખરીદી શકું છું, સાહેબ?” પેલાં છોકરાએ લંગડા ગલુડિયા તરફ આંગળી કરતાં કહ્યું. “હું તમને વચન આપું છું કે હું આવતાં ૧૦ મહિના સુધી તમને દર મહીને ૫ રૂપિયા આપી જઈશ.”

પેલો ખેડૂત નાના છોકરા પાસે ઘૂંટણીયે બેસી ગયો અને બોલ્યો, “બેટા, તારે એ ગલુડિયું નથી લેવું. બીજા કુતરાની જેમ તે તારી જોડે દોડી ને રમી નહિ શકે.”

“આ જ ગલુડિયું મારે જોઈએ છે, સાહેબ,” નાનો છોકરો એક કદમ આઘો ખસી ગયો અને પોતાનાં પગનું પેન્ટ ઉપર ચડાવવા લાગ્યો. સ્ટીલની એક પટ્ટી તેનાં એક ખાસ પ્રકારના બુટની સાથે બન્ને પગમાં જોડાયેલી હતી. “ખરેખર, તો હું પણ જાતે બહુ સારું દોડી શકતો નથી, અને આ ગલુડિયાને એવાં કોઈકની જરૂર છે કે જે તેને સમજી શકે.”

કુદરતે આપણને એક ખુબ જ વિલક્ષણ લાગણી આશીર્વાદ સ્વરૂપે આપી છે – સમાનુભુતિ. સમાનુભુતિ એ દયાનું બીજ છે. સરળ શબ્દોમાં કહેવું હોય તો, સમાનુભુતિએ દુનિયાને બીજાના દ્રષ્ટિકોણથી જોવાનો એક પ્રામાણિક પ્રયત્ન છે. કોઈ બીજાના બુટમાં પગ નાંખીને એ જોવાનો પ્રયત્ન કે ખરેખર તે ક્યાં ડંખે છે. આપણું વલણ અન્ય વ્યક્તિને ખુબ જ જલ્દીથી પારખીને તેનાં વિષે મત બાંધી લેવાનું હોય છે, કે પછી તેમને આપણો દ્રષ્ટિકોણ સમજાવી દેવાનું વલણ હોય છે, પરંતુ, સમાનુભુતિમાં એક બિન-નિર્ણાયક શ્રોતા બનવાનું છે, એક ગ્રાહકભાવથી ગ્રહણ કરતા રહેવાનું છે.
સમાનુભુતિ સામે વાળી વ્યક્તિ શું અનુભવ કરી રહી છે તેને સન્માનપૂર્વક સમજવાનું નામ છે. પરંતુ સમાનુભુતિ આપવાને બદલે આપણને તો મોટાભાગે સલાહ કે ખાતરીઓ આપવાનું મન થઇ જાય છે અને આપણી સ્થિતિ કે લાગણીને કહેવા લાગી જતાં હોઈએ છીએ. સમાનુભુતીમાં જોકે, મનને ખાલી કરવાનું છે અને આપણા સમગ્ર અસ્તિત્વ સાથે સામેની વ્યક્તિને સાંભળવાનું અપેક્ષિત છે.
માર્શલ રોઝનબર્ગે ઉપરોક્ત શબ્દોમાં સમાનુભુતિનો બહુ સરસ રીતે સારાંશ આપી દીધો છે. વાસ્તવમાં, તેને પોતાના એક અહિંસક સંદેશા-વ્યવહાર ઉપરનાં પુસ્તકમાં, તેણે રૂથ બેબરમેયરની Words are Windows or They’re Walls નામની એકબહુ સુંદર કવિતા ટાંકી છે:
I feel so sentenced by your words,
I feel so judged and sent away,
​Before I go I’ve got to know
​Is that what you mean to say?


Before I rise to my defense,
​Before I speak in hurt or fear,
​Before I build that wall of words,
Tell me, did I really hear?


​Words are windows, or they’re walls,
They sentence us, or set us free.
When I speak and when I hear,
Let the love light shine through me.


There are things I need to say,
Things that mean so much to me,
If my words don’t make me clear,
Will you help me to be free?


If I seemed to put you down,
If you felt I didn’t care,
Try to listen through my words
To the feelings that we share.

જયારે તમારે કોઈ બીજા સાથે સમાનુભુતિ કરવી હોય, ત્યારે ફક્ત તેને સાંભળો. જયારે તમે તેવું કરો છો અને એટલી પ્રામાણિકતાથી કરો છો ત્યારે, થોડીવાર પછી તમને તે એકદમ બરાબર લાગવા લાગશે. તમે તેની ચુનોતીઓ અને અડચણોને, તેની પીડા અને દર્દને સમજવાની શરૂઆત કરો છો. આપણામાંના મોટાભાગનાં લોકોને જીવનની મોટાભાગની વસ્તુઓ માટે એક આપોઆપ પ્રતિભાવ હોય છે. પરંતુ, સજાગતાથી, તમે તમારી લાગણીને પસંદ કરીને ચૂંટી શકો છો. જયારે તમને કશું ન ગમે, ત્યારે તમે ગુસ્સો, નફરત, સમાનુભતિ, દયા, તટસ્થતા કે પછી આપણે જે સત્યાવીશ પ્રકારની અન્ય જુદીજુદી લાગણીઓ અનુભવીએ છીએ તેમાંથી ગમે તેને પસંદ કરી શકો છો.

જયારે તમે જાગૃતપણે એક ચોક્કસ લાગણીને પસંદ કરીને તેનો અમલ કરવા લાગો છો ત્યારે તરત પછી તે તમારો એક બીજો સ્વભાવ બની જાય છે. અને આ કારણ છે શા માટે અમુક લોકો કાયમ ક્રોધિત કે કાયમ સ્વાર્થી કે કાયમ ઘમંડી હોય છે. કે પછી અમુક લોકો શા માટે કાયમ માયાળુ, દયાળુ કે બીજાનું ધ્યાન રાખવા વાળા હોય છે. તેમનાં જીવનમાં કોઈ એક સમયે તેમને આ લાગણીકીય પ્રતિભાવને પસંદ કરેલો હોય છે અને તેમણે એ લાગણી જ્યાં સુધી તેમનાં DNAમાં વણાઈ ન જાય ત્યાં સુધી તેનું પુનરાવર્તન કરેલું હોય છે કે.

મુલ્લા નસરુદ્દીન એક વખત એક દુકાનમાં પોતાની પત્ની માટે સ્વેટર લેવા ગયા. જયારે પોતે પૈસા ચુકવવા માટે ગયા ત્યારે ત્યાં એક જાહેરાત થઇ કે આગલા એક કલાકમાં જે લોકો પૈસા આપવા માટે આવશે તેમને બીલની કુલ કિંમતમાં ૪૦%ની રાહત આપવામાં આવશે. તરત, ત્યાં અચાનક જ સ્ત્રીઓનું લશ્કર પૈસા ચુકવવા માટે આવી ગયું અને મુલ્લાને લાગ્યું કે પોતે કેટલીય દિશાઓમાં ખેંચાઈ કે ધકેલાઈ રહ્યા છે.
મુલ્લાએ ધીરજ રાખી નમ્ર રહેવાનું પસંદ કર્યું પરંતુ એક કલાક પછી પણ આ જંગલી ટોળાને લીધે પોતે કતારમાં સૌથી છેલ્લે ઉભા હતાં. ખુબ જ નારાજ અને હતાશ એવાં મુલ્લાએ પોતાની કોણી બહાર કાઢીને બધી ઓરતોને ધક્કા મારતાં-મારતાં પોતાનો રસ્તો આગળ કરતાં ગયા.

“તમારામાં કોઈ સભ્યતા છે કે નહિ?” એક સ્ત્રી ચિલ્લાઈ. “તમે એક સભ્ય-પુરુષની જેમ નથી વર્તી શકતા?”
“ના, મેડમ,” મુલ્લાએ જોરથી કહ્યું, “હું એક કલાકથી એક સભ્ય-પુરુષની જેમ વર્તી રહ્યો છું. હવે, મારે એક સ્ત્રીની જેમ જ વર્તવું જોઈએ.”

આ ફક્ત હસવા માટે છે, સમાનુભૂતિની બીજી બાજુ દર્શાવવાં માટે નથી.

તમારે અમુક ચોક્કસ પ્રકારે અનુભવીને પછી તે મુજબનાં ચોક્કસ પ્રકારે વર્તવાની જરૂર નથી. એનાંથી ઉલટું કરવું એ વધારે વ્યવહારુ અને અસરકારક છે: તમે અમુક પ્રકારે વર્તન કરવા લાગો અને પછી તમે તે પ્રકારે અનુભવવા પણ માંડશો. સમાનુભૂતિ, માટે જ એક લાગણી બને તે પહેલાં  તે એક ક્રિયા છે. તેનો અનુભવ કરવા માટે તેનો અમલ કરો. અને, સમાનુભૂતિને કેવી રીતે કેળવી શકાય? ફરી કોઈ વાર જોઈશું.

બુદ્ધના શબ્દોમાં: પોતાનાંથી નાના પ્રત્યે નરમ બનો, પોતાનાંથી મોટા પ્રત્યે દયાળુ બનો, જે સંઘર્ષ કરી રહ્યું હોય તેનાં પ્રત્યે સહાનુભુતિ દાખવો અને જે નબળા અને ખોટા હોય તેમનાં પ્રત્યે સહનશીલતા દર્શાવો. કોઈ વાર તમે પણ તમારા પોતાનાં જીવનમાં આ બધામાંથી પસાર થશો.

શાંતિ.
સ્વામી.


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Saturday, 8 November 2014

તંદુરસ્ત સંબધનું રહસ્ય

પ્રેમ કરવો અને જીવવું એ બને સમાનર્થી નથી. પ્રેમ એ કદાચ લાગણી સંબધી બાબત હોઈ શકે છે પરંતુ જીવવું એ તો મોટાભાગે વ્યવહારુ હોવા વિષે છે.
મેં ભૂતકાળમાં પ્રેમ ઉપર ઘણું બધું લખ્યું છે. સૌથી સામાન્ય ફરિયાદ હજી પણ જો મને મળતી હોય તો તે એ છે કે મને પહેલાં જેવું નથી લાગતું, કે પછી એ પહેલાં જેવો વ્યક્તિ હવે નથી રહ્યો કે પછી તે મારા કુટુંબનું માન નથી રાખતી કે પછી તે ખરેખર બદલાઈ ગયો છે કે પછી તે મને હવે સમજતો નથી અને વિગેરે. મને બિલકુલ નવાઈ નથી લાગતી કારણકે પ્રેમ વિષે એક મોટી ગેરસમજ થયેલી છે. જયારે બે વ્યક્તિઓ પ્રેમમાં હોય ત્યારે તેમાંના એક કે બન્ને એવું માનવા લાગે છે તેમને બન્નેને જીવવા માટે ફક્ત પ્રેમ જ બસ પુરતો છે. સત્ય એ છે કે પ્રેમ ભાગ્યે જ પુરતો હોય છે કારણ કે ફક્ત સામેની વ્યક્તિની ઈચ્છા રાખવી એ કઈ પ્રેમ નથી.

કોઈને પ્રેમ કરવો અને કોઈની સાથે રહેવું આ બે તદ્દન ભિન્ન બાબતો છે. ફક્ત પ્રેમ કરવા માટે સક્ષમ હોવું એ તાલમેળથી રહેવા માટે પુરતું નથી. સફળ સંબંધો એ કોઈ આદર્શ પ્રેમની વ્યાખ્યા ઉપર નહિ પરંતુ જીવનનાં સરળ વ્યવહારુ પાસાઓ ઉપર બંધાયેલા હોય છે. મોટાભાગે જયારે સંબધ ખાટા થઇ જતાં હોય છે ત્યારે આપણે તેને એક સમયે આપણી સંબધ વિષેની જે આદર્શ વ્યાખ્યા હતી તેની સાથે સરખામણી કરવા લાગીએ છીએ. આ દ્રષ્ટિકોણ આપણને એવું અનુભવડાવે છે કે આ સંબંધમાં ક્યારેય કશુંય સારું અસ્તિત્વ ધરાવતું જ નહોતું, કે આખી વાત શરૂઆતથી જ એક ભૂલ હતી. તમારા વિચારોના ઘોડાઓને ત્યાં જ પકડી રાખો. તમારું મન હવે રમત રમી રહ્યું છે. તમારી લાગણીનું સ્તર તમારી હકીકત ઉપર હવે હાવી થઇ ગયું છે. હું હજી કઈ વધુ કહું તે પહેલાં, ચાલો તમને એક સરસ મજાની વાર્તા કહું, જે મેં એક વખત વાંચી હતી.

બે વ્યક્તિઓ એકબીજાના ભરપુર પ્રેમમાં હતાં. તેમને એવું લાગતું હતું કે તેઓ એકબીજાના ખુબ જ આત્મીય છે. ચાર વર્ષના સંબધ પછી તેમને પરણવાનું નક્કી કર્યું.

તેમનાં લગ્ન સમયે, છોકરીની માં એ તેને એક ખાતાવહી આપી અને કહ્યું, “આને તારા લગ્નનું ખાતું સમજજે. જયારે પણ તારા જીવનમાં કઈ સારી બાબત બને ત્યારે તું તેમાં એક નાનકડી રકમ જમાં કરજે અને ખાતાવહીમાં એક નોંધ કરી રાખજે. અને જો પ્રસંગ કઈ મોટો બને તો રકમ પણ થોડી મોટી મૂકજે. આજે તારું લગ્ન છે અને માટે મેં તેમાં ૫૦૦ રૂપિયા જમાં કર્યા છે.”

એ યુગલે પોતાનાં લગ્નજીવનની ખુબ જ સરસ શરૂઆત કરી. જેમ જેમ વર્ષો પસાર થતાં ગયા તેમ તેમ તેઓ તેમનાં પોતાનાં ભાગમાં આવેલાં સહમતીઓ અને દલીલોનાં, સારી અને ખરાબ લાગણીઓના ચડાવ-ઉતારનો સામનો કરતાં ગયા. થોડા જ વર્ષોમાં તેમને ત્યાં બે બાળકો જન્મ્યા, તેમને ઘર ખરીદ્યું, પૈસો બચાવ્યો. જેમ જેમ તેઓ પોતાનાં કામ અને અન્ય જવાબદારીઓમાં અત્યંત વ્યસ્ત થતાં ગયા તેમ તેમ તેઓ એકબીજા સાથે ઓછો અને ઓછો સમય વિતાવતા થયા. જે બંધન હતું તે નબળું પડતું ચાલ્યું અને અંતે એકબીજાના હોવાની જે લાગણી હતી તે અદ્રશ્ય થઇ ગયી. વાત એટલે આવી ગઈ કે તેઓ હવે એક છત નીચે રહેતા કોઈ બે અજાણ્યા હોય એવું તેમને લાગવા લાગ્યું.

તટસ્થપણું અણગમામાં પરિવર્તિત થઇ ગયું અને મોટાભાગનાં સંવાદો દલીલોમાં. અંતે, તેઓએ હાર માની લીધી. તેઓએ ઘણો જ પ્રયત્ન કરી જોયો પરંતુ બધો જ વ્યર્થ ગયો. તેમને જો કઈ યાદ રહી ગયું હોય તો તે હતી તણાવ અને દુઃખની ક્ષણો. છોકરીએ પોતની માંને ફોન કરીને કહ્યું કે તેણે આ માણસ જોડે પરણીને એક ભારે મોટી ભૂલ કરી હતી અને હવે તેઓએ છૂટાછેડા લેવાનું નક્કી કર્યું છે.

“જરૂર,” માંએ કહ્યું. “આ તારી જિંદગી છે. જો તું તેની સાથે ન જ રહી શકતી હોય, તો નથી રહી શકતી. પરંતુ, તું છુટાછેડાનાં કાગળ ઉપર સહી કરતાં પહેલાં યાદ રાખીને તું બેંકમાં જઈ આવજે અને તારા લગ્નનું ખાતું જે હતું તે બંધ કરી આવજે. આવા નબળા લગ્નજીવનની એક પણ છાપ પાછળ છોડીને ન આવતી.”

થોડા દિવસો પછી એ છોકરી બેંકમાં ગઈ, પોતાનો વારો આવે તેની રાહ જોતા લાઈનમાં ઉભી રહી. બેચેની અને સહજતાથી તેણે ખાતાવહી ખોલીને જોયું. તેને જે જમાં રકમ કરી હતી તેની સંખ્યા જોઈને તેનાં માન્યામાં ન આવ્યું. તે ઘણી બધી હતી. તેમાં એક લાઈન તે પોતે ગર્ભવતી થઇ ત્યારની હતી, પોતાનું પહેલું ઘર લીધું ત્યારની હતી, પ્રથમ ગાડી, કામના સ્થળે મળેલી બઢતીના સમયની, બીજી વાર જયારે ગર્ભવતી બની ત્યારની, તેમનાં લગ્નજીવનની વર્ષગાંઠોની, જન્મદિવસોની, કુટુંબ સાથે કરેલા પ્રવાસ દરમ્યાનની, તહેવારોની અને ઉજવણીઓની.

તે ખાતું બંધ કરાવ્યા વગર જ ઘરે પાછી ફરી અને એ ખાતાવહી પોતાનાં પતિને આપી. “મારામાં આ ખાતું બંધ કરવાની હિંમત નહોતી. મારા બદલે મહેરબાની કરીને તું બંધ કરવા જઈ આવીશ?”

પતિએ ખાતાવહી હાથમાં લીધી, અને પેલીની જેમ જ, તેણે પણ તે સહજતાથી ખોલીને તેમાં આટલાં વર્ષો સુધી તે બન્ને એ કરેલી બધી જમાં રકમની યાદી જોઈ. આ કઈ એટલું ખરાબ નહોતું, એને લાગ્યું. તે બન્નેને લાગ્યું કે તેમનું લગ્ન જીવન કઈ ફક્ત ઝઘડા અને દલીલોમાં જ નહોતું વીત્યું. તેમણે બન્નેએ ઘણી બધી સારી ક્ષણોને પણ માણી હતી.

જીવન એ કઈ પરીકથા નથી, પરંતુ એ કઈ બિહામણી કથા પણ નથી. તે કઈ હાસ્યકથા નથી તો ફક્ત દુઃખમય કથા પણ નથી, તે તો બસ ફક્ત છે. જયારે જીવનમાં નબળાઈ અનુભવાય ત્યારે મોટાભાગે આપણે ફક્ત નકારાત્મક બાજુઓ તરફ જ જોઈએ છીએ, ભૂતકાળનો તણાવગ્રસ્ત સમય અને સંઘર્ષમય સમય જ યાદ આવે છે. એક સમગ્ર ચિત્ર જોવાની અને સુંદર ક્ષણોને યાદ કરવાની મગજની ક્ષમતા જ જાણે કે જતી રહે છે. જેમ કે જયારે તમે તમારો એક દાંત ગુમાવો છો ત્યારબાદ થોડા દિવસો સુધી, જીભ વારેવારે તે ખાલી જગ્યામાં ફર્યા કરે છે એવી રીતે. તેને બાકીના ૩૧ દાંત જે સલામત છે તેમાં કોઈ રસ જ હોતો નથી. તે તો બસ જે ગુમાવેલા દાંતની જગ્યાએ જે ખાલી ખાડો પડી ગયો છે તેમાં જ ફર્યા કરે છે. એ જ રીતે, આપણે જે ગુમાવી દીધું હોય છે મનને બસ તેમાં જ રસ પડે છે, અને તેમ કરવામાં, તે ખરેખર આપણી પાસે જે કઈ પણ રહી ગયું છે તેને અવગણે છે કાં તો તેનો અસ્વીકાર કરે છે.

એક નવપરણિત યુગલે પોતાનાં ગુરુને પૂછ્યું, “અમારો પ્રેમ અખંડ રહે તે માટે અમારે શું કરવું જોઈએ?”
“બન્ને સાથે મળીને બીજી વસ્તુઓને પ્રેમ કરો,” ગુરુએ જવાબ આપ્યો.

આ જ રહસ્ય છે સફળ સંબધોનું: અન્ય વસ્તુઓને સાથે મળીને પ્રેમ કરો અને તમારી પાસે જે કઈ પણ સારું છે તેનાં તરફની દ્રષ્ટી ન ગુમાવો. જયારે તમે જેને પ્રેમ કરતાં હોવ તે વ્યક્તિને જ ફક્ત પ્રેમ નહિ કરતાં રહીને તે વ્યક્તિ જેને પ્રેમ કરે છે તેને પણ તમે જો પ્રેમ કરતાં થશો તો તમારો સંબંધ એક નવી જ ઉંચાઈએ પહોચશે. જયારે તેમનાં માટે જે મહત્વની વસ્તુ છે તે તમારા માટે પણ કઈક અર્થસભર બનવાની શરુઆત થશે ત્યારે સાથે જીવન જીવવાનું એકદમ સરળ અને સહજ બની જશે.

પ્રેમ કરવો અને સાથે જીવન જીવવું એ બન્ને એકસાથે ત્યારે જ શક્ય બને છે જયારે બન્ને જણા બીજી વ્યક્તિનો પ્રેમ શેના ઉપર છે તેનાં વિષેની કાળજી કરવાનું રાખે.

શાંતિ.
સ્વામી


P.S. જો તમને આ પોસ્ટ પસંદ આવી હોય તો અહી ક્લિક કરી સભ્ય બનો.

Share