Saturday, 27 June 2015

સૌથી મોટું રહસ્ય

આકર્ષણનો નિયમ તમારા સ્વપ્નોને સાચા પાડી શકે છે જો તમે પણ અન્ય કોઈને તેમનાં સ્વપ્નાઓ સાચા પાડવા માટે મદદરૂપ થાવ તો.

આપણામાંના મોટાભાગનાં લોકોએ આકર્ષણનાં નિયમ વિશે વાંચ્યું હશે અને અનેકજણને એ ખરેખર કામ કરી શકે કે કેમ તેના વિશે કૌતુક પણ થયું હશે. શું સંપત્તિ, પ્રેમ અને શાંતિ ફક્ત તેના વિશે વિચાર કરવાથી કઈ પ્રાપ્ત કરવાં શક્ય છે ખરા? એ વિશે કોઈ શંકા નથી કે દરેકવસ્તુ એક વિચાર માત્રથી શરૂ થતી હોય છે, પરંતુ આપણા સ્વપ્નાઓને ખરા કરવા માટે કર્મ કરવું એ અતિઆવશ્યક છે. આટલું કહ્યા પછી, એવાં પણ કરોડો લોકો છે કે જેઓ તેમનાં જીવનમાં બદલાવ આવે તેના માટે સતત વિચાર કરતાં રહીને પ્રાર્થના પણ કરે છે, તેઓ સઘન મહેનત પણ કરે છે, તેમ છતાં પણ તેમનું જીવન જેવું પહેલાં હતું તેવું જ ચાલતું હોય છે. એવું શા માટે થતું હોય છે કે તમે તમારો સૌથી ઉત્તમ પ્રયત્ન કરો, તો પણ તમારા સંજોગો જેવા હતાં તેવાં ને તેવાં જ રહે છે?

આ વર્ષેની શરૂઆતે જાન્યુઆરીમાં મેં (અહી) લખ્યું હતું કે હું તમારા માટે એક સૌથી મોટું રહસ્ય છતું કરીશ. મેં પ્રકૃતિ સાથે એક્મય થઇ જવાનું જણાવ્યું હતું કે જેથી તમે તમારી ચેતનાને એક અસામાન્ય સ્તર સુધી વિકસાવી શકો. કે જેથી કરીને આપણામાંના દરેકજણ, જેમ સમુદ્રમાં ભળી જતી બુંદોની જેમ પછી સાગર જેટલાં જ વિશાળ અને શક્તિશાળી બની શકીએ. એક બુંદ મહાસાગર નથી બનાવી શકતી પરંતુ દરેક બુંદની જરૂર પડતી હોય છે નહી તો મહાસાગરનું અસ્તિત્વ પણ નથી રહેતું. એ જ રીતે, બ્રહ્માંડને આકર્ષવા માટે જરૂરી એવા અનંત પરિમાણની જરૂરી ગહનતા મેળવવા માટે  આપણે સામુહિક ચેતનામાં એક પગલું માંડવાની જરૂર પડશે. હું હજી વધારે ગુંચવણભર્યો લાગુ એ પહેલા ચાલો હું તમને મારી વિચારણાનું મૂળ તમને ત્રણ ભાગોમાં સમજાવું:

ભાગ ૧ – માનવ શરીર
માનવ શરીર શેનું બનેલું છે? આપણે હાડ, માંસ અને સ્નાયુની પેલે પાર જોઈએ તો શું છે? આપણું શરીર અબજો કોશોનું બનેલું છે. સંશોધકો કહે છે કે આ કોશોની સંખ્યા ૩૭ ટ્રીલીયન જેટલી છે. કયા કોશોની ગણતરી કરવામાં આવે છે તેનો વિચાર કરીએ તો આ સંખ્યામાં પણ બહુ મોટો ફરક પડી શકે છે (૩૫ બિલિયન થી ૭૨૪ ટ્રીલીયન સુધીનો). દાખલા તરીકે ત્વચાના વિસ્તરેલા કોશો જ ૩૫ બિલિયન જેટલાં છે.

દલીલ કરવા ખાતર જો કહેવું હોય તો ધારો કે ૩૭ ટ્રીલીયન કોશો આપણા શરીરમાં છે. દરેક કોશને પોતાની આગવી બુદ્ધિ ક્ષમતા છે. દરેક કોશ પોતાની રીતે એક સ્વતંત્ર એકમ છે. તેમાં રહેલી અંત:ત્વચા આપણા મગજની જેમ કામ કરે છે. જેવી રીતે આપણે અમુક માત્રામાં આપણી સ્વતંત્રતાને ભોગવીએ છીએ અને તેમ છતાં આપણે કાયદાકીય અને સામાજિક વ્યવસ્થાનાં એક ભાગ રૂપે કામ કરતા રહીએ તેવું અપેક્ષિત હોય છે તેવી જ રીતે આપણા કોશો પણ, આમ તો તેઓ સ્વતંત્ર હોય છે, તેમ છતાં પણ તે કુદરતનાં નિયમોને અનુસરવા માટે બંધિત છે. માનવ કોશો એક મુક્ત ઇચ્છાશક્તિ અને આપણા શરીરની – જૈવિક પ્રણાલીથી બંધિત અવસ્થા વચ્ચેનાં સંતુલનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

અણુઓ ભેગા થઈને કોશ બનાવે છે, કોશોનો સમૂહ પેશી બનાવે છે અને પેશીઓનો સમૂહ અવયવ અને અવયવોનો સમૂહ તંત્ર અને તંત્રોનું સમૂહ અંતે એક શરીર બનાવે છે.

ભાગ ૨ – બ્રહ્માંડીય શરીર અને આપણે
આપણે આપણી આજુબાજુ જે છે તેની આબેહુબ પ્રતિકૃતિ છીએ. પૃથ્વી ઉપર ૭૦% જેટલો ભાગ પાણી છે અને આપણા શરીરમાં પણ ૭૦% પાણી હોય છે. બ્રહ્માંડમાં અસંખ્ય તારાઓ છે, અને આપણા શરીરમાં અસંખ્ય છિદ્રો છે. આપણે જે કઈ પણ આરોગીએ છીએ તે કુદરતમાંથી જ આ પૃથ્વી ઉપર ઉદ્દભવે છે, આપણે પણ એક કુદરતી સ્રોત જ છીએ. આપણે પ્રકૃતિ જ છીએ. સૌ સાથે મળીને આપણે અને બીજી પ્રજાતિઓ (પ્રાણીઓ, વનસ્પતિઓ, અને શેવાળ) પ્રકૃતિને બનાવીએ છીએ.

આપણી ગેલેક્સીમાં ૧૦૦ બિલિયન તારાઓ છે અને આવી અનેક બિલિયન ગેલેક્સીઓ બ્રહ્માંડમાં આવેલી છે. તારાઓ વચ્ચેની જગ્યાને શરીરમાં આવેલા પેશીઓ અને અવયવ વચ્ચેની જગ્યા સાથે સરખાવી શકાય. જેમ કોશો આપણા શરીર માટે જે છે તેમ આપણે (સૌ જીવંત પ્રજાતિઓ) બ્રહ્માંડ માટે છીએ – એક બંધારણીય એકમ.

આપણામાંના દરેકજણ બ્રહ્માંડીય શરીરના કોશ સમાન છીએ. આપણી રીતે આપણે ગમે તેટલા શક્તિમાન વ્યક્તિ કેમ ન હોઈએ, આપણું અસ્તિત્વ આપણે જેટલી પણ સુક્ષ્મ સંખ્યાની કલ્પના કરી શકીએ તેનાથી પણ અનંતગણું સુક્ષ્મ છે. જો કે સામુહિક પરિમાણમાં દરેકજણ બ્રહ્માંડનાં અસ્તિત્વ માટે એક અનિવાર્ય ઘટક છે. જો આપણા શરીરમાંનો દરેક કોશ મરી જાય તો આપણું આખું શરીર પડી જશે. એ જ રીતે, જો દરેક જીવંત પ્રાણી પડતું મૂકી દે તો તેની અસર આ સમગ્ર સર્જન પર ખુબ જ અકલ્પનીય રહેશે.

ભાગ ૩ – બ્રહ્માંડને આકર્ષવું
આકર્ષણનો નિયમ એ બ્રહ્માંડીય શરીરનું ધ્યાન ખેંચવા ઉપર આધારિત છે. તેનું પરિમાણ જો કે અનંતગણું વિશાળ છે – જેમ એક કીડી હાથીને રોકવાનો પ્રયત્ન કરે તેના જેવું છે. એક સરેરાશ માનવ માટે જીવનભરનો સંઘર્ષ બ્રહ્માંડની ચેતના માટે ક્ષણભરનો હોય છે. એક વ્યક્તિનો પ્રયત્ન કે વિચાર સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં બદલાવ ન લાવી શકે. જો કે આવા બદલાવની શરૂઆત એક વ્યક્તિથી ચોક્કસ થઇ શકે પરંતુ એક ટકી શકે તેવી કે ગહન અસર થવા માટે સામુહિક ચેતનાની જરૂર પડે જ. અને, આ વાત મને મારા વિચારણાનાં સૌથી મહત્વનાં ભાગ તરફ લઇ જાય છે.

તમે ક્યારેય એ અનુભવ્યું છે કે તમે ગમે તેટલાં તલ્લીન કેમ ન થઇ ગયાં હોય, એક નાનકડું મચ્છર પણ તમારું ધ્યાનભંગ કરવા માટે પુરતું હોય છે? એક સોય વડે શરીર પર ગમે ત્યાં નાનકડું કાણું પડે તો તે આપણું ધ્યાન દોરવા માટે પુરતું હોય છે. બિલકુલ એવી જ રીતે, બ્રહ્માંડીય શરીરનું ધ્યાન દોરવા માટે આપણે એક ઘોંચ (ધીરેથી) લગાવવાની છે. એક માનવથી એકલે હાથે આ કામ ન થઇ શકે, આ એક સામુહિક પ્રયત્ન હોવો જોઈએ. જો આપણામાંથી પૂરતાં લોકો એક જ વસ્તુ ઉપર, એક જ સમયે ધ્યાન કરીએ તો આપણે બ્રહ્માંડીય ચેતનાને આપણી કલ્પના બહારના બદલાવ માટે આકર્ષી શકીશું. હું તેને પીન-પ્રિક ઈફેક્ટ કહું છું.

આ એક સવાલ ઉભો કરે છે: બ્રહ્માંડ ઉપર પીન-પ્રિક અસર કરવા માટે કેટલા સાધકોની જરૂર પડે? જવાબ છે બ્રહ્માંડમાં એક તરંગ ઉભી કરવા માટે પણ ઓછામાં ઓછા ૮૦૦૦ થી ૯૦,૦૦૦૦૦ લોકોની જરૂર પડે. અલબત્ત, જેટલાં વધુ તેટલું સારું. અહી આ રીતે હું આ ચોક્કસ સંખ્યા ઉપર આવ્યો છું (તમને જો સંખ્યામાં રસ ન હોય તો આગલો ફકરો તમે અવગણી શકો છો):

હું એક ધારણા સાથે શરૂઆત કરું છું કે એક નાનકડી સોયથી પડતું કાણું પણ આપણું ધ્યાન અસરગ્રસ્ત જગ્યા તરફ લઇ જતું હોય છે. બીજી વસ્તુઓને સમાન રાખતા, જો માનવ શરીરમાં ૩૭ ટ્રીલીયન કોશો હોય અને સોયની અણી ૦.૧૨૭ મીમીની હોય તો ૧મીમી ઊંડું એક કાણું લગભગ ૯ મીલીયન કોશોને અસર કરતું હોય શકે. જો હું ફક્ત ત્વચાના કોશોની જ ગણતરી કરું તો (૩૫ બિલિયન) તો ૧મીમીનું કાણું લગભગ ૮૦૦૦ કોશોને અસર કરી શકે. કેમ કે હું કોઈ ભૌતિકશાસ્ત્રી નથી, માટે મેં આ સવાલ એક ગોષ્ઠીમંડળમાં પૂછી જોયો હતો અને એક દયાળુ ભૌતિકશાસ્ત્રીએ મને વિગતવાર જવાબ આપ્યો હતો. આ સંખ્યા તેના જવાબના આધારે તારવવામાં આવી છે.

માટે, જો ઓછામાંઓછા ૮૦૦૦ લોકો દુનિયાનાં જુદાજુદા સ્થળે ભેગા થઇને, પોતાના ઘરનાં આરામદાયક ખૂણામાં બેસીને, એક જ સમયે, એક જ વિચાર ઉપર ફક્ત પાંચ મિનીટ માટે ધ્યાન કરે તો આપણે આપણી ઉપર બ્રહ્માંડીય શરીરનું ધ્યાન દોરી શકીએ. જોકે આપણે જ્યાં સુધી ૪.૫ મિલિયન લોકો એક જ સમયે એક જ વિચાર ઉપર ધ્યાન ન કરતાં થાય ત્યાંસુધી કોઈ મોટી અસર નહિ ઉભી કરી શકીએ. શા માટે ૪.૫ મિલિયન? આ ૮૦૦૦ અને ૯૦૦૦ મિલિયનની એક મધ્યસ્થ કિંમત છે. જો કે, ૮૦૦૦ લોકો સાથે આપણે શરૂઆત તો ચોક્કસ કરી શકીએ.

મારું સુચન છે કે આ જ્ઞાનનો ઉપયોગ આપણે અંગત કારણો માટે ન કરતાં (આપણે કરી શકીએ જો કે) વૈશ્વિક શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સમાનતા માટે ધ્યાન કરીને કરીએ. આજે, ટેકનોલોજી (વાંચો ઈન્ટરનેટ)થી અમુક મિલિયન લોકોને એક સમયે એક કારણ માટે ધ્યાન કરવા માટે બેસાડવા હોય તો વાતનું સંકલન શક્ય બનાવી શકે તેમ છે.

આપણે એવા સમયમાં જીવીએ છીએ કે જ્યાં એક અસ્પષ્ટ વિડીઓ થોડા કલાકોમાં ૧૦૦ મિલિયન વખત જોવાઈ જાય છે. અને મારો વિશ્વાસ છે કે દુનિયામાં સારા લોકોની કમી નથી, એવા લોકો કે જે બીજાનાં જીવનમાં બદલાવ લાવવા માટે ઈચ્છુક હોય. જયારે આપણે વૈશ્વિક ખુશીનાં સ્તરને ઉપર લાવીશું ત્યારે અંગત શાંતિ અને સમૃદ્ધિ આપોઆપ વધશે. દુનિયામાં વધુ ને વધુ ખુશ લોકો આપણી આજુબાજુ હશે તો દુનિયા પણ આપોઆપ એક વધુ સારું સ્થળ બની જ જશે.

જો તમને આ વિચાર પસંદ આવ્યો હોય તો આગળ વાંચતા રહો અને આ વૈશ્વિક ઉમદા કાર્યમાં મારી સાથે હાથ મિલાવીને ચાલો જેથી કરીને આપણે દુનિયાને કશુંક પાછુ પણ આપી શકીએ અને આપણું જીવન પણ ભર્યુંભર્યું બનાવી શકીએ.

પીન પ્રિક ઈફેક્ટ:
આ વિચાર બહુ જ સરળ છે. આપણે ૮૦૦૦ લોકો જોઈએ છીએ કે જે અઠવાડિયે એક વાર ૫ મિનીટ માટે ધ્યાન કરવા માટે કટિબદ્ધ થાય. તમે તે ગમે ત્યાંથી કરી શકો છો – તમારા ઘર, ઓફીસ, બગીચા, કે પછી તમારી ગાડીમાં બેસીને પણ – બિલકુલ ગમે ત્યાંથી. અને આમાં એક નવાં પૈસાનો પણ ખર્ચ નથી થવાનો. આપણે બધાં એક સાથે જ ધ્યાન કરવાનું શરૂ કરીશું અને એક સાથે જ પૂરું કરીશું, પછી ભલેને આપણે દુનિયાનાં કોઈ પણ ખૂણે કેમ ન હોઈએ. આમાં તમારે એક પણ પૈસો કશા માટે ખર્ચવાનો નથી, અરે કોઈ મુસાફરી કરવાં માટે પણ નહિ. આપણે એક વિષય ઉઠાવીશું અને નિશ્ચિત કરેલા સમયે આપણે તેનાં ઉપર ધ્યાન કરીશું, અને એક માર્ગદર્શિત ધ્યાન પણ કરીશું કે જે દર ૧૨ અઠવાડિયા પછી બદલીશું.

મારું એવું મંતવ્ય છે કે જે દિવસે આપણે ૪.૫ મિલિયન લોકો એકીસાથે ભેગા મળીને ધ્યાન કરતાં થઈશું ત્યારે તે એક આધ્યાત્મિક નવજાગરણની શરૂઆત હશે. તેનાંથી ફક્ત ધ્યાન કરનારાઓનાં જીવનમાં જ નહિ પરંતુ સમગ્ર જગતમાં ઘણાં મોટા બદલાવ આવશે. અને એક દિવસે ભવિષ્યમાં ૯ મિલિયન ધ્યાન માટેનાં સાધકો સાથે, આપણે આકર્ષણના નિયમને વૈશ્વિક પરિમાણ ઉપર સક્રિય થતો જોઈ શકીશું.
આ ચળવળમાં જોડાવવા માટે, તમારે ફેસબુક ઉપર જઈને તમારું લાઈક (થમ્બસ અપની નિશાની ઉપર ક્લિક કરવાનું છે) આપવાનું છે. (અહી). મેં આ માટે એક સરળ વેબસાઈટ પણ બનાવી છે, pinprick.org.

જો નવ મિલિયન (નેવું લાખ) લોકો ભેગા થઇને તમારી શાંતિ અને ખુશી માટે ધ્યાન કરશે તો, તમે તમારા જીવનમાં ચોક્કસ બદલાવ અનુભવશો. અને જો તમે બીજાના ભલા માટે ધ્યાન કરતા આ નેવું લાખ લોકોમાંથી એક હશો તો તેનાથી એક સારા કારણને પણ મદદ મળશે.

આપણે પરસ્પરાવલંબી અને એકબીજા સાથે જોડાયેલાં છીએ. આપણા વિચારો અને કર્મોની અસર આપણી આજુબાજુ રહેલાં તમામ લોકો પર થતી હોય છે. આપણે આ વિચાર અને સામુહિક ધ્યાનની શક્તિનો ઉપયોગ સારો બદલાવ લાવવાં માટે કરી શકીએ.

શાંતિ.
સ્વામી

નોંધ: વધુ માહિતી માટે pinprick.org ની મુલાકાત લો.

Saturday, 20 June 2015

નહિ જળ નહિ ચંદ્ર

અહી એક સુંદર બૌદ્ધ દંતકથા છે કે જે તમને શ્રદ્ધા, શરતીપણા, અને અહંમની પેલે પાર જોવામાં મદદરૂપ થશે.
એક દિવસે મને એક સ્ત્રી તરફથી એક ઈ-મેઈલ આવ્યો કે જેને મેં ગયા વર્ષે દીક્ષા આપી હતી. તે પોતે આધ્યાત્મિક ગુણોને પોતાનાં જીવનમાં ઉતારવામાં તેમજ તેને બીજા લોકો સુધી ફેલાવીને તેમને મદદ કરવા માટે અત્યંત સમર્પિત હતી. હમણાં-હમણાં જો કે તેની શ્રદ્ધા કોઈ બીજા ગુરુ તરફ જતી હતી કે જેઓ આ જગતમાં સદેહે ઉપસ્થિત નથી. તે કેટલાંક ભક્તો અને તેમના અનુભવોની વાતોથી તે ગુરુ સાથે જોડાઈ ગઈ હતી. વ્યાજબીપણે, આ બધાંથી તે આ ગુરુની શક્તિ વિશે વિચારણામાં પડી ગઈ હતી અને પછી તરત જ તે તેમની ઉપસ્થિતિને પોતાનાં જીવનમાં અનુભવવા લાગી હતી. અહી સુધીનું બધું બરાબર છે.

હાલમાં, તેને પોતાનો અનુભવ મને કહેવાની જરૂર લાગી અને તેને એ પણ કહેવું હતું કે તે હજુ પણ મારા ઉપર વિશ્વાસ રાખી રહી હતી. કે તે હજુ પણ મને પેલા ગુરુ જેટલાં જ સમાન ગણે છે અને પોતે પોતાનાં જીવનમાં બે ગુરુઓ હોવાથી ઘણી ખુશ છે. “હું હજુ પણ તમને સમર્પિત છું” તેને લખ્યું હતું. બીજા ગુરુ પાસે એક ઉત્સાહી ભક્તોનો એક સમુદાય હતો અને તેના શહેરમાં આ માટે મળવાનું એક સ્થળ પણ હતું કે જ્યાં તે જઈ શકે તેમ હતી. તે મને પૂછી રહી હતી કે શું મને આ બાબતે કોઈ વાંધો તો નથી ને.

તે કોઈ પ્રથમ વ્યક્તિ નહોતી કે જે આવાં કશામાંથી પસાર થઇ રહી હતી અને આ કોઈ આવો પ્રથમ ઈ-મેઈલ પણ નહોતો. હું એવા અનેક લોકોને મળ્યો છું કે જેઓ બીજા ગુરુ પાસેથી મારી પાસે આવ્યા હોય અને એવા પણ ઘણાં છે કે જે મને છોડીને બીજા ગુરુ પાસે જતા રહ્યાં હોય. અને કેટલાક એવાં પણ છે કે જેઓ પાસે એક થી વધુ ગુરુ છે. કોઇપણ રીતે જો એ તમારા માટે મહત્વનું હોય તો, મને તેનાં માટે કોઈ વાંધો નથી. તમારે મને કોઈ ચોક્કસ પ્રકારે જોવાની જરૂર નથી. મેં તેને શું જવાબ આપ્યો તે હું તમને કહું તે પહેલાં ચાલો હું તમને Zen Flesh, Zen Bones (1919)માંથી એક પ્રખ્યાત ઝેન દંતકથા કહું.

જયારે સાધ્વી ચિયોનો એક બૌદ્ધ મંદિરમાં રહીને બુદ્ધ ધર્મ ઉપર અભ્યાસ કરી રહી હતી ત્યારે તે ધ્યાનથી પ્રાપ્ત થતા ફળથી ઘણાં સમય સુધી વંચિત હતી.

છેલ્લે એક ચાંદનીભરી રાતે એક વાંસથી બાંધેલા વાસણમાં તે પાણી ભરીને લઇ જઈ રહી હતી. વાંસ તૂટી ગયું અને તે વાસણનું તળિયું પણ તે ક્ષણે જ તૂટી ગયું, અને એ જ ક્ષણે ચિયોનો મુક્ત થઇ ગઈ!
તેની સ્મૃતિમાં તેને એક કવિતા લખી:
એક કે બીજી રીતે મેં તે વાસણને સાચવવાની કોશિશ કરી જોઈ
પણ વાંસની પટ્ટી નબળી પડી ગઈ હતી અને તે તુટવાની અણી પર જ હતી.
અને અંતે જયારે તળિયું તૂટી પડ્યું.
હવે વાસણમાં કોઈ પાણી નહોતું!
અને હવે પાણીમાં કોઈ ચંદ્ર નહોતો!
મેં તેને લખ્યું કે સ્વામી ન તો ક્યારેય કોઈ પ્રસ્તાવ રાખે છે, ન તો કશું કોઈના પર થોપે છે કે ન તો કશાને વ્યર્થ ઠેરવે છે. મેં કહ્યું કે તે પોતે પોતાનાં હૃદયને અનુસરવા માટે પૂરી સ્વતંત્ર છે. મેં મારી જાતને ક્યારેય ગુરુ નથી કહી. હું મારી જાતને જે ચાર જણાને મેં સન્યાસના રસ્તે જવા માટે દીક્ષા આપી છે તેમના સિવાય ક્યારેય કોઈના માટે ‘ગુરુ’ તરીકે નથી ગણતો. બીજા બધાં માટે, જયારે હું તેમને દીક્ષા આપુ છું ત્યારે તે એક પ્રકારની લઘુ દીક્ષા હોય છે. એક સાચી દીક્ષા પહેલાંનું પગથિયું, હું તેમને કહું છું કે તેઓ સ્વતંત્ર છે મને તેઓ ગમે તે રીતે જોઈ શકે છે જે રીતે પણ તેમને પસંદ હોય. પરંતુ, અંતે તો તેમને પોતાનું સત્ય જાતે જ શોધવું રહ્યું. મારા રસ્તે આવતાં દીક્ષાનાં સાત સ્તરોમાં મોટાભાગનાં લોકો હજી સુધી ત્રીજા સ્તર સુધી જ પહોંચી શક્યા છે (જે સન્યાસનાં માર્ગે છે તેમના સહીત).

ત્યારબાદ, કાં તો તેઓ ઠંડા પડી જતાં હોય છે કાં તો નજીવી બાબતોમાં કે જે તેમની મુક્તિ માટે બિલકુલ અસંગત હોય છે પરંતુ તેમના અહંમ માટે ખુબ જ મહત્વની હોય છે - તેમાં પડીને ત્યાં જ ફસાઈ જતાં હોય છે. એકવાર એકજણ મારા બ્લોગ પરનાં મતથી નારાજ થઇ ગયાં, મેં કહ્યું, “મહેરબાની કરીને મને એક બ્લોગર તરીકે જ જુઓ. જે સારું લાગે તે ઉઠાવો અને જે ના સારું લાગે તેને પડતું મુકો.” જો તમે કોઈ મત બાંધી જ લીધો હશે કે પછી તમે મને તમારા કોઈ ધાર્મિક કે આધ્યાત્મિક પસંદગીની ગળણીથી ગાળવા માંગતા હોવ તો હું તમને કોઈ મદદ નહિ કરી શકું. જયારે શ્રદ્ધાની વાત આવે ત્યારે તમે તમારી વ્યક્તિગત પસંદગીઓ કરવાં માટે સ્વતંત્ર હોવાં જ જોઈએ અને કોઈ બીજા આવીને તમને એ પસંદગીઓ કઈ હોવી જોઈએ તે ન કહી જવા જોઈએ. જો તમારી માન્યતાઓ તમને વધુ જવાબદાર, વધુ દયાળુ, માયાળુ બનાવતી હોય તો એ માન્યતાઓ તમારા માટે કામ કરી રહી છે. તમારા અંતર્નાદને અનુસરો. શાંતિ અનુભવવા માટે તમારે કઈ ગ્લાની અનુભવવાની જરૂર નથી.

તમારી શ્રદ્ધા તમને જ્યાં લઇ જતી હોય ત્યાં જાવ. તમને જ્યાં જવાની ઈચ્છા હોય ત્યાં જાવ. કારણકે જ્યાં ખજાનો છે ત્યાં જ તમારું હૃદય પણ હશે (Matthew 6:21).

અંતે, બધી વાત ત્યાં આવીને અટકી જાય છે – એક જુનું વાસણ. માનવ અહંમ. તમારા અહંમને તોડવો એ ખુબ જ કષ્ટદાયી હોય છે, પણ અસીમ સ્વતંત્રતાનો માર્ગ તે જ છે. એક ઈયળની જેમ તમે પણ તમારા કોશેટામાંથી પતંગિયું બનીને ઉડતાં-ઉડતાં બહાર આવી શકો છો. જો તમારા માટે પેલું વાસણ તેને ધારણ કરનાર કરતા વધારે મહત્વનું હોય તો તમારી ઉર્જાઓ ખોટા માર્ગે ખર્ચાવાની સંભાવના રહેવાની જ. આ મંદિર કે પેલું મંદિર, આ ગુરુ કે પેલાં ગુરુ, અંતિમ પૃથ્થકરણમાં તેનાંથી કોઈ ફરક પડવાનો નથી. અંતે તો તમારે કોઈપણ માર્ગ – આધ્યાત્મિક હોય કે ભૌતિક કે પછી બન્ને – ઉપર એક જવાબદારીભર્યું જીવન જીવવું જ રહ્યું.

કુદરતનાં નિયમ દરેક માટે સમાન છે. કોઇપણ ગુરુ, પછી તમે તેમને ગમે તે રીતે જોતાં હોવ, તે સફરજનનાં ઝાડ પરથી કેરી તોડીને નહિ લાવી શકે, જો તમે સમજતાં હોવ કે હું શું કહેવા માંગી રહ્યો છું. તમારુ પોતાનું જીવન એક સૌથી મોટો ચમત્કાર છે, તમે પોતે એક ચમત્કાર છો. જેવી રીતે એક મધમાખી એક સાચા ફૂલ પરથી જેમ પરાગરજ લઇને પોતાનાં પૂડામાં પાછી ફરતી હોય છે, તેમ તમે પણ તમને જ્યાંથી પણ જે જ્ઞાન મળે, પછી તે ધાર્મિક સ્રોત હોય કે સાંસ્કૃતિક સ્રોત હોય ત્યાંથી તે લઇને તમારા જ્ઞાનનાં ભંડોળમાં જમા કરતા જાવ. કોઈ પણ સ્રોતમાંથી શિક્ષણ લેવામાં કોઈ નુકશાન નથી.

એક વ્યક્તિગત અસ્તિત્વની સમજ જે તમે તમારા મગજમાં લઇને ચાલો છો તે એટલી જ અસ્થાયી છે જેટલું વાસણમાં રહેલા પાણીમાં દેખાતું ચંદ્રનું પ્રતિબિંબ. જીવનનું એક તરંગ, એક થોડું પણ હલશે કે આખું ચિત્ર વિખરાઈ જશે. જેવી રીતે અસલી ચંદ્ર કોઈ એવી વસ્તુ નથી કે જેને વાસણમાં ધારણ કરી શકાય, તેવી જ રીતે તમારી ખરી જાત કોઈ એવી ચીજ નથી કે જેને કોઈપણ ગુરુ કે કોઈપણ માન્યતા (વાંચો ધાર્મિક) દ્વારા બાંધી શકાય. એ તો જયારે તમે તમારા અનંત અસ્તિત્વને એક નાના વાસણ તરીકે મર્યાદિત બનાવી દો છો ત્યારે તમને તેમાં ઝીલતું પ્રતિબિંબ અસલી લાગવા માંડતું હોય છે.

તમે તે પાત્રને તોડી નાંખો અને અંદર રહેલું બધું પાણી બહાર ઢોળાઈ જવાનું. અને તે અવસ્થામાં તમે ખાલીપણાથી પણ પેલે પાર પહોંચી જશો. હવે કોઈ વાસણ પણ નથી કે નથી પાણી. તમે મુક્ત છો. ત્યારે આ એક વ્યક્તિગત જાગૃતતા કે જે અનંતતાની પણ પેલે પાર સુધી વિસ્તાર પામતી જાય છે અને દિવ્ય જાગૃતતાની અંદર ભળી જાય છે.

પાણી નહિ. ચંદ્ર પણ નહિ. કે પછી પાણી નહિ તો ચંદ્ર પણ નહિ. કોઈપણ રીતે, તમે સત્યની ખોજ કરી લો છો.

શાંતિ.
સ્વામી



એક વિશેષ નોંધ: પ્રિય વાંચક મિત્રો, મેં થોડું ઓનલાઈન સંશોધન કરીને જોયું છે કે  હાલમાં ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં એવાં બ્લોગ્સ બહુ જ  ઓછાં કે નહિ જેવા છે કે જેમાં જીવન વિષયક જ્ઞાન આટલું સરળતાથી અને અસરકારક રીતે મળતું હોય, આપ સૌને નમ્ર વિનંતી છે કે સ્વામીજીનાં આ વિચારોને બને તેટલાં વધુ ને વધુ લોકો સુધી લઇ જવાની સેવા કરો. http://gujarati.omswami.com ઉપર ટ્રાફિક વધે તે માટે આપ સૌનો સહકાર જોઈએ છીએ. બનતી મદદ કરશો. - ભરતસિંહ ઝાલા.


Saturday, 13 June 2015

સૌથી મહત્વનું કાર્ય

જો તમે જીવનની ઝેન (બૌદ્ધ રીતિ)ને સમજી લેશો તો તમે જીવનમાર્ગે એક હનુમાન કુદકો લગાવી શકશો.
જો તમે મને પૂછો કે જીવનમાં તમારી સૌથી અગત્યની પ્રાથમિકતા શું હોવી જોઈએ, હું ચોક્કસ એવું નહિ કહું કે જ્ઞાનપ્રાપ્તિ કે પ્રભુ પ્રાર્થના હોવી જોઈએ. હું એમ પણ નહિ કહું કે બીજા લોકોની સેવા કરવી તે તમારી મુખ્ય પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. હું કહીશ કે સૌથી પહેલાં તમારી શારીરિક તંદુરસ્તીનું ધ્યાન રાખવું એ તમારી સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. જો કે આ મારો ફક્ત એક મત છે. “હોવી જોઈએ” શબ્દથી હું એવું નથી કહી રહ્યો કે એ તમારા માટે “હોવી જોઈએ”.

સારું ખાવું, કસરત કરવી અને શરીરનો ઉત્તમ આકાર જાળવી રાખવો એ સુખ અને ખુશીઓનો પાયો છે. જો તમારી તંદુરસ્તી સારી હશે, તો તમે બીજાની સેવા કરી શકશો, ધ્યાન કરી શકશો, પ્રાર્થના કરી શકશો અને જેની તમે કલ્પના કરી રહ્યાં હોય એવું બીજું ઘણું બધું કરી શકશો. પરંતુ હા, એવા પણ અનેક લોકો છે કે જેઓનાં શરીરનો આકાર ખુબ સરસ જળવાઈ રહ્યો હોય, પણ તેમ છતાં તેઓ પોતાનાં જીવનમાં ખુશ ન હોય. અને આ મને આજના વિષયવસ્તુ તરફ લઇ જાય છે – સૌથી મહત્વનું કાર્ય.

પુનઃ કહી દઉં કે, આજે મારી પાસે તમારા માટે કોઈ ફિલસુફી ભરેલો દ્રષ્ટિકોણ નથી. કે હું એમ પણ ભલામણ નથી કરી રહ્યો કે તમે માનવતાને બચાવવાનાં એક વૈશ્વિક ધ્યેય માટે કામે લાગી જાવ (જો તમે એમ કરવા ઇચ્છતાં હોવ તો જુદી વાત છે). મારી પાસે આજે તમારા માટે એક વિચારવા જેવી વ્યવહારિક વાત છે. મારે ઘણાં સમયથી આ વિષય ઉપર લખવું હતું. ચાલો પ્રથમ હું તમને એક રમુજી ટુંચકો કહું.

પોલીસ માફિયાઓ પાછળ હાથ ધોઈને પડી ગઈ હતી. માટે ડોને એક નવાં માણસ, એબર્ટોની નિમણુંક કરી, કે જે બહેરો અને મૂંગો હતો. જો એબર્ટો ક્યારેક પકડાઈ જાય, તો પોલીસને કશું કહી શકશે નહિ, એવું તેને વિચાર્યું.

એબર્ટો એ તો દર અઠવાડિયે ઉઘરાણી કરવાનું ચાલુ કર્યું. થોડા અઠવાડિયા સુધી પૂરી પ્રમાણિકતાથી કામ કર્યા બાદ, તેને પોતે ઉઘરાણીમાંથી કટકી કરવાનું ચાલુ કરી દીધું. જોતજોતાંમાં તો એબર્ટો પાસે એક લાખ ડોલર ભેગા થઇ ગયા. ડોનને ખબર પડી ગઈ કે એબર્ટો આ રકમ ક્યાંક છુપાવીને રાખતો હતો.

મુશ્કેલી એ હતી કે માફિયાઓ એબર્ટોને ના તો સમજી શકતાં હતાં કે ના તો તેને કશું બોલી શકે તેમ હતાં. માટે તેઓ એક દુભાષિયો લઇ આવ્યાં. એક ગુંડાએ એબર્ટોને પકડી લાવીને ડોન સમક્ષ હાજર કર્યો.

“પૈસા ક્યાં છે?” ડોન ચિલ્લાયો.
દુભાષિયો એબર્ટો તરફ ફર્યો અને સવાલને ઈશારાની ભાષામાં કહ્યો.
“મને નથી ખબર,” એબર્ટોએ ઈશારો કર્યો.
ડોને બંદુક કાઢી અને એબર્ટોનાં લમણે તાકી અને દુભાષિયાને કહ્યું કે તે સવાલ એબર્ટોને ફરી પૂછે.
મોતની બીક લાગતા એબર્ટોએ સાચું કહી દીધું કે પૈસા સેન્ટ્રલ પાર્કમાં એક ચોક્કસ ઝાડની નીચે દાટેલાં છે.
“શું કહ્યું એબર્ટોએ? ડોને દુભાષિયાને પૂછ્યું.
“તે કહે છે કે તેને નથી ખબર પૈસા ક્યાં છે, અને, તારી કોઈ તાકાત નથી બંદુકનો ઘોડો દબાવવાની,” દુભાષિયાએ જવાબ આપ્યો.

ત્યારબાદ શું થયું? હું તમારી કલ્પના ઉપર છોડું છું.

જે કોઈપણ વ્યક્તિ કોઈ પણ રીતે દેવામાં હોય તેની હાલત એબર્ટો જેવી હોય છે. એક માનસિક બંદુક તમારા લમણે તકાયેલી જ રહે છે. તમે કદાચ દેવા સાથે જીવન જીવવાનું સમાધાન શોધી લીધું હોઈ શકે છે, પરંતુ તે શાંતિમય માર્ગ હશે કે કેમ તેની મને શંકા છે. આપણા વર્તમાન ઉપભોક્તાવાદી વિશ્વમાં, આપણામાંના મોટાભાગનાં લોકો સતત ચીજવસ્તુઓની ખરીદી કર્યે રાખે છે કે જેનો આપણા જીવનમાં ભાગ્યે જ કોઈ ઉપયોગ હોય કે મહત્વ હોય. જવા દો, મારે કઈ ઉપદેશ આપવો નથી, માટે હું સૌથી મહત્વનાં કાર્ય વિશે જ વાત કરું.

મારી દ્રષ્ટીએ, દેવામાંથી મુક્ત થવું એ કોઈપણને માટે સૌથી મહત્વનું અને સૌથી અત્યાવશ્યક કાર્ય છે, પછી ભલેને તે બીજા તમારી પાસે ફક્ત એક નવો પૈસો કેમ ન માંગતા હોય. દેવામુક્ત જીવન એ રાજવી જીવન છે. આવું જીવન કદાચ તમને દેખાડો કરવાં માટે કશું નહિ આપી શકે પરંતુ તમારા ચહેરા ઉપર એક સ્મિત અને હૃદયમાં એક આનંદ હંમેશાં રહી શકશે. દેવામુક્ત ઇન્સાન શાંતિથી ઊંઘી શકશે અને સુખેથી ઉઠી શકશે. હું ના નથી કહી રહ્યો કે ઘર ખરીદવું એ લલચામણી બાબત નથી, અને માટે, લોન એ જરૂરિયાત બની જાય છે. કઈ વાંધો નહિ. તેમ છતાં જો કે સફેદ ગાય લેવી કે સફેદ હાથી એ બે વચ્ચે તફાવત તો છે જ. તમે જાતે નક્કી કરો.

જો તમે આસપાસ નજર કરશો તો તમને જણાશે કે આપણી મોટાભાગની ખરીદી આવેગશીલતાથી નહિ તો લાગણીકીય નિર્ણયો ને લીધે જ થયેલી છે. બસ આપણે ચીજો ખરીદતાં જ જઈએ છીએ અને ઘરને અસ્તવ્યસ્ત રાખતાં જ જઈએ છીએ. ભંડારોમાં આપણે તે હોશિયારીપૂર્વક છુપાવતાં તો થઇ ગયાં છીએ, પરંતુ તે સતત જમાં થતું જતું હોય છે, વધતું જતું હોય છે. આપણે જે કઈ પણ ખરીદીએ પછી ભલે તે નાનું કે મોટું હોય, આપણે તેનાં માટે પૈસા ચુકવવા પડતાં હોય છે. અને જે કઈ પણ વસ્તુઓ તમે ઉછીનાં પૈસે ખરીદો તે અંતે તમને અનેકગણું વધારે મોંઘુ પડતું હોય છે.

દેવું મહત્વકાંક્ષા અને ઈચ્છામાંથી ઉગે છે. તમારું જે દેવું છે તે તમે વધારે દેવું કરીને ન ચૂકવી શકો. આ તો પછી એક ઝેરી ચક્ર સમાન બની જાય છે. તમારા દેવાંમાંથી બહાર આવવાનો ફક્ત એકમાત્ર માર્ગ છે. અને તે એ છે કે તમારા ઘરમાં જે કઈ વેરવિખેર કે અસ્તવ્યસ્ત ચીજો છે તેને હટાવો. તમને જેની જરૂર ન હોય તે તમામ વસ્તુઓને તમારા જીવનમાંથી હટાવી દો. તમારી પાસે જે કઈ પણ હોય, તેના તરફ એક નજર કરો નાનામાં નાની વસ્તુથી લઇને સૌથી મોંઘી વસ્તુ સુધી, અને તમારી જાતને સવાલ કરો, “મને શું ખરેખર આની જરૂર છે?” તમને જેની જરૂર ન હોય તે તમામ વસ્તુને વેચી દો. અને બધું એક સાથે જ જવા દો.

તમે ધીમે ધીમે અસ્તવ્યસ્તતાંને સરખી ન કરી શકો. કાં તો તમે દૂધને ઉભરો આવી જાય ત્યાં સુધી ગરમ કરી નાંખો કાં તો બિલકુલ ગરમ જ ન કરો. તમે એવું ન કહેશો કે હું રોજે રોજ થોડું થોડું કરીશ. કાં તો બધું જ કાં તો પછી બિલકુલ નહિ. તમારા જીવનને સરળ બનાવી નાંખો અને તમારું જીવન એની મેળે જ સહજ બની જશે. જયારે તમને સાદા જીવનમાંથી આનંદ લેવાનો અનુભવ કરી લેશો ત્યારે તમને ભાન થઇ જશે કે ખરેખર એક ભર્યુંભર્યું જીવન જીવવા માટે તો કેટલી ઓછી વસ્તુઓની જરૂર પડતી હોય છે. અને ઘટતી જતી જરૂરિયાતોથી, તમને વધુને વધુ સ્વતંત્રતા મળતી જતી હોય છે – વ્યક્તિગત અને આર્થિક બન્ને.આમેય, આપણી પાસે અનેકગણું નૈતિક, સામાજિક અને લાગણીકીય દેવું હોય જ છે. એની ઉપર પાછું નાણાંકીય દેવું કરીને શું કામ છે? શું તમને ખરેખર તે મોંઘા મોબાઈલની, તે મોટી ગાડીની, મોટા ઘરની, તે બધા ઈલેક્ટ્રોનિક સાધનોની, આટલાં બધાં કપડાંની કે પછી તે ક્લબની મેમ્બરશીપની જરૂર છે ખરી? ખરેખર જરૂર છે?

તમારી ભૌતિક દુનિયામાં જેટલી વધારે અસ્તવ્યસ્તતાં હશે એટલો જ ભંગાર તમારા આંતરિક વિશ્વમાં ભરેલો રહેશે. આજુબાજુ નજર કરો અને મને એકપણ અપવાદ હોય તો બતાવો. જો તમારે ધ્યાનની ચિંતા કર્યા વગર શાંતિનો અનુભવ કરવો હોય, જો તમારે એક જ્ઞાની થઇ ગયા બાદ જે વસ્તુનો અનુભવ થતો હોય તેનો અનુભવ અત્યારે જ કરવો હોય તો મારું સુચન છે તમે શરૂઆત તમારા જીવનમાંથી આ અસ્તવ્યસ્તતાને દુર કરીને કરો.

જો નિર્વાણ જેવું કશું હોય, તો તે છે એક સરળ જીવન જીવવું જે મોટા ભપકાભર્યા દેખાડાથી મુક્ત હોય. જો કોઈ આર્થિક નિર્વાણ હોય તો તે છે દેવામુક્ત જીવન. આ છે ઝેન તેના સાર સ્વરૂપે – મારા તરફથી બે કોડીની કીમતમાં અને તે પણ વ્યાજમુકત.

શાંતિ.
સ્વામી


એક વિશેષ નોંધ: પ્રિય વાંચક મિત્રો, મેં થોડું ઓનલાઈન સંશોધન કરીને જોયું છે કે  હાલમાં ગુજરાતી બ્લોગ જગતમાં એવાં બ્લોગ્સ બહુ જ  ઓછાં કે નહિ જેવા છે કે જેમાં જીવન વિષયક જ્ઞાન આટલું સરળતાથી અને અસરકારક રીતે મળતું હોય, આપ સૌને નમ્ર વિનંતી છે કે સ્વામીજીનાં આ વિચારોને બને તેટલાં વધુ ને વધુ લોકો સુધી લઇ જવાની સેવા કરો. http://gujarati.omswami.com ઉપર ટ્રાફિક વધે તે માટે આપ સૌનો સહકાર જોઈએ છીએ. બનતી મદદ કરશો. - ભરતસિંહ ઝાલા.

Saturday, 6 June 2015

એક કષ્ટદાયી પડાવ


શું મૃત્યુ એ કોઈ પસંદગીની વાત છે? શું અમુક રીતે મરવાનો અર્થ એ છે કે તમે સ્વર્ગમાં જશો કે નહિ જાવ?
મને પૂછવામાં આવતાં દરેક સવાલનો જવાબ જેટલો બની શકે તેટલો સીધો આપવાનો હું ઉત્તમ પ્રયાસ કરું છું. પરંતુ અમુક સવાલો એવા પણ હોય છે કે જેનો હું જવાબ આપવાનું પસંદ નથી કરતો. ના એટલાં માટે નહિ કે મારી પાસે કશું કહેવા જેવું નથી હોતું પરંતુ એટલાં માટે કે સત્ય કોઈ વખત સવાલ પૂછનાર માટે કષ્ટદાયી હોઈ શકે છે.

ગયા વર્ષે, મારા વિદેશ પ્રવાસ દરમ્યાન, મારા પ્રવચનને અંતે એક યુગલ મારી પાસે આવીને મને અંગત મુલાકાત માટે વિનંતી કરી. મારી પાસે સમયની ખુબ જ કટોકટી હતી, હું કોઈને પણ પાંચ મિનીટથી વધુ સમય ફાળવી શકું તેમ નહોતો. અને તેઓ એ અગાઉથી મળવાનો સમય પણ નિશ્ચિત નહોતો કર્યો. છતાં મેં મારા મદદનીશને કે જે મને મુલાકાતો ગોઠવવા માટે મદદ કરી રહ્યાં હતા તેમને આ યુગલને માટે સમય ફાળવવાની સુચના આપી.

આ યુગલ પછી મને મળવા માટે અંદર આવ્યું અને ઓરડાનો દરવાજો તેમની પાછળ બંધ કરી દેવામાં આવ્યો. તેમનાં ચહેરા ઉપર કોઈ સ્મિત નહોતું, તેઓ આવ્યા અને ચુપચાપ નીચે બેઠાં, અને શાંતિથી થોડી મિનીટો માટે બેસી રહ્યાં.

મારા અંતરાત્માએ કહ્યું કે તેમને વધારે સમયની જરૂર હતી. એમનો કોઈ સામાન્ય પ્રશ્ન નહોતો. હું ઉભો થયો અને મારા મદદનીશને કે જે બહાર ઉભા રહીને મુલાકાતનાં સમય ઉપર દ્રષ્ટી રાખતા હતા તેમને સુચના આપી કે ૨૦ મિનીટ જેટલો સમય આ મુલાકાત માટે બાજુ પર રાખે.

“૨૦ મિનીટ?” તેમને આશ્ચર્ય થયું.
“હા. ૨૦ મિનીટ બિલકુલ ખલેલ વગર. કદાચ ૨૫ મિનીટ પણ થાય.”

હું મારી બેઠક પર પાછા જઈને બેઠો. એક બીજી મિનીટ પસાર થઇ ગઈ અને આ સજ્જને તો રડવાનું ચાલુ કર્યું. ખુબ જ મોટેથી. ક્યાંક, મને લાગતું હતું કે કોઈ જગ્યા એ આ રુદનથી ઘા રુઝાઈ રહ્યો હતો અને માટે મેં એમના આંસુઓને થોડી વાર માટે વહેવા દીધા. આ બધા દરમ્યાન, તેમની પત્ની મારા તરફ શાંતિથી જોઈ રહી. તે પણ છાનીમાની રડી રહી હતી. અંતે, સજ્જને પોતાનાં આંસુઓ લૂછ્યાં, પોતાની જાત ઉપર કાબુ મેળવી ને એક ઊંડો નિસાસો નાંખ્યો.

“સ્વામી,” તેમને કહ્યું, “અમે, અમે” અને પાછા તેઓ રડી પડ્યા. હવે તે બન્ને ધ્રુસ્કે ધ્રુસ્કે રડી રહ્યાં હતાં. હું મારી બેઠક પરથી ઉભો થયો અને હું તેમની પાસે ગયો અને તેમના માથે હાથ ફેરવ્યો. જેમ એક માં-બાપ પોતાના બાળકને સહેલાવતાં હોય તેમ.

“કઈ વાંધો નહિ,” મેં કહ્યું, “જે કઈ પણ હોય, હું તમને તેનો ઉપાય કરવામાં મદદ કરીશ. તમારી ખોટ ભરપાઈ ન થઇ શકે તેટલી મોટી છે પણ તેમ છતાં આશાનાં પ્રકાશનું એક કિરણ છે.”
“અરે, સ્વામી, તમે તો બધું જાણો છો.” અને તેઓ વધારે રડ્યાં.

મેં મારા હાથ તેમના માથા ઉપર રાખીને શાંતિ માટે પ્રાર્થના કરી. તેઓ શાંત થઇ ગયા.

“સ્વામી,” પેલી સ્ત્રી બોલી. “છેલ્લાં પાંચ વર્ષમાં મારા પતિ પહેલી વાર રડી રહ્યાં છે. મને ખુબ ચિંતા થતી હતી –

“ના, મને બોલવા દે,” પેલા સજ્જને અટકાવતાં કહ્યું. “આજે, હું તમને મારી વાત કહેવા માંગું છું. એ મારો ૫૦મો જન્મદિવસ હતો સ્વામી. મારે સંતાનોમાં બે પુત્રો અને બે પુત્રીઓ હતાં. અમે બધાં બહાર સાથે જમવા માટે ગયાં હતાં અને ખુબ જ સારી રીતે બધા એ સાથે સમય વિતાવ્યો હતો. બધું બરાબર લાગતું હતું, અમે ઘરે પાછા આવ્યા. બીજા દિવસે સવારે મારો મોટો પુત્ર એના ઓરડામાંથી બહાર ના આવ્યો. અમને ચિંતા થઇ અને થોડી વાર પછી અમે બારણું તોડ્યું અને અંદર ગયાં. તે બાથટબમાં એના પોતાનાં લોહીમાં જ લથબથ પડ્યો હતો. તેને પોતાનું કાંડું કાપી નાખ્યું હતું.”

તેઓ પાછા રડવા લાગ્યાં. મેં તેમને આંખો લુછવા માટે ટીસ્યુ આપ્યાં. તેમને આત્મહત્યાની ચિઠ્ઠી  વિશે અને બીજી બાબતો વિશે વધારે વિગતો પણ કહી કે જે એમના જીવનમાં ચાલી રહી હતી. તેઓ ત્યારબાદ ક્યારેય બહાર ગયા નથી કે કોઈ પ્રસંગની ઉજવણી કરી નથી, તેમને કહ્યું.

“અમે એક ચુસ્ત કેથોલિક છીએ, સ્વામી,” તેમને કહ્યું. “મારો પુત્ર ક્યારેય રવિવારની ચર્ચ સભા ચુક્યો નથી. તે જાણતો હતો કે આત્મહત્યા કરવી એ પાપ છે. તે એક બહાદુર છોકરો હતો, તો પછી તેને આ નિર્માલ્યપણુ કેમ દાખવ્યું, સ્વામી?”

મેં તેમનું દુઃખ અનુભવ્યુ. માં-બાપ માટે પોતાના પહેલા પોતાના બાળકને જતા જોવા એનાથી વધુ કોઈ મોટું દુઃખ નથી હોતું.

“દરેકજણ એવું માને છે કે અમે તેનાં મૃત્યું માટે જવાબદાર છીએ,” તેમને બોલવાનું ચાલુ રાખતા કહ્યું. “મને ખુબ દુઃખ થાય છે. શું હું એક ખરાબ પિતા છું? તેને આવું શા માટે કર્યું? તે ફક્ત ૨૪ વર્ષનો જ હતો.”

“તમારે જાણવું છે કે હું સત્યને કેવી રીતે જોઉં છું?” મેં કહ્યું. “કાં પછી તમારે એ જાણવું છે કે ધર્મપુસ્તકો આ વિશે શું કહે છે?”

“અમારો તમારા ઉપર વિશ્વાસ છે, સ્વામી,” તેઓએ કહ્યું. “અમને ‘સત્ય’ બતાવો.”

એ સાચું છે કે મોટાભાગનાં ધર્મો આત્મહત્યાને એક પાપ ગણે છે. ખ્રિસ્તી ધર્મ અને હિંદુ ધર્મમાં પણ તેને આત્મઘાત ગણ્યો છે. અનેક ધર્મગ્રંથો આપણા શરીરને ભગવાનનું  એક મંદિર ગણે છે. આ બધું બરાબર છે, (જો કે હું આ દાવાઓ સાથે સહમત નથી.), સત્ય તો એ છે કે દુઃખના સમયમાં ધર્મો તો એકદમ લુખ્ખા અને અયોગ્ય સાબિત થાય છે. આ કોઈ પ્રથમ પ્રસંગ નહોતો કે જ્યાં હું કોઈ એવા યુગલને મળી રહ્યો હતો કે જેમને પોતાના બાળકને ગુમાવ્યું હોય, અને બીજી એવી અનેક મુલાકાતો દરમ્યાન, મને ક્યારેય કોઈ પુસ્તકને ટાંકવાનું પસંદ નથી હોતું, પછી તે ગમે તેટલું પવિત્ર કે ઈશ્વરીય પુસ્તક કેમ ન હોય.

“તમારા પુત્રે કોઈ પાપ નથી કર્યુ,” મેં કહ્યું. “મૃત્યુંનું કારણ ગમે તે હોઈ શકે છે. આપણે બધા એક જ ટ્રેઈનમાં મુસાફરી કરી રહ્યા છીએ. આપણામાંના દરેકજણે કોઈનાં કોઈ સ્ટેશને ઉતરી જ જવાનું છે. કોઈ વહેલાં ઉતરી જતાં હોય છે. તેઓ પોતાની મુસાફરી અધવચ્ચે જ અટકાવી દેતાં હોય છે. અને આ જ મૃત્યું છે, એ એક વિરામ છે, છતાં તે એક કષ્ટદાયી પડાવ હોય છે.”

“જો તમે મારો વિશ્વાસ કરતા હોવ તો હું તમને કહી દઉં,” મેં ચાલુ રાખ્યું, “હું નથી માનતો કે આત્મહત્યા એ કોઈ પાપ હોય અને મને એમ પણ નથી લાગતું કે આ કોઈ એક નિર્માલ્યપણું હોય. તમારો પુત્ર કોઈ નર્કમાં નથી, તેને સ્વર્ગમાં આવકારો નથી મળ્યો એવું પણ નથી. તેનો આત્મા સહજ રીતે કોઈ બીજું ઘર શોધી લેશે.

“અને તમે કોઈ તેના મૃત્યું માટે જવાબદાર પણ નથી. પોતાનો જીવ લઇ લેવાનો વિચાર એક ઊંડી હતાશામાંથી આવતો હોય છે, આ માનસિક બીમારીનું એક ખુબ જ વિનાશક પરિણામ છે. જેમ કે કોઈ એક ડોક્ટર દર્દીના કેન્સર માટે જવાબદાર નથી હોતો, તેમ એક માં-બાપ ક્યારેય પોતાનાં બાળકમાં આત્મહત્યાથી થતા મૃત્યું માટે જવાબદાર નથી હોતા.”

“સ્વામી,” પેલા પિતાએ કહ્યું, “મારે તેની સાથે એક અઠવાડિયા પહેલાં થોડી દલીલ થઇ ગઈ હતી, પરંતુ મને તો એમ હતું કે અમારા વચ્ચે બધું સરખું થઇ ગયું છે.”

“આ કોઈ પ્રથમ વાર જ દલીલ થઇ હતી?” મેં પૂછ્યું.

“ના.”

“તો પછી એ દલીલ આ પરિણામનું કારણ નથી. પરિણામનું કારણ તેની પોતાની માનસિક અવસ્થા છે.”

“તમારી ખોટ ઘણી મોટી છે,” મેં ઉમેર્યું. “ઘાવ ઊંડો છે. અને તેને રુઝાતા બહુ લાંબો સમય થશે. કોઈ તમારા પુત્રની ખોટ પૂરી નહિ કરી શકે. પરંતુ, તમારું પોતાનું જીવન નહિ જીવીને તમને નથી લાગતું કે તમે તમારી જાત જોડે અને તમારા બીજા બાળકો સાથે અન્યાય કરી રહ્યાં છો?”

તે ઓરડામાની ઉર્જા એકદમ બદલાઈ ગઈ. જાણે કે તેઓ એક ખરાબ સ્વપ્નમાંથી જાગી ગયા હોય. અચાનક, તેમને ભાન થયું કે તેમના એક પુત્રનાં મોતનાં દુઃખે દુઃખી થઇને તેઓ તેમના બીજા બાળકોનાં જીવનની ભેટને નકારી રહ્યાં છે. તેમના માટે આ એક દિવ્યપ્રકાશની ક્ષણ હતી.

“અરે સ્વામી,” તેમને કહ્યું, “મારી છાતી પરથી એક મોટો ભાર ઓછો થઇ ગયો હોય એવું લાગે છે. તમે સાચા છો. અમારે અમારા બીજા બાળકો માટે, અમારા માટે અને અમારા તારણહાર માટે જીવવું જોઈએ.”
તેઓ બન્નેએ સ્મિત કર્યું. તેઓએ એકબીજા સામે પ્રેમાળ દ્રષ્ટીથી જોયું અને પછી મારા તરફ જોયું અને ધીમેથી હસ્યાં.

હું માનું છું કે આત્મહત્યાને નમાલાપણું કહેવું એ જે આ જગતને છોડીને ચાલી ગયું છે તેની બીમારીની કીમત ઓછી આંકવા બરાબર છે. તેમનું દુઃખ ખુબ જ મોટું હોવું જોઈએ, તેમની નિરાશા એટલી પ્રચંડ હોવી જોઈએ, તેમનો માર્ગ એટલો અંધકારભર્યો હોવો જોઈએ કે તેમને ફક્ત એક જ માર્ગ દેખાયો અને તે એ કે પોતાના જીવનનો અંત લાવી દેવો.

અને આ બાબત માટે, મને નથી લાગતું કે હું કોઈ એવાને જાણતો હોય કે જેમને મૃત્યુને જીવનની અનંત યાતનાઓમાંથી મુક્ત થવાનાં એક વ્યાજબી વિકલ્પ તરીકે ક્યારેય પણ જોયો ન હોય, કદાચ એક ક્ષણ માટે પણ તે હોઈ શકે છે. ફક્ત માનવી જ આત્મહત્યા કરતા હોય છે. આપણી પાસે આ બધી ધાર્મિક ધારણાઓ હોય છે અને આપણને લાગતું હોય છે કે આપણે તે સમજી લીધું છે, કે જીવન અમુક ચોક્કસ પ્રકારે જ હોવું જોઈએ. જીવન પણ, જો કે, કઈ ઓછુ નથી હોતું. તે જયારે પણ આપણને કોઈક પાણીચું પકડાવે ત્યારે આપણને ધોખો થયો હોવાનું કે આપણને ખોટ ગઈ હોવાનું અનુભવાય છે. આપણને લાગે છે કે જીવન અન્યાયી છે (જે તે ખરેખર છે જ), અને, ત્યારે જેમ એક ચોકલેટ માટે અધીરા થયેલા બાળકની જેમ, આપણે પણ જીવનની મધુરતાને ફરી ચાખવા માટે આતુર બની જતાં હોઈએ છીએ, આપણને આપણા દુઃખમાંથી બહાર આવવું હોય છે. આપણે કોઈ તુરંત થતા સમાધાનને ઝંખવા લાગીએ છીએ, જે કદાચ સરળ પણ હોવું જોઈએ.

માનવ મન એક વિચિત્ર ઘટના છે. ક્રૂર ક્ષણોમાં તે મૃત્યુંને જીવન કરતા પણ વધુ સુંદર, અને સ્વપ્ન કરતા વધારે આકર્ષક બનાવી દેતું હોય છે. તો પણ તેનો અર્થ એ નથી કે મૃત્યું એ કોઈ પસંદગી છે. આત્મહત્યા એ કોઈ સ્વૈચ્છિક કાર્ય કે કોઈ જાગૃત પસંદગી નથી હોતી. ભલે તે ઉપરથી ગમે તેવું લાગતું હોય, કોઈપણ વ્યક્તિ પોતાના જીવનનો અંત લાવવાનું “પસંદ” નથી કરતું હોતું. દુનિયાના ૭ અબજ લોકોમાંના મોટાભાગના માટે જીવન જેટલું અઘરું અને દુઃખભર્યું છે તે જોતાં, જો આત્મહત્યા એ કોઈ પસંદગીનો વિષય હોત તો ઘણાં બધા અત્યાર સુધી ખુશીથી જતાં રહ્યા હોત.

આત્મહત્યા એ એક જીવલેણ બીમારી છે. તે બીમારીનું અંતિમ અવસ્થા છે. જો તમને આત્મહત્યાનો વિચાર સતત આવી રહ્યો હોય તો તમારે તરત જ મદદ લેવી જોઈએ. આત્મહત્યાનો વિચાર આવવો તેનો અર્થ એ નથી કે જીવન ખરાબ છે, તેનો અર્થ એ છે કે તમારા હતાશ મને તમારા ઉપર સંપૂર્ણ કાબુ મેળવી લીધો છે. તેનો અર્થ એ છે કે તમારી સ્વતંત્રતાના વિચારને તમારા મને ઘેરી લીધી છે. જયારે મૃત્યું જ એકમાત્ર આશાની બારી જેવું લાગતું હોય ત્યારે જીવનની સુંદરતાને પાછી લાવવા માટેનો એક માર્ગ ત્યાં હમેશા હોય છે, એનો અર્થ છે કે તમે સાચી દિશામાં નથી જોઈ રહ્યાં.

એક પ્રખ્યાત ઉપદેશક બગીચામાં બેઠાં હતા જયારે તેમને એક નાના બાળકને પોતાના પિતાને એમ કહેતા સાંભળ્યો કે દુનિયામાં ભગવાન નથી.
“મારા ધાર્મિક પ્રવચનમાં આવજે,” ઉપદેશ્કે કહ્યું. “હું તને ભગવાન પાસે જવાનો માર્ગ બતાવીશ.”
“એવું કેમ હોય છે, સાહેબ,” પેલા નવયુવાને પૂછ્યું, “કે એક ઘોડો, ગાય અને હરણ એક જ ઘાસ ખાય છે તેમ છતાં પણ તેઓ જુદી-જુદી રીતે મળોત્સર્ગ કરે છે. એક હરણ લીંડીઓ કરે, ગાય છે તે પોદરો કરે અને ઘોડો લાદ કરે.”
“હ્મ્મ્મ....મને બિલકુલ નથી ખબર,” પેલા ઉપદેશકે સવાલથી વિસ્મય પામતા કહ્યું.
“બરાબર,” પેલા નાના છોકરાએ શાંતિથી જવાબ આપતાં કહ્યું, “તો તમને નથી લાગતું એ બહુ વધારે પડતું કહેવાય જયારે તમે મને એમ કહો છો કે તમે મને ભગવાન સુધી પહોંચવાનો માર્ગ બતાવશો જયારે તમને છી વિશે પણ ખબર નથી!”

તમારા ભયને, તમારી ધારણાઓને, અને તમારી માન્યતાઓને એક ક્ષણ માટે ત્યાગી દો. તમારા અંતરાત્માને સાંભળો. તમારી અંદર કોઈપણ કે કશુંપણ ભય ભરી શકે તેમ નથી કે તમને દુઃખી કરી શકે તેમ નથી. આ જીવન, આ ક્ષણ બસ આજ છે તે. આ જ એકમાત્ર સત્ય છે. અહિયાં જ. આ જ ફક્ત એ સ્વર્ગ અને નર્ક છે. જયારે આપણે અહી જ છીએ તો ચાલો થોડું જીવી પણ લઈએ. જીવન સરિતાના વહેણ સાથે વહેવા લાગીએ. તમારો ભૂતકાળ જે પણ હોય, તેને બાજુ પર મૂકી દો, જતું કરતા શીખો. તમારા વર્તમાનને ખુબ જ સુંદર બનાવો, કિંમતી બનાવો, અને અર્થસભર બનાવો કે મોત પણ તમારા પગે પડીને કહે કે થોડી વાર માટે રોકાઈ જાવ, કારણકે તમારી આસપાસ મૃત્યું પણ જીવનને માણતું હોય છે.

કૃતજ્ઞ બનો. બીજાની સેવા કરો. તમારા કરતા મોટા કોઈ કારણ માટે જીવો. અને, હું વચન આપું છું કે, તમારું જીવન એક નવો જ અર્થ પામી જશે, એક તદ્દન નવું પરિમાણ.

શાંતિ.
સ્વામી

Share